Кіріспе

Құдайларға арналған немесе ресми домен ретінде белгіленген жерді грек тіліндегі термин білдіреді. Темен (грекше: τέμενος; көпше түрі: τεμένη) – патшалар мен басшыларға арнайы берілген немесе жалпы қолданыстан бөлініп, құдайға арналған жердің бөлігі, мысалы, қасиетті орын, киелі тоғай немесе киелі аумақ. Темен иерон деп аталатын қасиетті кеңістікті қамтыды. Ол әдетте қабырғамен, ормен немесе тас қатармен қоршалған. Белгіленген аумақтағы барлық нәрсе тағайындалған құдайға тиесілі болды. Гректер қасиетті орында пана тауып, құдайдың қорғауында болып, олардың еркіне қарсы қимыл жасалмайтын еді.

Этимология

Бұл сөз грек тіліндегі "кесу" (temnō) етістігінен туындаған. Сөздің ең ерте куәландырылған түрі – Микен гректеріндегі 𐀳𐀕𐀜, te me no, бұл Linear B буындық жазуымен жазылған. Латын тіліндегі баламасы – fanum. Ағылшын тіліндегі діни контексте temenos құдайдың немесе қасиеттіліктің аумағы, жазықтығы, ыдысы немесе кеңістігін білдіреді.

Тарихи дамуы

Теменс ұғымы классикалық антикалық дәуірде құдайларға табыну үшін арналған, бөлінген аймақ ретінде пайда болды. Кейбір авторлар бұл терминді күнделікті тұрмыс кеңістіктерінен оқшауланған қасиетті ағаштар тобына қатысты қолданса, ал басқалары ежелгі қалалық құрылыстар ішіндегі қасиетті орындардың бөліктеріне сілтеме жасайды. Теменос көбінесе периболос қоршауымен немесе қабырғамен (мысалы, Дельфи) құрылымдық шекара ретінде физикалық түрде белгіленген. Алғашқыда периболос шекараны белгілейтін тас белгілер жиынтығы немесе жеңіл қоршау болып келген. Ең алғашқы қасиетті орындар қасиетті бақ, бұлақ, үңгір немесе басқа да ерекшеліктерге периболоспен оралып, алтарьмен, бірақ ғибадатхана немесе құдай бейнесіз құрылған болып көрінеді. Кейіннен грек қасиетті орындары күрделенген сайын, маңызды қасиетті орындардың айналасына қақпалары немесе қақпа үйлері бар үлкен тас қабырғалар салынды, бірақ ең танымал Афина Акрополі бастапқыда сарай және әскери бекініс болғандықтан, кейін қасиетті орынға айналдырылып, күрделі қоршауға ие болды.

Психологиялық түсіндірме

Карл Юнг темендерді әсерлі немесе сиқырлы шеңбермен байланыстырады, ол психикалық "жұмыс" істеуге арналған "төртбұрышты кеңістік" ретінде қызмет етеді. Бұл темендер, басқалармен қатар, "ортасында суқоймасы бар симметриялық раушан бағына" ұқсайды, онда санасыздықпен кездесуге болады және осы санасыз мазмұнды сананың жарығына қауіпсіз әкелуге болады. Осылайша, адам өзінің анимусы / анимасы, көлеңкесі, дана қарт адам (сенекс) және, ақырында, өзімен кездесе алады.