Кіріспе
1842 жылы Батон-Руж қаласында, Луизиана штатында дүниеге келген (30 маусым 1915 жылы Нью-Мексико штатының Артесия қаласында қайтыс болған) – афроамерикандық комедияшы және биші. Ол өз заманындағы ең танымал қара комедияшы болды, көбінесе қара бетпен орындалатын минестрельдік өнердегі жұмысымен белгілі. Керсандс шебер акробатикамен, бимен, ән айтумен және музыкалық аспаптарда ойнаумен қатар, үлкен аузымен әйгілі болды, оны күлкілі түрде бұра алатын немесе бильярд шарлары немесе табақтар сияқты заттармен толтыратын. Оның сахналық образы – ақ минестрельдік шоуларда танымал болған ақылы кем қара адам. Мел Уоткинс сияқты заманауи зерттеушілер оны әлеуметтік сатира мен негативті стереотиптерді күшейту арасындағы тепе-теңдікті табу қиындығына тап болған алғашқы қара өнерпаздардың бірі деп санайды.
Billy Kersands (c. 1842 in Baton Rouge, Louisiana – June 30, 1915 in Artesia, New Mexico) was an African American comedian and dancer. He was the most popular black comedian of his day, best known for his work in blackface minstrelsy. In addition to his skillful acrobatics, dancing, singing, and instrument playing, Kersands was renowned for his comic routines involving his large mouth, which he could contort comically or fill with objects such as billiard balls or saucers. His stage persona was that of the dim witted black man of the type that had been popularized in white minstrel shows. Modern commentators such as Mel Watkins cite him as one of the earliest black entertainers to have faced the dilemma of striking a balance between social satire and the reinforcement of negative stereotypes.
Мансап
Керсандс 1860-шы жылдардың басында саяхаттаушы миньстрельдер труппаларымен өнер көрсете бастады. Қара миньстрельдік өнердің танымалдылығы артып, Керсандс оның ең ірі жұлдызына айналды. 1879 жылы ол аптасына 15 доллар табады, бірақ 1882 жылы 80 доллар тапты, бұл ақ нәсілді миньстрельден аздап кем болатын. Ол еуропалық миньстрельдік турлерде аптасына 250 доллар тапқан. Ол ақ және қара нәсілді көрермендердің арасында, әсіресе АҚШ-тың оңтүстігінде үлкен сәттілікке ие болды. Том Флетчер жазғандай, "Оңтүстікте Билли Керсандссыз миньстрельдік шоу – пілсіз цирк сияқты". Мансабында Керсандс көптеген ірі қара миньстрельдер труппаларымен бірге ойнады. Ол Сэм Хейгтің «Джорджия миньстрельдерінің» мүшесі болды, сондай-ақ Чарльз Хикс пен Боб Хайт та осы труппада болды. 1872 жылы Англиядан келгеннен кейін Чарльз Каллендер труппаны сатып алып, оны «Каллендердің Джорджия миньстрельдері» деп атады. Керсандс және басқа да танымал труппа мүшелері жоғары жалақы мен жақсырақ қарым-қатынас талап еткенде, Каллендер оларды жұмыстан шығарды. Олар өздерінің жеке ансамблін құру үшін кетті, ал Каллендер бұл әрекетті ұрлық деп сипаттады. Труппа нашар жұмыс істеді, содан кейін Керсандс және көптеген басқалары Каллендерге қайта оралды. «Каллендердің Джорджия миньстрельдерімен» бірге жұмыс істеген жылдарында Керсандс 1875 немесе 1876 жылдары басталған әскери пародистерде жиі ойнады, олар әдетте бірінші актіні аяқтады. Осы қойылымдар оған барабан тартудағы акробатикалық шеберлігі үшін атақ әкелді. 1885 жылы Керсандс өзінің жеке миньстрельдер труппасын құрды, оны «Керсандстың миньстрельдері» деп атады. Чарльз Хикс менеджер болды, бірақ бір жылдан кейін өз тобын құру үшін кетіп қалды. «Керсандстың миньстрельдері» әскери шерулерімен танымал болды және 1886 жылы Марди Гра шеруінде жетекшілік етті. Керсандс олардан жақсы шеру көрсете алатын кез келген қарсыласына 1000 доллар ұсынды. Ол басқа компаниялармен де өнер көрсетуін жалғастырды, соның ішінде 1890 жылы Ричард пен Принглдің «Джорджия миньстрельдерімен» «Вестибюльді вагондардың кондукторлары және барабан майорларының» бірі ретінде. 1904 жылы Керсандс шығыстағы қара нәсілділер ұйымдастырған қалалық қойылымда өнер көрсетті. Бірақ ол көп ұзамай кетіп, өзі жақсы білетін қара жүзді миньстрельдік өнерге қайта оралды. Ол тағы бір труппа құрып, негізінен Оңтүстікте гастрольдік сапарлар жасады. Керсандс неге вадевильге ауыспағаны туралы сұраққа былай деп жауап берді: "Менің барлық ақшам Оңтүстіктегі адамдардан, ақ және қара нәсілділерден келді, мен сол жерде өнер көрсеткенде. Олар маған қалай қатысты, қалай қатыспады, мен өзімді сол жерде үйімде сезінемін. Сонымен қатар, мен уайымсыз жақсы өмір сүремін".
Өнер көрсету
Керсандтың комедиялық өнері оның үлкен аузына негізделген, оны ол сансыз түрлерге келтіретін. Ол әндерін осы қимылдармен және оларға сүйіспеншілікпен қосылатын дыбыстармен безендірді. Бір бақылаушы: «Оның ерінінің ең кішкентай иілуі немесе аузының, яғни зәулім жарықтың ашылуы өзіндік жұртты қоздыруға жететін» деді. Ол тіпті бірнеше бильярд шарларын немесе кесе мен табақшаны аузына салып, би билеп, театрды шулы күлкіге толы ете алатын. Том Флетчердің айтуынша, Англияда гастрольде жүргенде Керсанд патшайым Викторияға аузы одан да үлкен болса, құлақтарын жылдыруға тура келетінін айтқан. Осы физикалық ерекшелік ақ нәсілділердің қаралардың үлкен еріндері мен ауыздары туралы жасаған расистік стереотиптеріне сай келді. Керсанд мұндай жаман карикатураларды баяу және білімсіз Самбоның сахналық бейнесін сомдау арқылы қабылдады. Ол сондай-ақ осы нәсілшіл көзқарастарды күшейтетін әндер орындады. «Мэри Ракунмен кетті» әнінде ол қызының қара нәсілді адамға үйленуіне қайғырып жатқан қара шал туралы айтты: «Мен туған балам енді мені есіне алмайтын болар / Үлкен қара ракунмен қашу үшін». Оның «Ескі Джемима әпкесі» кейіннен панкейктердің танымал тауарлық белгісіне айналған стереотиптік Джемима әпкеге есімін берді. Керсанд қаралар туралы жағымсыз стереотиптерді нығайтқанына қарамастан, афроамерикалықтардың өте азы оның өнерін жек көрді. Оның оларға ұнауының бір себебі – ол өзінің шоуында афроамерикалық фольклорының элементтерін араластырып, қара көрермендерге қызықты болса, ақ нәсілділер оны елемейтін немесе мазақтайтын. Оның танымал әндерінің бірі – «Ескі Джемима әпкесі» жақсы мысал. Әннің үш нұсқасы бар, екеуі 1875 жылы, біреуі 1880 жылы жарық көрген, бұл Керсандтың өлеңдерді орындағанда ойдан шығарып айтқанын көрсетеді. Барлық үш нұсқа да ақ нәсілділер жиі қашқан шіркеуде басталады. 1875 жылғы мәтіндерде қаралардың ынталы құлшылық етуі сипатталған, бірақ 1880 жылғы басылымда қара кейіпкер ақ шіркеуден қашып барады, себебі олар «тымырлы дұға етті». Әннің шумақтары көп ұзамай афроамерикалық дәстүрге еніп, кейінірек фольклор жинақтарында пайда болды. Керсанд орындаған басқа әндерде сөйлейтін жануарлар және әлсіздер мен күштілердің арасындағы күрес сияқты афроамерикалық элементтер болды. Оның танымалдығы көптеген театр иелерін қара көрермендерді театрдың белгілі бір бөліміне шектеу ережелерін жеңілдетуге итермеледі. 200 фунттан аса салмағы бар Керсанд сондай-ақ талантты биші және акробат болды. Оның танымал биі – «Ескі Вирджинияның мәні» немесе «Вирджиния мәні», оны ол өзі енгізген болуы мүмкін. Кейіннен бұл би «мұз аяқкиім» түріне айналды. Ол сондай-ақ «бақ және қанат» биімен де танымал болды. Оның би өнері кейінірек водевиль және Голливудта осындай би өнерлерін қалыптастыруға көмектесті.
Өлім
Керсандс 73 жасында Нью-Мексико штатының Артезия қаласында өнер көрсеткеннен кейін қысқа уақыттан соң қайтыс болды.