Кіріспе

Тибет ламасы (1930–2002)

Чагдуд Тулку (1930–2002) – Ваджраяналық тибет буддизмінің Ньингма мектебінің ұстазы. Ол Батыс елдеріндегі тыңдаушыларға өзінің үйреткендерімен, әуенді ән айту қабілетімен, мүсінші және суретші ретіндегі шеберлігімен, сондай-ақ дәрігерлік дағдысымен танылып, құрметке ие болды. Ол бүкіл әлемдегі мыңдаған шәкірттерге рухани жетекші болды. Ол Чагдуд әулетінің он алтыншы түлкуы еді. Чагдуд Гонпа орталықтары тибет буддизмін, негізінен Падмасамбхаваның Ньингма дәстүрінде үйретеді.

Ерте өмір

Чагдуд Тулку Ринпоче 1930 жылы шығыс Тибеттің Кам аймағындағы Тромтар аймағында Падма Гарги Ванчук болып дүниеге келді. Оның әкесі Сера Хато Тулку, Гелуг мектебінің ламасы, тибет буддизмінің өкілі болды. Оның анасы Дава Дрольма, Тараның эманациясы саналды, Сакия әулетінен шыққан және ұлының рухани өміріне зор ықпал етті. Үш жасқа келгенде ол бұрынғы Чагдуд Тулкудың қайта туғаны ретінде танылды және көп ұзамай Тромтардан екі-үш күндік жолмен Темп'ел Гонпа монастыріне сапар шекті. Ол өзінің «Бейне иесі» атты автобиографиясында былай деп баяндайды:

Осы шегінуден кейін ол әртүрлі рухани ұстаздардан көптеген ілімдер, құдірет берулер мен ауызша нақылымдар алды. Олардың бірі, Сечен Рабжам Ринпоче, оған Тара медитациясының негізгі практикаларының бірі болатынын айтты. 1945 жылы, алғашқы үш жылдық шегінуін аяқтағаннан кейін, ол Дзонгсар Кхенце Чокхи Лодроны көруге барды. Одан Чагдуд Тулку «ринчен тердзо» құдіретін алды және сол жерде Дилго Кхенцемен де кездесті. 1946 жылы ол екінші үш жылдық шегінуге кірісті, бұл жолы Тромге Трунгпа Ринпоче басшылығымен. Осы шегінудің соңына жақын, Тромге Трунгпаның қазасы оны оны аяқтамай тұрып кетуге мәжбүр етті. Содан кейін ол Ньягронгтағы Чагдуд Гомпаға оралды, біраз уақыт болғаннан кейін монахтар тобымен Лхасаға қажылық сапарға шықты. Ол Падмасамбхава салған монастырь Самьеде ұзақ уақыт шегініп, кейін Дуджом Джигдрал Еше Дордже берген құдірет беру рәсімдеріне қатысты. 1957 жылы ол бір жыл бойы Тибеттің Лхаса қаласында, өзінің түпкі ламасы деп есептеген Кхенпо Дорджемен бірге тұрды. Оның басқа ұстаздары Шечен Конгтрүл, Тулку Ариг және Дуджом Джигдрал Еше Дорже болды. 1958 жылы, Тибеттегі соңғы жылы, Чагдуд Тулкуға болашақтағы тұрақсыз кезеңде серік және көмекші болу үшін үйленуге кеңес берілді. Кейін ол Конгподағы бай жер иесінің қызы Карма Дрольмаға үйленді. Кейіннен Үндістандағы эмиграцияда олар Джигме Тромге және Дава Лхамо Тромге есімді ұл мен қызға ие болды.

Тибет елінен жер аударылу

1959 жылы Тибет көтерілісінен кейін Чагдуд Тулку Кхенпо Доржемен бірге аштық пен көптеген қауіп-қатерлерді бастан өткізіп, тұтқынға түсуге шамасы жетпеген соң Үндістанға қашып кетті. Оның жолы Тибеттің Пемако аймағы арқылы өтті, ал оның серіктері сол жерден Үндістанның Нагаланд штатына шықты. Үндістанда Ринпоче бірнеше тибеттік босқындарды орналастыру лагерлерінде тұрды: Калимпонг, Одиша, Далхаузи, Бир, Химачал Прадеш және Дели. Ол дәстүрлі тибет медицинасын тәжірибеледі және оның қашқындармен бірге Үндістанда кездесетін ыстық пен субтропикалық аурулармен күресу қиын болғандықтан, үлкен сұранысқа ие болды. Үндістанға келгеннен кейін бір-екі жыл өткен соң Ринпоче Химачал Прадеш штатының Манди қаласының жанындағы Падмасамбхаваға қасиетті Цо Пема көлінде демалды. Осы жерде ол Апонг Тертонның негізгі шәкірті және осы ұлы тертонның Қызыл Тара циклының сақтаушысы Жанчхаб Доржемен кездесті. Жанчхаб Дорже оған Қызыл Тара циклына қатысты ықпал берді, содан кейін ол қайтадан шұғылдануға кірісті және тәжірибедегі жетістіктердің белгілері тез арада көрінді. Кейіннен, ол Батыста оқытуды бастағанда, Қызыл Тара садханасы оның батыстық студенттері арасында ең көп таралған медитацияға айналды. Химачал Прадеш штатының Бир қаласында тұрғанда, ондағы жағдайлар бірте-бірте Карма Дрольмамен арақатынастың нашарлауына әкелді, және ақырында олар ажырасты. Кулу-Маналиде оқытудан кейін 14-ші Далай-лама Ринпочеге АҚШ-қа барып оқытуға шақыру жолдады, бірақ бұл виза алуға байланысты болды. Осы кезде ол Делиге көшіп, Ямуна өзенінің жағасындағы тибеттік лагерде, Мажну ка тиллада тұрды. Виза алу процесі үш жылға созылды және ақырында сәтсіз аяқталды. Осы кезеңде ол алғашқы батыстық студенттерімен танысты, бірақ сонымен қатар безгекке шалдығып, өлімге таяп қалды, бірақ оны ауруын дұрыс анықтаған үнділік дәрігер құтқарды. 1977 жылдың күзінде Дуджом Джигдрал Еше Дорже Непалдың Катманду қаласында киелі ұрпақтарды тарату мақсатымен ықпал ету циклдарын өткізді. Чагдуд Тулку Дуджом Ринпочеден Дуджом қазынасының барлық ықпалын алу үшін сол жерге баруға шешім қабылдады. Осы ықпал үшін жүздеген тулкулар, ғалымдар, йогилер және қарапайым жаттығушылар Тулку Ургьен Ринпоче монастырына жиналды. Өзінің өмірбаянында ол былай дейді: Непалда болған кезімде мен осы өмірде және бұрынғы өмірімде Дуджом Лингпа ретінде тапқан барлық қазыналарға қатысты ықпалдар мен ауызша берілімдерді алдым. Бұл тәжірибелердің байлығы теңдесі жоқ, және менің ішкі әлемімде осы білімді өзгелерге ықпал ету және оқыту арқылы жеткізуге деген ниет қалыптасты. Ол Чагдуд Ринпочеге ақ шарф пен бал құмырасын сыйлап, жақындады. Содан кейін ол оны түскі асқа шақырды, және көп ұзамай оған бірнеше ілімдерді берді. Бір айдан кейін ол ықпалдан кейін шұғылдану кезінде оның көмекшісі болу туралы ұсынысын қабылдады. Бұл шұғылдану бірнеше айға созылды, содан кейін Дуджом Джигдрал Еше Дорже, басқалармен бірге, Чагдудқа Америкаға барып оқытуды ұсынды.

Батыс өмір

Көп айлар күткеннен кейін ол виза алды және 1979 жылғы 24 қазанда Сан-Францискоға қонды. Осыдан кейін көп ұзамай ол Калифорния штатының Саут-Лейк-Тахо қаласында Джейнге үйленді. Америкадағы оқытудың алғашқы жылдары Юджинде және Орегон штатының Коттедж-Гроув қаласында өтті. 1983 жылы студенттерінің өтініші бойынша Шагдуд Гонпа қорын құрды. Көп ұзамай ол өзінің алғашқы ламасын, Инге Сандвосс есімді батыс әйелін, Лама Еше Зангмо ретінде (1987 жылы) бекітті. Сонымен қатар 1980 жылдан 1987 жылға дейінгі аралықта ол өзінің аудармашысы Цэринг Эверестпен бірге кеңінен саяхаттап, көптеген ілімдер берді. Ол Орегонға Дудджом Ринпоче, Тулку Ургьен Ринпоче, Калу Ринпоче және Кьябже Пенор Ринпоче сияқты көптеген ламаларды шақырды, олар көптеген өкілеттіктер мен ілімдерді берді. Ол сондай-ақ "Падма" баспасын құруға көмектесті, ол ақырында оның екі кітабын: "Бейістің Иесі" және "Буддалық практикаға кіреберіс" жариялады. Ричард Барронның көмегімен "Падма" баспасы Лонгченпаның "Жеті қазынасын" тибет тілінен ағылшын тіліне аударудың үлкен жұмысын бастады. 1987 жылы ол 1959 жылдан бері алғаш рет Тибетке оралды. Ол Хамға барып, жастық шағындағы үш монастырьға барып, монастырь қызметкерлеріне өкілеттік берді. Оның ұлы, Джигме Тромге Ринпоче онымен бірге Тибетке сапарға шықты және келесі жылы Америка Құрама Штаттарына көшіп барды, ол келгеннен кейін бірнеше айдан кейін үш жылдық шөгіндіге түсті. Кейін 1988 жылы Солтүстік Калифорнияның Тринити Альптерінде жер сатып алынғаннан кейін, Чагдуд Гонпа қорының негізгі кеңсесі Ридждин Линг ретінде құрылды. Бұл жерде 1991 жылы Чагдуд Тулку Дуджом қазынасының өкілеттігін және ауызша берілуін ұсынды, ал бірнеше жылдан кейін ең жоғарғы Дзогчен циклі, Ньингтиг Ябжи. 1992 жылы Бразилияда оқытушылық қызметке шақырылды. 1990 жылдары ол кең ауқымды оқыту кестесін сақтады, кейбір аға студенттерін үш жылдық шөгінділерге орналастырды және Батыс жарты шарда көптеген Чагдуд Гонпа орталықтарын құруға көмектесті. Бұлардың ішінде 38-ден астам Дхарма орталығы бар, олар Чадгуд Тулкудың жетекшілігі мен шабытымен АҚШ-та, Бразилияда, Чилиде, Уругвайда, Швейцарияда және Австралияда орналасқан. Ең танымалдары - Калифорния штатының Джункшн-Сити қаласында орналасқан Ридждин Линг және оның Бразилиядағы Трес-Короас қаласында орналасқан негізгі орталығы - Хадро Линг. Ол барлық ілімдерінде рухани істерді таза ниетпен орындауға баса назар аударды. Бірде ол былай деп жазды: "Буддалық білім алу барысында мен көптеген философиялық тақырыптар мен медитациялық әдістер туралы тәлім алдым. Барлық ілімдердің ішінде таза ниеттен артық маңыздысы жоқ деп ойлаймын. Егер мен студенттерімнен бір ғана мұра қалдырсам, ол таза ниеттің даналығы болар еді. Егер мені бір атақпен атаса, ол "ниет ламасы" болар еді". Осы орайда "таза ниет" дегеніміз - бодхичиттаны дамыту, яғни практиканы өзіңнің және басқа да саналы жандардың игілігі үшін жасаудың ағартылған ниеті. 1995 жылы Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы Хадро-Лингке қоныс аударды және ол оның өмірінің соңына дейін негізгі орталығы болды. Бразилияға көшкенге дейін Чагдуд Тулку өзінің батыс еліндегі басты шәкірттерінің бірі Лама Дримед Норбуды (Алвин Фишель) Шагдуд Гонпа қорының бас ламасына отырғызды және оған Ұлы кемелділік ілімдерін үйретуге рұқсат берді. 1996 жылы Кадро Лингте тұңғыш бразилиялық Дзогчен жиыны өтті және онда үлкен Гуру Ринпоче мүсіні жасалды. Кейінгі жылдары ол Оңтүстік Америкаға сапар шегіп, Уругвай, Аргентина, Чилиде және Бразилияның әртүрлі аймақтарында сабақ берді. Ол сондай-ақ АҚШ-тағы орталықтарына саяхаттауды жалғастырды және Непалға жиі сапар жасады, Тибеттің шығысындағы Чагдуд Гомпаға оралды және Қытай құрлығына барды. Осы уақыт аралығында ол Друбчендерді және бір айға созылған Дзогчендер жиынын басқарып, сонымен қатар өз шәкірттерін киелі өнерге, мүсін мен сурет салуға, сондай-ақ ырымдық биге, ән айтуға және музыкаға үйретті. 1998 жылы Хадро Линнің Лха ханг (ғибадатханасы) құрылысы басталды. 1998 жылдың шілдесінде Текшам қазынасының құдіреті әлі де аяқталмаған ғибадатханада Тертон Намхай Дримедке берілді. Бұл ғибадатханадан кейін ғаламат ғибадат үйірісі, батыс жарты шардағы ең үлкені болуы мүмкін, содан кейін сегіз керемет ступа және Аксхобья Будданың монументалды мүсіні жасалды. Сол кезеңде Непалдың Фарпинг қаласында Ринпоче жаңа демалыс орталығын құрды, онда сегіз адам Кябже Гетсе Тулкуның басшылығымен Кат'хог дәстүріне сәйкес жаттыға бастады. Шагдуд Ринпоче Дхармалық қызметтің үлкен көлемін атқарып жүргенімен, өмірінің соңғы жылдарында қант диабетінен біраз шаршады және 1997 жылы клиникаға түсіп, жүрек ауруының қауіпті екені анықталды. Өмірінің соңғы жылында Ринпошенің денесі сыртқы іс-әрекеттеріне кедергі келтіре бастады. Ол тез шаршады және саяхаттау қиын болды. 2002 жылы ол қазан айына жоспарланған АҚШ-қа сапарды жоққа шығарды және орнына қатаң шөгіндіге кірді. Өмірінің соңғы аптасында ол 12 қарашада осы шөгіндіні аяқтады, студент-суретшімен бірге Амитабханың мүсінін аяқтады, көптеген студенттерімен сөйлесті және екі жүзден астам адам үшін өлім кезінде сананы ауыстыру (пхова) бойынша оқу жүргізді. Ол 16 қараша күні кешке сағат 21:00-ге дейін үлкен ынтамен оқытуды жалғастырды. 17 қарашада, шамамен сағат 04:15-те, бразилиялық күн уақыты бойынша, төсек үстінде отырғанда жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның ұлы, Джигме Тромге Ринпоче, Чагдуд Тулку Ринпоше содан кейін шамамен алты күн бойы медитация күйінде болды деді. Тыныс тоқтағаннан кейін медитацияда қалу (т'хуг дам) деп белгілі. Джигме Тромге Ринпоче бразилиялық баспасөз құралдарына берген мәлімдемесінде былай деді:

Соңынан оның ку дун (физикалық денесі) Катманду, Непалға, содан кейін Парпингтегі демалыс орталығына жеткізілді. Келесі қырық екі күнде Гетсе Тулку Ринпоше және Джигме Тромге Ринпоше Парпингте Ринпошенің қайтыс болуына байланысты жағымсыз жағдайларды тазарту және құрбандықтар мен практика арқылы үлкен ізгілікке қол жеткізу үшін рәсімдер өткізді. Бір жылдан кейін, 8 желтоқсан күні, толық айда Ринпошенің кремациясы Парпингтегі Джигме Ринпошенің жерінде, Кат'хог Гонпасының ең жоғары ламаларының бірі Кьябже Могтза Ринпоше Ваджра шебері ретінде қызмет етіп өтті. Ринпошенің жүзден астам студенттері оның тікелей физикалық қатысуының жоғалуын қайғырып, оның болашақ қайта тууы үшін дұғалар мен құрбандықтар берді. Оның басты студенттері мен ол бекіткен ламалар Чагдудтың көптеген жобалары мен практикаларын оқытуды және жалғастыруды жалғастыруда. Бразилия Гонпасында Падмасамбхаваның Таза жері жобасы іске асырылды. 2002 жылы қайтыс болғанға дейін Чангдуд Ринпоше Зангдог Палридің көшірмесін салуды қалаған және үлкен жобаға айналдырған. Чагдуд Ринпоше көптеген батыс тізім иелерін және ламаларды бекітумен ғана шектеліп қоймай, өзінің күшті әйел тәлімгерлерімен қоршалды. Ол лама ретінде бекіткен тридцятьтан астам батыс адамының жартысынан астамы әйелдер болды. "Ол алғашқы лама ретінде бекіткен Лама Еше Зангмо Инге Сандвосс есімді батыс әйелі болды. 1995 жылы Чагдуд Ринпоше батыс оқытушысы Лама Падма Дримед Норбуды (Алвин Фишель) бекітті, оған Дзогченді оқытуға рұқсат берді және оны өзінің Дзогчен тізімі иесі деп мойындады. 2010 жылдың қыркүйегінде Лама Дримед Чагдуд Гонпа қорының директорлар кеңесіне Рухани жетекші және Қор президенті лауазымынан кетіп, Ұлы кемелділік ілімін оқытуға рұқсат алған лама ретінде қалды.