Александр Ұлының соңғы қамалы: Аорнос бекінісінің тарихы

Кіріспе

Аорнос (Ἄορνος) – қазіргі Пәкістан аумағындағы таулы жерде орналасқан, Ұлы Александрдың соңғы қоршауы болған орын, бұл қоршау б.з.д. 326 жылдың сәуір айында өтті. Аорнос Александрдың жабдықтау жолына соңғы қауіп төндірді, ол Хиндукуш таулары арқылы Балхқа дейін созылып, өте осал еді. Дегенмен, Арриан (өзінің бұл оқиғаға сенбесе де) Александрдың өзінің туысы Гераклдан басып өтуге тырысқанын айтады, Геракл бұл македониялықтар Аорнос деп атаған бекіністі ала алмаған екен (Арриан мен Диодор бойынша; Куртий бойынша Аорнис; басқа жерлерде Аорнус): грек тілінде «құссыз» деген мағынаны білдіреді. Бір теория бойынша, бұл атау *awarana – «бекітілген орын» сияқты ежелгі иран тілінен келген сөздің бұрмалануы. Аррианның сөзіне қарағанда, тастың үстіңгі жазық бөлігі бар, ол табиғи бұлақтармен қамтамасыз етілген және егін өсіруге жеткілікті кең болған: оны аштықтан мойынсұнуға мәжбүр ету мүмкін емес еді. Александрға бағынған көршілес тайпалар оны ең қолайлы жолға бастауға ұсыныс жасады. Географ Аурел Штайн Аорнос Пир-Сар тауында орналасқан деп болжады – бұл тау Пакистанның Хайбер-Пахтунхва провинциясындағы Такоттың батысында, Инд өзенінің жоғарғы ағысындағы тар шатқалдардың үстіндегі тау тізбегінің бір бөлігі. Алайда, индуисттік мәдениетті зерттеуші Джузеппе Туччи Хайбер-Пахтунхвада индуизм үшін маңызды орын саналатын Элум-Гар (Илам тауы) шыңында орналасқан жерді ұсынды. Птолемей мен Александрдың хатшысы Миллинас (танымал Евменнің емес) батысқа қарайғы көршілес тау тізбегін барлап, қоршау мен орды құрылысымен нығайтты. Оның Александрға жіберген от сигналы Пир-Сардың қорғаушыларын да ескертті, сондықтан Александр тар шатқалдарда екі күн бойы шайқасып, қайта топтасуға мәжбүр болды. Бекініске апаратын солтүстік жақта Александр мен оның катапульттары терең шатқалға тоқтады. Қоршау машиналарын жеткізу үшін ағаш, бұта және топырақтан жасалған көпірмен шатқалды толтыратын топырақ үйіндісі салынды. Бірінші күнгі жұмыс қоршау төбесін жақындатты, бірақ шатқалдың қабырғалары тік құлағандықтан, ілгерілеу тез баяулады. Дегенмен, үшінші күннің соңында Пир-Сардың ең жақын нүктесіне қосылған төменгі төбе қолжетімді болды және алынды. Кейін Александрдың алғы шебі мен оның бірінші күштері жоғарыдан құлаған тастармен кері шегінді. Үш күн бойы барабан соғысы қорғаушылардың алғашқы қарсыласуын тойлауын, содан кейін күтпеген кері шегінуін білдірді. Александр соңғы жартасқа арқанмен көтерілді. Александр төбені тазартып, кейбір қашқындарды өлтірді (Лейн Фокс), Арриан бұл оқиғаны қырғынға айналдырды, және Афина Никеге, Жеңіс Афинасына құрбандық шалуға арналған алтарьлар тұрғызды, оның іздерін Штайн анықтады. Александр енді Пенджабқа сапарын жалғастыра алатын болды. Хидаспес өзеніндегі шешуші шайқас болашақта күтіп тұрды.

Aornos (Ἄορνος) was the site of Alexander the Great's last siege, which took place on April 326 BC, at a mountain site located in modern Pakistan. Aornos offered the last threat to Alexander's supply line, which stretched, dangerously vulnerable, over the Hindu Kush back to Balkh, though Arrian (although disbelieving himself of this story) credits Alexander's desire to outdo his kinsman Heracles, who allegedly had proved unable to take a fort that the Macedonians called Ἄορνος Aornos (according to Arrian and Diodorus; Aornis according to Curtius; elsewhere Aornus): meaning "birdless" in Greek. According to one theory, the name is a corruption of an Indo Iranian word, such as *awarana "fortified place". According to Arrian, the rock had a flat summit well supplied with natural springs and wide enough to grow crops: it could not be starved into submission. Neighboring tribesmen who surrendered to Alexander offered to lead him to the best point of access. The geographer Aurel Stein suggested that Aornos was located on Pir Sar – a mountain spur above narrow gorges in a bend of the upper Indus River, just to the west of Thakot in the Pakistani Khyber Pakhtunkhwa province. However, the Indologist Giuseppe Tucci has instead proposed a site at the summit of Elum Ghar (Mount Ilam), a site significant in Hinduism, in Khyber Pakhtunkhwa. Ptolemy and Alexander's secretary Myllinas (rather than the famous Eumenes), reconnoitered and reinforced a neighboring spur to the west with a stockade and ditch. His signal fire to Alexander also alerted the defenders of Pir Sar, and it took two days of skirmishing in the narrow ravines for Alexander to regroup. At the vulnerable north side leading to the fort, Alexander and his catapults were stopped by a deep ravine. To bring the siege engines within reach, an earthwork mound was constructed to bridge the ravine with carpentry, brush, and earth. The first day's work brought the siege mound closer, but as the sides of the ravine fell away steeply below, progress rapidly slowed; nevertheless, at the end of the third day, a low hill connected to the nearest tip of Pir Sar was within reach and was taken. Afterwards, Alexander in the vanguard and his first force were repelled by boulders rolled down from above. Three days of drumbeats marked the defenders' celebration of the initial repulse, followed by a surprise retreat. Alexander hauled himself up the last rockface on a rope. Alexander cleared the summit, slaying some fugitives (Lane Fox), inflated by Arrian to a massacre, and erected altars to Athena Nike, Athena of Victory, traces of which were identified by Stein. Alexander was now free to pursue his journey into Punjab. The devastating Battle of the Hydaspes River lay in the future.