Кіріспе
Көз ішілік қысымын анықтау процедурасы
Тонометрия – көз қысымын (IOP) анықтау үшін көз мамандары жүргізетін процедура, яғни көз ішіндегі сұйықтықтың қысымын. Бұл глаукома қаупі бар пациенттерді бағалауда маңызды тест болып табылады. Көптеген тонометрлер қысымды миллиметрлік сынап бағанасымен (mmHg) өлшейді, көз қысымының қалыпты диапазоны аралығында болады.
Апланациялық тонометрия
Аплантациялық тонометрияда көз ішіндегі қысым (IOP) мүйіз қабықтың белгілі бір тұрақты ауданын жайпайтқанға (аплантациялағанға) жұмсалатын күш арқылы, Имберт-Фик заңына сәйкес анықталады. Маклаков тонометрі осы әдістің ерте мысалы болса, ал Голдманн тонометрі қазіргі күнде ең көп қолданылатын түрі болып табылады. Зонд мүйіз қабықшасына тікелей жанасқандықтан, проксиметакаин сияқты жергілікті анестетик көздің бетіне көз тамшысы түрінде салынады.
Голдманн тонометриясы
Голдманның аппланациялық тонометриясы (GAT) IOP өлшеудің алтын стандарты болып саналады және ең көп қабылданған әдіс. Тонометр басына дезинфекцияланған арнайы призма бекітіліп, содан кейін мүйіз қабығына қойылады. Тәжірибеші көк кобальт сүзгісі арқылы екі жасыл жартышеңберді бақылайды. Көру құралындағы жасыл жартышеңберлердің ішкі жиектері біріккенше, тонометр басына қолданылатын күш өзгермелі серіппеге қосылған диск арқылы реттеледі. Диаметрі белгілі бір шеңбердің ауданы тегістелгенде, мүйіз қабығының беріктігі мен жас қабығының қарсы күштері шамамен теңесіп, бір-бірін жояды, соның нәтижесінде көзге түсетін қысым қолданылған күш бойынша анықталады. Барлық инвазивті емес әдістер сияқты, бұл әдіс те белгілі бір дәлдіксіздікке ие және түзетуді қажет етуі мүмкін.
Перкинс тонометрі
Перкинс тонометрі – портативті аппланациялық тонометрдің бір түрі, ол балаларға, жатып жату қажетті анестезияланған пациенттерге немесе отырып тексеруге қабілетсіз пациенттерге пайдалы болуы мүмкін, ал нәтижелері Гольдман тонометрімен салыстыруға болады.
Динамикалық контурлы тонометрия
Динамикалық контурлы тонометрия (ДКТ) жалпақтау принципінің орнына контурды сәйкестендіру принципін пайдаланады. Оның ұшында – ортасында кішкентай қысым сенсоры орналасқан, мүйіз қабығының пішінімен ұқсас ойық бар. Апланациялық тонометриядан өзгешелігі, ол өлшеу кезінде мүйіз қабығының деформациясын болдырмау үшін жасалған, сондықтан мүйіз қабығының қалыңдығы және басқа биомеханикалық қасиеттеріне басқа әдістерге қарағанда аз әсер етеді деп саналады, бірақ ұшының пішіні қалыпты мүйіз қабығының пішініне сәйкес болғандықтан, мүйіз қабығының қисықтығына көбірек сезімтал. Зонд орталық мүйіз қабығының (суреттерді қараңыз) прекорнеальды жас пленкасына қойылады, ал кіріктірілген пьезорезистивті қысым сенсоры дереу деректерді жинап, секундына 100 рет көз ішілік қысымды (IOP) өлшей бастайды. Тонометр ұшы бір граммдық тұрақты күшпен мүйіз қабығына жанасады. Сенсор қысым өзгерген кезде электрлік кедергі өзгереді және тонометрдің компьютері кедергі өзгерісіне сәйкес қысым өзгерісін есептейді. Толық өлшеу циклына шамамен сегіз секундтық жанасу уақыты қажет. Бұл құрылғы сонымен қатар жүрек циклымен байланысты қысым өзгерісін де өлшейді.
Электрондық тесікті тонометрия
Электрондық тесік тонометрлері – жіберілетін қысымды анықтау үшін еркін қозғалатын түрлендіргішті пайдаланатын, өңделген Маккей-Марг тонометрлері. Түрлендіргіш сыртқы сақинамен қоршалған, ол жақын орналасқан мүйіз қабығын тегістеп, өлшеуге оның ықпалын азайтады. Құрылғы мүйіз қабығына тиетіндіктен, көзді жансыздату үшін жергілікті анестезиялық көз тамшылары қолданылады, бірақ контактсіз тонометриядағыдай, осы құрылғылар көбінесе балалар мен емдесуге келмейтін науқастарда оңай тасымалдануы және қолдануына байланысты қолданылады. Портативті электрондық тонометрлер ветеринариялық тонометрияда да маңызды рөл атқарады.
Қайта тепкілеу тонометриясы
Ребондалы тонометрлер кішкентай пластик ұшы бар металл зондты мүйіз қабығына соқтығыстырып, көз ішіндегі қысымды анықтайды. Бұл құрылғы зондты магниттеу және оны мүйіз қабығына атқылау үшін индукциялық катушканы пайдаланады. Зонд мүйіз қабығынан секіріп, құрылғыға қайтқанда индукциялық ток тудырады, осы ток көз ішіндегі қысымды есептеуге қолданылады. Құрылғы қарапайым, пайдалануға оңай, тіпті өздігінен қолдануға арналған нұсқалары да бар. Ол портативті, көзге тамшы салуды қажет етпейді және әсіресе балалар мен емделуге келмейтін науқастарға қолайлы.
Пневмонометрия
Пневмотонометр пневматикалық сенсорды (ауалық подшипникте қозғалатын поршеньнен тұратын) қолданады. Сүзгіленген ауа поршеньге сорылады және бір жағынан кішкентай (диаметрі) тесіктелген мембрана арқылы өтеді. Бұл мембрана мүйіз қабығына жанасады. Машинадан келетін ауа ағыны мен мүйіз қабығының қарсылығы арасындағы тепе-теңдік поршеньнің қозғалысына әсер етеді, ал бұл қозғалыс көз ішіндегі қысымды анықтау үшін пайдаланылады.
Импрессиялық тонометрия
Импрессиялық тонометрия (сонымен қатар, енгізу тонометриясы деп те аталады) белгілі салмақпен жабдықталған кішкентай иілімнің мүйіз қабығына қаншалықты енетінін өлшейді. Көз ішілік қысымы жоғары болған сайын, мүйіз қабығына итеріліп ену қиындайды. Көз ішілік қысымының өте жоғары деңгейі болған жағдайда, иілімді күшейте түсу үшін қосымша салмақтар қосылуы мүмкін. Иілімнің қозғалысы калибрленген шкала арқылы өлшенеді. Мүйіз қабығына жанаспайтын және көкбауыр арқылы жүргізілетін тонометрияда мүйіз қабығымен тікелей жанасу қажет емес және оны күнделікті қолдану кезінде жергілікті анестезия қолданудың қажеті жоқ. Транспальпебральды тонометрия миопиялық LASIK абляциясынан кейін операциядан кейінгі көз ішілік қысымын өлшеу үшін пайдалы болуы мүмкін, себебі бұл әдіс емдеудің нәтижесіне тәуелді емес. Диатон тонометрін әлі де қосымша бағалау қажет, және ол толыққанды қалыптасқан әдістердің орнына немесе баламасы емес. Диатон тонометрінің қателік маржасы көптеген жағдайларда (оның ішінде көз гипертензиясы, глаукома және глаукомалық дренаждар бар пациенттерде) жиі қолданылатын тонометрлермен (мысалы, GAT) салыстырғанда жоғары.
Контактсіз тонометрия
Контактсыз тонометрия (немесе ауа үрлеу тонометриясы) пневмонометриядан өзгеше және оны Рейхерт, Inc (бұрын American Optical) компаниясының Бернард Грольман ойлап тапқан. Ол мүйіз қабығын тегістеу үшін жылдам ауа импульсін пайдаланады. Мүйіз қабығының тегістелуі электрооптикалық жүйе арқылы анықталады. Көз ішілік қысымы аппланация сәтінде ауа ағынының күшін анықтау арқылы есептеледі. Дәстүрлі түрде, контактсыз тонометрлер КІҚ-ны өлшеудің дәл тәсілі емес, бірақ жоғары КІҚ-ны анықтаудың жылдам және оңай тәсілі ретінде қарастырылды. Дегенмен, қазіргі заманғы контактсыз тонометрлер Голдманн тонометриясының нәтижелерімен жақсы сәйкес келеді және балалар мен басқа да емге бағынбайтын науқастар тобының КІҚ-сын өлшеу үшін ерекше пайдалы.
Көздің жауап талдаушысы
Көз реакциясын талдағыш (ORA) – жергілікті анестезия қажет етпейтін және мүйіз қабығының биомеханикалық қасиеттері туралы қосымша ақпарат беретін, контактісіз (ауа соққысымен) тонометр. Ол мүйіз қабығын аз ғана ойыс күйге келтіру үшін ауа импульсін пайдаланады. Мүйіз қабығының ішке және сыртқа қарай жалпақталу кезіндегі қысымдар арасындағы айырмашылық машинамен өлшенеді және мүйіз қабығының гистерезисі (CH) деп аталады. Машина бұл мәнді өлшеулерде мүйіз қабығының әсерін түзету үшін қолданады. Денсау балалар арасында жүргізілген зерттеуде ORA және CORVIS сияқты контактісіз IOP өлшейтін тонометрлер, IOP өлшеу үшін стандартты құрал болып табылатын GAT тонометрімен салыстырылды. Қорытындысы бойынша, мағыналы оң немесе ең болмаса байланыс болмағандықтан, ешбір контактісіз тонометр GAT-тің орнын баса алмайды.
Пальпация
Пальпация (санақтап тонометрия деп те аталады) – жабық көздің мүйіз қабығына бармақпен жеңіл қысым жасау арқылы көз ішіндегі қысымды шамалау әдісі. Бұл әдіс өте сенімсіз деп белгілі.
Орталық мүйіз қабығының қалыңдығы (CCT)
Мүйіз қабығының қалыңдығы тонометр зондына қарсылықтың өзгеруі арқылы көптеген инвазивті емес әдістерге әсер етеді. Қалың мүйіз қабықшасы көз ішілік қысымды (КІҚ) жоғары бағалау ықтималдығын арттырады (ал жіңішке мүйіз қабықшасы КІҚ-ты төмен бағалауы мүмкін), бірақ жеке науқастардағы өлшеу қателігінің дәрежесін тек мүйіз қабығының қалыңдығын өлшеу арқылы анықтауға болмайды. Көз жауап беру анализаторы және Паскаль DCT тонометрлері Гольдман тонометріне қарағанда мүйіз қабығының қалыңдығына аз тәуелді. Керісінше, контактісіз және серпілістік тонометрлерге мүйіз қабығының қалыңдығы көбірек әсер етеді. Мүйіз қабығының қалыңдығы әр адамда әртүрлі болады, сондай-ақ жасқа және нәсілге байланысты да өзгереді. Ол кейбір ауруларда және LASIK операциясынан кейін азаяды.