Кіріспе

Қылмыс немесе өлім туралы баллада – әндер жанры. Қылмыс балладалары – қылмыс немесе қорқынышты өлім оқиғаларын баяндайтын дәстүрлі балладаның бір саласы. Олардың мәтіні әдетте кісі өлтіру оқиғасын, сондай-ақ оған дейінгі немесе одан кейінгі жағдайларды сипаттайтын повесть құрайды. Бұл термин мазмұнына қатысты және ауызша халық мұрасының бөлігі саналатын дәстүрлі балладаларға да қолданылуы мүмкін.

Анықтама

Балада термині дәстүрлі немесе халық музыкасына қатысты қолданылады және повесть айтатын ән дегенді білдіреді. Балладалардың ішінде "оқиғалық ән" белгілі бір оқиғаны баяндауға арналса, кісі өлтіру балладасы – оқиғасы кісі өлтіру болған оқиғалық әннің бір түрі. Бұл анықтама дәстүрлі жанрлық ережелерге сәйкес немесе оларға сілтеме жасай отырып, өзіндік композицияланған әндерге де қолданылуы мүмкін. Аткинсон дәстүрлі ағылшын баладаларына сілтеме жасай отырып, "баладалар жинағында кісі өлтірулер жетіспейді [ ] және олардың көбі жасырылмайды" дейді. Көзқарастар көп. Кейбір кісі өлтіру балладалары оқиғаны кісі өлтірушінің көзқарасынан баяндайды немесе "Том Дули" сияқты, оны біршама мейірімділікпен бейнелеуге тырысады. 1958 жылы "Кингстон трио" осы әннің шамамен төрт миллион данасын сатқан. Басқа кісі өлтіру балладалары қылмыстың оқиғасын құрбанның көзқарасынан айтады, мысалы, "Лорд Рэндалл" балладасында баяндаушы ауырып, уланғанын біледі. Тағы басқалары оқиғаны үлкен арақашықтықтан баяндайды, мысалы, "Ламкин" балладасы қылмыстың мән-жайларын және қылмыскерге деген ықылас тудырмай жазасын жазады. Кейде "Екі қарындас" (сонымен қатар "Биннори" немесе "Минори" Балалық баллада #10) сияқты кісі өлтіру балладаларында құрбанның кісі өлтірушіге жасаған мистикалық кек алуы бейнеленеді. Дэниел А. Коэннің пікірінше, кісі өлтіру балладаларын оқуға арналған, ән салуға емес, 18 ғасырдағы Жаңа Англия дәстүрінен шыққан "өлмелі шумақтар" деп аталатын туысқан жанрдан ажырату керек. Олардың құдалыққа байланысты қылмыстармен байланысы 19 ғасырда пайда болды.

Тарих

Қылмыс туралы балладалар дәстүрлі балладалардың маңызды бөлігін құрайды, олардың көпшілігі Скандинавияда, Англияда және Шотландияның төмендіктерінде (соңғы кездегі германдық мәдени тегі) пайда болған. Оларда, кісі өлтіру жасалса да, әдетте, кісі өлтіруші құрбанның отбасынан жаза алады, тіпті құрбан мен кісі өлтіруші туыс болса да ("Эдвард/Сон Дэвид", "Жаман бауырлас" және "Екі қарындас" мысалдарын қараңыз). Мұндай балладаларда әйелдер көбінесе өртеледі, ал ерлер асылады – "Ламкин" және "Екі қарындас" әнінің кейбір шотланд нұсқаларын қараңыз. Британ аралдарында кісі өлтіру балладалары тек ағылшын және шотланд тілінде сөйлейтін аймақтарда ғана кездеседі (Англия, Шотландияның төмендіктері және Солтүстік-Шығыс Ирландия), және ол гэль немесе валли тіліндегі музыканың ерекшелігі емес. Бір қылмыс туралы балладаның егжей-тегжейі мен орны уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. Мысалы, "Кноксвилл қызы" негізінен "Вексфорд қызы" балладасымен бірдей, бірақ оқиға орны Ирландиядан Теннессиге көшірілген. Олардың екеуі де Англияда болған қылмыс туралы "Оксфорд қызы" балладасына негізделген. Көптеген американдық кісі өлтіру балладалары – бұл Ескі әлем балладаларының өңделген нұсқалары, онда табиғаттан тыс жаза элементтері алынып тасталған және назар жазықсыз адамдарды өлтіруге аударылған. Мысалы, 1750 жылдардағы ағылшын балладасы "Госпорт трагедиясы" өлтірілген әйелдің және оның туа біткен баласының арбақтары өлтірушіге кек қайтарады. Ал Кентуккидегі "Pretty Polly" нұсқасы – бұл қатал және қанға батқан кісі өлтіру балладасы, онда құрбанды сүйген адамы сатқындап, жүрегіне пышақтап, терең емес қабірге көмеді. Эпилогта оның өлтірушісі қоғам тарапынан асылып, жаны тозақта жанып, бірнеше нұсқада "шайтанға қарызы" бар екені айтылады. Африкалық музыка дәстүрлері, құлдар әкелген, жергілікті дәстүрлермен бірікті. Олив Берт Американың ескі батысындағы кісі өлтіру балладасы дәстүрі ескі балладалар дәстүрінен белгілі бір дәрежеде ерекшеленетінін атап өтті: Батыс қоныстанушылары кісі өлтіру мен қантөгісті қызықты деп тапты және жергілікті балладаларды құрастырды. Бірақ баспа мүмкіндіктерінің шектеулі болуына байланысты, көптеген материалдар басылып шықпады, ал басқалары жергілікті газеттерде қысқа уақытқа ғана танымал болды. Нәтижесінде, Джесси Джеймс, Коул Янгер, Сэм Басс және олар сияқты танымал заңсыздықтар туралы батыстың шынайы балладалары жоғалып кетті немесе оларды білген және ән салғандардың балалары ғана біледі. Бұл балалар қазір қарт адамдар. Батыстың ең үздік кісі өлтіру балладаларының кейбіреулері осы адамдар қайтыс болған кезде мәңгілікке жоғалуы мүмкін. Украина фольклорында кісі өлтіру балладасы жанры соншалықты ерекшеленбесе де, ерекшеленетін халық әндері бар. Солардың бірі – 18 ғасырдан келе жатқан өте танымал "Ой не ходи, Грицю" ("Тойға барма") әні, оны жартылай аңызға айналған ақын және әнші Маруся Чурай жазған. Әнде Ханна есімді қыз казак Грицке (Грег) ғашық болып, оны қыздардың сүйкімділігіне бой алдырмау үшін тойларға бармауға ескертеді. Ол тыңдамай, басқа қызға ғашық болады. Ханна өлімге әкелетін у жасап, оны Грицке ішкізеді. Ол жерленгеннен кейін, оның қабіріне барып, не үшін солай істегенін айтады. 1950 және 1960 жылдары бірнеше тарихи кісі өлтіру балладалары поп-күйлерге айналды, соның ішінде Кингстон триосының "Том Дули" (жоғарыда айтылғандай), ол 1958 жылы Billboard тізімінде #1 болды, Ллойд Прайс нұсқасы "Stagger Lee", ол 1959 жылы тізімде ең жоғары орынға жетті, және Лефти Фриззэллдің "Long Black Veil", ол жылдар бойы көптеген орындаушылар үшін хит болды.

Мәдени сілтемелер

Том Лерердің "Ирландиялық баллада" әні дәстүрлі кісі өлтіру балладасының пародиясы болып табылады. Дж. Х. П. Паффорд Олив Берттің "Американдық кісі өлтіру балладалары және олардың тарихтары" атты еңбегіне шолу жасап, ән көптеген [мұндай] балладаларда сипатталған оқиғаларға қатысты ағынмен жүретін прозалық түсіндірмелерді қамтиды деп мәлімдейді. Сюзанна Коллинстің "Аштық ойындары" трилогиясы және оған негізделген фильмдер Кэтнис Эвердиннің ән айту қабілетін маңызды рөлде көрсетеді. "Аспан ағашы" үшінші фильм үшін арнайы жазылған; ол Аппалач кісі өлтіру балладасының стилінде салынған.

Қосымша тыңдау

Blood Booze 'n Bones, Эд МакКерди орындаған ән, банжомен сүйемелдеуі Эрик Дарлинг, Elektra Records, 1956 (12 беттік буклеті бар). Қанды балладалар: классикалық британдық және американдық кісі өлтіру балладалары, Пол Клейтон орындаған әндер, редакциялаған Кеннет С. Голдштейн, Riverside Records, Нью-Йорк, 1956 (мұқаба жазбалары қоса берілген).