Кіріспе
Гүлді өсімдік түрі Artemisia abrotanum, оңтүстік ағашы, жігіттің махаббаты немесе оңтүстік құрт – күнбағыс тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Бұл өсімдік Еуразия мен Африкада өседі, бірақ Солтүстік Американың шашыраңқы аймақтарында табиғи түрде тараған. Басқа да кең таралған атаулары: қарт кісі, жігіттің сүйіктісі, қарт құрт, ғашықтардың гүлі, алма тәрізді, гардероб шөбі, Раббының ағашы, қыздың құлдырауы, бақшалық шалфей, еуропалық шалфей, ситервуд және лимон шөбі. Оңтүстік ағашының камфораға ұқсас күшті иісі бар және тарихи тұрғыдан ауаны жаңарту үшін немесе төсеніш шөбі ретінде қолданылған. Ол бау-бақшашылар кеңінен өсіретін кішкентай, бұталы өсімдік. Жапырақтары сұр-жасыл, кішкентай, тар және қауырсын тәрізді. Гүлдері сары түсті және кішкентай. Оны кесінділер арқылы немесе тамырларын бөліп оңай көбейтуге болады. Бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшадағы еңбек сіңіргендері» марапатын алған.
Artemisia abrotanum, the southernwood, lad's love, or southern wormwood, is a species of flowering plant in the sunflower family. It is native to Eurasia and Africa but naturalized in scattered locations in North America. Other common names include: old man, boy's love, oldman wormwood, lover's plant, appleringie, garderobe, Our Lord's wood, maid's ruin, garden sagebrush, European sage, sitherwood and lemon plant. Southernwood has a strong camphor like odour and was historically used as an air freshener or strewing herb. It forms a small bushy shrub, which is widely cultivated by gardeners. The grey green leaves are small, narrow and feathery. The small flowers are yellow. It can easily be propagated by cuttings, or by division of the roots. This plant has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.
Қолданылуы
Бұл өсімдіктің бұтақтарынан жүнге қолданылатын сары бояу алуға болады. Оның кептірілген жапырақтары киім шкафтарынан көбелектерді қорғау үшін пайдаланылады. Жапырақтағы ұшпа майлар көбелектер мен басқа да жәндіктерді қуып шығаратын күшті, өткір иіске жауап береді. Бұл өсімдіктің бұтақтарын киімдердің арасына қою немесе оларды шкафтарға ілу қалыпты болған, содан оңтүстік ағаштың француз тіліндегі атауларының бірі – "гардероб" ("киім сақтаушы") пайда болды. Сот судьялары тұтқындардың жұқпалы ауруларынан қорғану үшін сортты және рутадан жасалған гүл шоқтарын алып жүретін, ал кейбір шіркеуге баратындар ұзақ уағыздар кезінде ояу болу үшін осы шөптің өткір иісіне сенеді. Иісті жапырақтары мен гүлдері шөп шайларын дайындау үшін қолданылады. Жаңа бұтақтары тоқаштар мен пудингтерге хоштандыру үшін қолданылған. Италияда оны тағамдық шөп ретінде пайдаланады. Шығыс және Солтүстік Босния мен Герцеговинаның дәстүрлі медицинасында Artemisia abrotanum-ның жер үстілік бөліктері сары ауруды емдеуде қолданылады. Эдвард Томас (1878 – 1917) өлеңінде "Қарлығаш немесе жас жігіттің махаббаты" туралы айтқан. Қытайлық рәсімдер кітабында оны құрбандық шалу рәсімдерінде еске алған.
Уыттылық
2012 жылы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі Artemisia abrotanum өсімдігінің жер үстіндегі барлық бөліктерінде адамға зиян келтіруі мүмкін заттар бар екенін хабарлады, бұл эфир майындағы бициклдік монотерпендер мен фенилпропаноидтардың болуына байланысты.