Кіріспе

Итальяндық Ренессанс кезеңінің сәулетшісі және мүсіншісі, итальяндық философ және тарихшы Франческо "Флоренциялық" – Италияның Флоренция қаласынан шыққан итальяндық Ренессанс кезеңінің сәулетшісі және мүсіншісі. Туған күні белгісіз. 1516 жылдың 16 қазанында Польшаның Краков қаласында қайтыс болды.

Өмір

Бұл итальяндық сәулетші Польшадағы Ренессанстың алғашқы өкілі болды. Ол сол жерге келгенге дейінгі өмірі және еңбектері туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1502 жылдың ақпанында князь Зигмундтың шақыруымен Краковқа алғаш рет келген болуы мүмкін, және ол осымен бірге Венгриядан келген деуге болады. Князь Зигмунд кейіннен Литваның Ұлы князі (20 қазан 1506 – 1 сәуір 1548) және Польшаның королі (24 қаңтар 1507 – 1 сәуір 1548) ретінде Зигмунд I (көбінесе Зигмунд I Ескі деп аталады) атанды, және Польшадағы Ренессанс стилінің негізгі қолдаушысы болды. Шындығында, князь Зигмунд Венгриядан Франческо Фиорентиномен ғана емес, сонымен қатар негізінен флоренциялықтардан құралған толық сәулет және мүсіншілер тобымен келді. Князь Зигмунд Фиорентиноға 100 флорин (Флоренциядан шыққан алтын монеталар) жалақымен бір жылдық қызмет ұсынғандығы айтылады. Князь өзінің резиденциясының жанында Фиорентино басқаратын студия ашты. 1502 жылдың ақпан айынан бастап Фиорентино 1507 және 1510 жылдары Будаға жасаған сапарларын есептемегенде, Краковта өмір сүрді және жұмыс істеді.

Шығармалары

Фиорентиноның алғашқы жұмысы – 1499 жылы өртеніп кеткен Вавель қамалының екі қанатын қайта салу болды. Бастапқыда ол «Патшайымның үйі» (1502–1507) деп аталатын батыс қанатын жұмысқа кірістірді, ол жесір патшайым Элизабеттің, ханзада Зигмундтың анасының тұрғын үйі үшін арналған еді. Бұл ғимараттың Ренессанс стилінде қайта құрылуының бірінші кезеңі болды. Қайта құрудың қалған бөлігі – аула жағындағы екінші қабаттағы терезелердің рельефті жиектері. Осы жиектердің бірінде – шығыңқы терезе орналасқан. Содан кейін Фиорентино солтүстік қанатта (1507–1516) жұмыс істеді. Фиорентино үлкен қамал ауласын қоршап тұрған галереялардың авторы. Бұл итальянның қайта құруының ең маңызды бөлігі (көркемдік тұрғысынан) болды. Құрылыс 1507 жылы басталды, ал 1516 жылы Фиорентиноның қайтыс болуынан кейін Бартоломео Берреччи (1480–1537) жалғастырды, содан кейін оның қайтыс болуынан кейін оның серіктері жұмысты аяқтады. Бұл аула Орталық Еуропадағы ең әдемі Ренессанс ауласы саналады. Ғимараттың негізгі байланыс аймағын құрайтын галереялар өкілдік және әлеуметтік мақсаттар үшін пайдаланылды. Олар сонымен қатар патшалық тұлғаларға рәсімдер мен турнирлерге қатысуға мүмкіндік берді. Галереялар үш деңгейде салынған және қамалдың қабырғаларына бойлап созылған. Бірінші және екінші деңгейлерде аркадалар бар. Ол ауланы кеңістік тұрғысынан ретке келтіріп, әсемдейді. Фиорентино, Ренессанс сәулетшісі ретінде, классикалық өнерден (антиктик) шабыттанды, бірақ архитектуралық тәртіп классикалық ережелерге сәйкес келмейтіндей еркін болды. Ең жоғарғы деңгейдегі галереялардың әрқайсысы екі сабақтан тұрады, олар бірінің үстіне бірі қойылған және ешқашан қиылыспайтын түйіндермен байланысқан. Оның үш функциясы бар: байланыстыру, тәж кигізу және тіреу. Сондай-ақ, капительдердегі құмыралар да назар аударуға лайық. Бұл қайта құру готикалық қамалды Ренессанс резиденциясына айналдырды. Фиорентиноның тағы бір шедеврі – 1492–1501 жылдардағы Польша королі Ян Олбрахттың қабірі үшін жасалған ниша. Бұл жұмысты Польша патшайымы және Ян Олбрахттың анасы Австриялық Элизабет және оның інісі ханзада Зигмунд тапсырыс берген. Патшайым сүйікті ұлының қайтысынан кейін (1501) қабірдің негізін қалады. Олардың үлесі стильдердің шекарасын белгіледі, бұл Вавель үшін ғана емес, бүкіл Краков үшін маңызды болды. Ханзада Зигмунд пен Фиорентино Венгриядан келгеннен кейін, қақпақтағы Ян Олбрахттың мүсіні бар қабір готика стилінде Станислав Штуш (1478–1528) – мүсінші және Вит Штуштің (1448–1533) ұлы, сонымен қатар мүсінші және суретші жасаған болуы мүмкін. Кейіннен бұл қабір Фиорентино жасаған нишаға орналастырылды. Қабірдің еніне байланысты, нишаны тым кіші етудің қажеті болмады. Ол өте терең болуы керек еді, бірақ сонымен қатар тым биік болмауы керек еді. Нәтижесінде ниша шынымен кең, терең және салмақты болды, сондықтан оның екі жағында берік жабылу үшін тіпті пилястрлар қажет болды. Ян Олбрахт ескерткішінің нишасы бай безендірілген. Сондықтан Фиорентин Вавель соборындағы Ян Олбрахттың қабірі үшін (1501–1505) сәулеттік және мүсіндік жиек жасады. Франческо Фиорентино сонымен қатар Краковтағы Канонична көшесі, 17 мекенжайындағы Епископ Э. Чиолек сарайының кіреберіс порталын жасады.

Стиль

Фиорентино өзінің шедеврлерінің негізгі дизайны мен құрылысын жүзеге асырған адам болды. Оның туындылары "таза" тосканалық Ренессанс деп сипатталады. Оның жұмыстары да өте нақты. Оның кейбір туындылары шетелдік жұмыстарға шабыттандырған сияқты. Мысалы, Ян Олбрахттың қабірінің нишінің пішіні 15 ғасырдың басындағы Бернардо Росселиноның жұмыстарын еске түсіреді. Әшекейлік пішіні Урбинодағы Палаццо Дукале мен Венгриядан жасалған тас жұмыстарының әшекейлеуіне ұқсас. Композициясы мен әшекей бөлшектері бойынша оның туындылары Флоренция өнерімен байланысты. Оның стилі мен тегі "Фиорентиндік" деген лақап атын толық ақтады. 1516 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның жұмыстарын оның ізбасары – Понтассиевтен келген Бартоломео Берреччи жалғастырды, ол 1537 жылға дейін басқаруды жүзеге асырды, содан кейін қайтыс болды. Франческо Фиорентино (Берреччи сияқты, сондай-ақ олардың елінен шыққан көптеген суретшілер сияқты) көрнекті шебер болды және өзінің төңірегіне жоғары білікті жұмысшыларды жинады. Ол жоғары сарайдағы лауазымы мен шедеврлерінің арқасында көптеген адам үшін беделді болды. Ол біртұтас тосканалық Ренессанс стилінің өкілі болды. Оның қайтыс болғаннан кейін басталған көркем туындылары Польшада итальяндық Ренессанс өнерін қалыптастырды. Оның сәулет және мүсіншілік қызметі Польшада Ренессанс өнерінің дамуына ықпал етті. Оның аяқталмаған жұмыстарын басқа флоренциялықтар, негізінен Бартоломео Берреччи аяқтады. Фиорентиноның Италиядан келген Елена есімді әйелі және әкесінің командасында жұмыс істеген мүсінші Ян Фиорентино есімді ұлы болған.