Кіріспе

Гипокеименон (грекше: ὑποκείμενον), кейінірек көбінесе материалдық субстрат деп аталатын, метафизика термині, сөзбе-сөз "жатқан нәрсе" (латынша: subiectum) дегенді білдіреді. Гипокеименонды іздеу – өзгеріске ұшыраған нәрседе сақталатын, оның негізгі мәнін табуға бағытталған ізденіс.

Шолу

Аристотель гипокеименонды тар және таза грамматикалық тұрғыдан, басқа нәрселердің предикаты бола алмайтын, бірақ басқа нәрселердің предикаттарын өз бойына сыйдыра алатын нәрсе ретінде анықтады. Материалдық субстраттың бар екендігін Джон Локк, Барух Спинозаның субстанциясымен және Иммануил Канттың ноуменон тұжырымдамасымен («Таза Ақыл-ойдың сыны») тұжырымдық ұқсастықта ұсынды. Локк теориялағандай, егер заттың түсі, салмағы, тығыздығы немесе дәмі сияқты барлық сезімтал қасиеттері алынып тасталса, онда да қасиеттердің жабысқан нәрсесі – заттың сезімтал қасиеттері арқылы көрерменге көрініс бергеніне қарамастан, тәуелсіз өмір сүруіне мүмкіндік беретін нәрсе қалады. Локк осы онтологиялық құрамдас бөлікті, егер адам заттарды өз санасынан тәуелсіз бар деп қарастыра алса, қажет деп санады. Материалдық субстрат Локк үшін қиын мәселе болды, себебі оның табиғаты бойынша оның бар екендігі эмпириктер бекіткен тәжірибе арқылы тікелей дәлелдене алмады. Дегенмен, ол оның философиялық негіздерінің оның бар екендігін дәлелдеуге жеткілікті деп сенді. Беркли субстраттың бар екенін жоққа шығарды. «Хилас пен Филонус арасындағы үш диалогта» Беркли заттың тек сезімтал қасиеттерден (немесе болуы мүмкін сезімтал қасиеттерден) ғана тұратынын және осы сезімтал қасиеттердің тек қана оларды қабылдау актісі болғанда ғана бар екенін айтты.