Кіріспе

Публицист және саясаткер (1740–1814)

Бени Леви (сонымен қатар Пьер Виктор; 28 тамыз 1945 – 15 қазан 2003) – философ, саяси белсенді және автор. Францияда 1968 жылғы мамыр оқиғаларының саяси қайраткері болған ол 1974 жылдан 1980 жылға дейін Жан-Поль Сартрдың шәкірті және жеке хатшысы болды. 1972 жылы ол француздық "Либерация" газетін құруға көмектесті. 1978 жылы Еммануэль Левинастың еврей философиясымен танысқаннан кейін ол дәстүрге қайта оралды. Кейін ол Иерусалимде Ален Финкиелкраут пен Бернард Анри Левимен бірге Левинас зерттеулер институтын құрды. Бени Леви маоизмнен иудаизмге, яки "Маодан Мұсаға" дейінгі ерекше жолымен танымал, осы жолды оның буынының бірнеше философтары да ұстанды.

68 мамыр және пролетариаттық солшы

Мысырда еврей отбасында дүниеге келген Бенни Леви, еврей дінін сенім ретінде бойына сіңірмей өсті. 1956 жылғы Суэц дағдарысынан кейін Мысырдан шығып, отбасымен Бельгияға, содан кейін Францияға көшті. Оның үлкен ағасы Эдди Леви Мысырда қалды, 1956 жылы ислам дінін қабылдап, есімін Адил Рифатқа өзгертті. Математика тарихшысы Тони Леви – оның інісі. Бенни Леви көп ұзамай дарынды студент екенін көрсетті және École Normale Supérieure-де оқуын аяқтады, онда марксистік философ Луи Альтюссер және деконструкцияның негізін қалаушы Жак Деррида сияқты көрнекті зиялы тұлғалардан білім алды. Ол студенттік коммунистік ұйым – Union des étudiants communistes (UEC) – ға қосылды, ал 1966 жылы Maoist Union des jeunesses communistes marxistes léninistes (UJC ml) ұйымына кірді. Роберт Линхарттан кейін осы ұйымның басшыларының бірі болды. Бенни Леви 1968 жылғы мамыр айындағы студенттік көтерілісте маңызды рөл атқарды. Осы оқиғалардан кейін UJC ml басшылығы азшылыққа түсіп, маоистік Gauche prolétarienne (GP, Пролетарлық солшыл) ұйымын құрды. Пьер Виктор псевдонимін алған Бенни Леви, Ален Гейсмармен бірге оның негізгі көшбасшыларының бірі болды. Маоистік «La Cause du Peuple» (Халықтың себебі) газетінің редакторы ретінде ол француз полициясы тарапынан бірнеше рет тұтқындалды, олар тәртіпсіздікті басуға тырысты. 1970 жылы тұтқындаулар жиілеген кезде Леви және басқа редакторлар Жан-Поль Сартрға жүгінуді шешті, оның полиция қысымынан қорғалғанын білген еді. Сартр редакторлар тізіміне өзінің атын қосып, тұтқындаулар тоқтады. Кейін үкімет пролетарлық солшыл көшбасшы Пьер Виктордың, шын мәнінде, азаматтығы жоқ босқын екенін анықтады. Біріккен Ұлттар Ұйымы берген паспорты тәркіленіп, оған туыстары мен адвокатымен бірге әр екі апта сайын жергілікті полиция бөліміне бару бұйрылды. 1970 жылы ұйымға тыйым салынды. Азаматтығы жоқ және тыйым салынған ұйымның басшысы ретінде Бенни Леви 1973 жылға дейін, GP өздігінен тарағанға дейін жасырын өмір сүрді. Алайда, осы кезде Леви Сартрмен жақын қарым-қатынас орнатқан болатын, ол оны өзінің қорғауына алып, жеке хатшысы қызметіне тағайындады, ол 1974 жылдың қыркүйегінен бастап 1980 жылы Сартр қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Сартр президент Валери Жискар д’Эстенге тікелей өтініш жасады, нәтижесінде Леви азаматтыққа қабылданды.

Қайту туралы ой

Осы алты жыл ішінде Леви Сартрмен бірге жұмыс істеді, екеуі Сартр қайтыс болғанға дейін төрт кітап жазды. Сартрмен жұмыс істеген кезде Леви иудаизмді, бастапқыда ұстазымен бірге жүргізген Кабала зерттеулері арқылы таныды. Олардың бірлескен жұмысы Сартрдың төңірегіндегі адамдардың арасында қыбыр-жырға себеп болды, себебі Сартр діни және, әсіресе, еврейлік ұғымдарды – мысалы, құтқарылу мен мессиандық – еске түсіретін жаңа идеялар мен терминдерді енгізе бастады. Симон де Бовуар сияқтылар Левиді Сартрдың санасын улауда және оның жазбаларын жасауда айыптай бастады. Осыдан кейін де Бовуар мен Леви арасы ашық болды. Сартр өліміне екі ай қалғанда осы сынға жауап беріп, бұрынғы ойларынан бас тартыпты деді. 1978 жылы Леви Левинаспен танысып, еврей тілін үйреніп, Талмудты оқуға кірісті. 1975 жылдан бастап ол 1968 жылғы мамыр оқиғасынан кейін құрылған Париж VII университетінде оқытты, 1985 жылы Сорбоннада философия ғылымдарының докторы, ал 1998 жылы Париж VII-де Доминик Лекур жетекшілігімен философия бойынша зерттеулерді басқаруға қабілеттілік (HDR) алды. Бенни Леви еврей православиесін қабылдап, Страсбургтегі ешивада оқыды. Соңында 1997 жылы Израильге көшіп, онда Бернард Анри Леви мен Ален Финкиелкраутпен бірге Иерусалимде Левинас зерттеу институтын құрды және раввин Моше Шапирадан білім алды. Ол 2003 жылы Суккот мерекесінде күрт қайтыс болды. «Еврей болу» деген кітабында ол былай жазды:

Еврей болу. Қайту туралы ойдың толыққанды ерекшелігі. Синайға қайту. Қайту туралы ой (la pensée du Retour) қазіргі еврейдің атеологиясын сынауды қажет етеді – Аушвицтен кейінгі Құдай үнсіздігінің теологиясын, теодицияны сынауды және, ақырында, абсолютті Зұлымдық ұғымына қайта оралуды. Міне, осы тұсталарға сын тұрғысынан қарау қажет. Осы мағынада, бұл кітап әрбір адамға, егер ол әлі де жамандықтың шығу тегі туралы сұраққа сезімтал болса, арналған.