Кіріспе

Утту – Месопотамияның тоқумен байланысты қадірлі құдайы. Оның өрмекшілермен байланысы болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ бұл туралы дәлел бір ғана мәтінде келтірілген, ол жазушылардың ойша болжамдары болуы мүмкін. Оған Вавилон қаласында және ерте династиялық Уммада табынып құлшылық еткен. Ол «Энки мен Нинхурсаг» және «Энки мен Әлемдік тәртіп» сияқты бірнеше мифтерде кездеседі.

Атауы мен кейіпкері

Уттудың есімі TAG×TÙG деп жазылған, ал TAG белгісі (көбінесе туку деп айтылады) мата тоқу іс-әрекетін білдіреді. "Утту" сөзі тоқыма станогінің бір бөлігін де атауы мүмкін. Сондай-ақ, dTAG.NUN есімін "Утту" деп оқуға да болады, бірақ Джоан Гудник Вестенхольц бұл пікірмен келіспеді және dTAG.NUN-ның Бизилланың немесе оған жақын, кейінірек Нанаямен байланыстырылған қасиетті әйелдің есімдерінің бірі екенін болжады. Утту тоқудың қасиетті құдайы ретінде есептелген. Әртүрлі материалдарды құдайлармен байланыстыратын құпия мәтінге сәйкес, ол түрлі-түсті жүнмен байланысты болуы мүмкін.

Утту және жәндіктер

Торкильд Якобсен Уттуның тор тоқушы жәндік ретінде көзге келгенін айтады. Дегенмен, Утту мен жәндіктер арасындағы байланыс, немесе дәлірек айтқанда оның аты мен аккад тіліндегі *ettūtu* ("жәндік") сөзі арасындағы байланыс бір ғана мәтінмен шектеледі және бұл "білімді этимология" (жазушының болжамы), халық этимологиясы немесе терминдердің шамалы айырмашылығына байланысты болуы мүмкін. Мәтіннің екі түрінде де біршама өзгеше нұсқалары бар, мысалы: "арақанның (*ettūtu*) қолынан шыққан жұмыс оның үйінде берік болады" немесе "Уттудың қолынан шыққан жұмыс оның үйінде берік болады". *Ettūtu* аккад мәтіндерінде кездесетін жәндік атауларының бірі ғана, ал қалған екеуі – *anzūzu* (ШЕ.GUR4 деп жазылады) және мүмкін *lummû*. Шумер тілінде жәндіктер *aš*, *aš5*, *lùm* немесе *si14* деп аталған. Месопотамия әдебиетінде жәндіктер көбінесе мақалдарда кездеседі, әсіресе, *ŠÈ.GUR4* жәндігінің *ḫamitu* жәндігін тізгілеп, кейін оны *kuzāzu* жәндіктеріне қарсы сотта куәлік бергені үшін кесіп тастауы туралы мақал кеңінен таралған. Бұл мақалдың мағынасы, жамандық жасаған адам куәгерлікке тартылмауы керек екенін көрсетеді. Тағы бір мақалда *ettūtu* жәндігі шыбынды ұстау үшін тор дайындаған, бірақ ақырында кекіреуден қорқып қалғандығы айтылады, бұл жамандыққа жол салған адамның күшті күшпен жеңіледі дегенді білдіруі мүмкін. Жәндіктер сондай-ақ ерте династиялық мөрлерде әйел тоқымашылармен байланысты көркемдік мотив ретінде де кездеседі.

Дін

Уттуға Ешгарда, яғни "жұмыс тағайындау үйінде" құлшылық етілген, ол Вавилон қаласындағы Эсагил ғибадатхана кешенінің бір бөлігі болған. dTAG. НУН, ол Уттумен бірдей құдай болуы мүмкін, ерте династиялық кезеңде Умма қаласында Іл патша салған ғибадатханаға ие болған. dTAG. NUN сондай-ақ теофориялық есімде, Ur dTAG. NUN түрінде кездеседі. Жаңаассириялық кезеңнен белгілі екі екі тілді шумер-аккад дұғаларында Утту есімдері айтылады. Екі жағдайда да ол Инаннамен бірге жіп иіруге көмектескені айтылады.

Мифология

Энки мен Нинхурсаг аңызына сәйкес, Уттудың ата-анасы Энки мен Нинкура болған. Кейінгі дәстүрде Нинкура ер құдай ретінде бейнеленеді және Уттудың күйеуі саналады. Энки мен Нинхурсагтың бір нұсқасы Нинкураны Уттудың әжесі, ал Нинимманы оның анасы етеді. Энки, неоассириялық дұғада Уттудың әкесі ретінде де аталады. Дегенмен, тағы бір мәтінде оның әкесі Ану болғандығы айтылады. Кейінгі құдайлар тізімінде, Ан = Ану ша амелиде Утту Энкимен теңестіріледі, бұл бастапқыда әйел ретінде қарастырылған, бірақ кейіннен оның бір бөлігі ретінде қарастырылған, белгілі бір кәсіптерге жауапты құдайларды қайта түсіндірудің теологиялық құбылысын көрсетеді. Энки мен Нинхурсагта Утту – Энкидің (оның суккалы Исимудтың көмегімен) ұрпақтарымен (Ниншар, Нинкура, мәтіннің бір түрінде Нинимма және соңында Утту) инцесттік қарым-қатынасқа түсуге тырысқан соңғы құдайы. Басқа құдайлардан өзгеше, Утту Нинхурсагтан кеңес алады және, мүмкін, Энкиді жаңылыстыруға тырысады, оған жаңа өніммен қамтамасыз ету шартымен үйленуге уәде береді. Ол бастапқыда сәттілікке жетеді, бірақ Энки шақырылған қияр, алма және жүзімді бір шаруадан алады. Ол екінші рет бағбан кейпінде оған жақындасады, осы жолы Утту жүкті болады. Нинхурсаг араласып, Энкидің тұқымын Уттудың денесінен шығарып алуға тырысады, бұл инцесттік қарым-қатынастар тізбегін үзеді. Бұл көрініс Энки мен оның қыздары арасындағы бұрынғы кездесулерге қарағанда толыққандырақ. Қызықтысы, бұл оқиғада Уттудың тоқумен байланысы еске алынбаған. Утту Энки мен Әлемдік Тәртіп аңызында да кездеседі, онда ол өкілеттіктерді бөлуді күтіп тұрған құдайлардың соңғысы болып табылады. Ол «ұқыпты әйел» және «тыныш» деп сипатталады. Энки мен Нинхурсагта да, Энки мен Әлемдік Тәртіпте де Уттудың пайда болуы баяндамадағы өзгерісті білдіреді: бұрынғы аңызда Энкимен кездескеннен кейін Энкидің құдайларды азғыру және олардан пайда табу әрекеттері аяқталады, ал соңғысында оның тағдыры белгілі болғаннан кейін Иннанна және оның ғаламның лайықты үлесін алмағаны туралы наразылығы орталыққа шығады. Утту туралы аңыз «Бидай мен Қойдың арасындағы тартыс» поэмасынан да белгілі, ол оның тоқуды бастағанға дейінгі алыс заманды сипаттайды, бұл өркениет пен технологияның пайда болуына дейінгі дәуірді символдық түрде көрсетеді.