Орталық банктердің тікелей ақша төлемдері: "Тікұшақтан ақша" саясаты

Кіріспе

Саясат ұсынысы; орталық банктердің халыққа тікелей ақша аударуы

Вертолет ақшасы – бұл ұсынылып отырған дәстүрден тыс ақша саясаты, кейде экономика өтімділік тұзағында болған кезде (пайыздық мөлшерлемелер нөлге жақын болғанда және экономика дағдарыста қалғанда) сандық жеңілдетуге (QE) балама ретінде ұсынылады. Алғашқы "вертолет ақшасы" идеясы орталық банктердің жеке тұлғаларға тікелей төлемдер жасауын қарастырса, экономистер "вертолет ақшасы" терминін әртүрлі саяси идеяларды қамту үшін қолданды, соның ішінде бюджеттік тапшылықты "тұрақты" монетизациялауды және болашақ инфляция немесе номиналды ЖІӨ өсуі туралы сенімдерді өзгертуге бағытталған күтулерді өзгерту элементін де қамтиды. Екінші саясат тобы, вертолет ақшасының бастапқы сипаттамасына жақын және ақша тарихы контекстінде инновациялық, орталық банкке салық органдарының тікелей қатысуынсыз, базалық ақшамен қаржыландырылатын жеке секторға тікелей аударымдар жасауды қамтиды. Бұл азаматтарға дивиденд төлеу немесе болашақ сеньоражды бөлу деп те аталады. "Вертолет ақшасы" терминін алғаш рет 1969 жылы Милтон Фридман ақшаны көбейтудің салдарына түсіндіру үшін вертолеттен ақша тастау туралы мысал келтіргенде қолданды. Бұл концепция 2000-шы жылдардың басында Жапонияның "жоғалған онжылдығынан" кейін экономистер тарапынан ақша-кредит саясаты ұсынысы ретінде қайта жаңғыртылды. 2002 жылдың қарашасында, сол кездегі Федералдық резерв басқармасының төрағасы, кейіннен төраға болған Бен Бернанке дефляцияны болдырмау үшін вертолет ақшасын пайдалануға болатынын айтты. Вертолет ақшасын қолдануды көздейтін ақша-кредит саясаты орталық банктердің теріс капиталмен жұмыс істеуін қажет етеді. Бұл экономикадағы ескі мәселеге қатысты: ақша әрқашан бөлек активтермен (алтын, несиелер) толық қамтамасыз етілуі керек пе, әлде дефляциялық қысымға қарсы тұру үшін активтерді қамтамасыз етудің төмен деңгейі қажет пе? Төмен пайыздық ставка саясатының және орталық банктердің цифрлық валютасын дамытудың жағымсыз әсерлеріне байланысты бұл мәселе қайтадан маңызды болып тұр.

2000-шы жылдардағы қайта өрлеу

2000 жылдардың басында Жапониядан алынған сабақтарды ескере отырып, экономистер тікұшақтан ақша төгу идеясын маңызды саясат ретінде қайта қарастырды. Бен Бернанке 2002 жылғы қарашада Федералдық резервтік жүйенің мүшесі ретінде дефляцияны болдырмау туралы сөз сөйледі, онда ол Кейнстің "бір кезде дефляцияға қарсы шара ретінде үкіметтің ақшамен толтырылған бөтелкелерді шахталарға көміп, оларды жұртшылыққа қаздыруды жартылай мазақтап ұсынғанын" айтты. Сол сөзінде Бернанке өзі былай деді: "Ақшамен қаржыландырылатын салық жеңілдігі, по сути, Милтон Фридманның әйгілі 'тікұшақтан ақша төгуіне' тең келеді". Осы сөздің түсіндірмесінде Бернанке Гаути Эггертсонның маңызды зерттемесіне сілтеме жасайды, онда орталық банк ақша ұсынымын болашақта жоғары деңгейде ұстауға міндеттеме берудің маңыздылығы атап көрсетіледі. Ирландиялық экономист Эрик Лоннерган 2002 жылы Financial Times газетінде орталық банктердің үй шаруашылықтарына ақшалай трансферттерді пайыздық ставканы одан әрі төмендетудің баламасы ретінде қарастыруын, сондай-ақ қаржылық тұрақтылық тұрғысынан да қарастыру керектігін айтты. 2003 жылы Еуропалық қайта құру және даму банкінің сол кездегі бас экономисі Виллем Буйтер теориялық еңбектерінде тікұшақтан ақша төгу концепциясын қайта жаңғыртты, ол негізгі ақша – міндеттеме емес екенін, бұл Фридман мен Хаберлердің Пигувиандық көзқарастары үшін негізді дәлел келтіреді.

2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысынан кейін

2008 жылдың желтоқсанында Эрик Лоннерган мен Мартин Вольф Financial Times газетінде орталық банктердің үй шаруашылықтарына тікелей ақшалай төлемдер жасауды ұсынды, бұл төлемдер әлемдік дефляция қаупімен күресу үшін базалық ақшамен қаржыландырылуы керек еді. 2012 жылдан бастап кейбір экономистер "тікұшақтан ақша тастаудың" түрлі нұсқаларын, соның ішінде "халыққа арналған QE" және базалық ақшамен қаржыландырылатын "қарыз кешіруді" жақтауға кірісті. Бұл ұсыныстар дәстүрлі саясаттың, оның ішінде QE-нің, тиімсіздігін немесе қаржылық тұрақтылыққа және кіріс пен байлықтың тең бөлінуіне кері әсер ететінін көрсететін көзқарас болды. 2013 жылы Ұлыбританияның Қаржылық қадағалау органының (FSA) төрағасы Адаир Тернер, ол Мервин Кингтің Англия банкінің басшысы лауазымына тағайындалуға ықтимал кандидат саналған, сөйлеген сөзінде қаржы дағдарысынан ең жылдам қалыпқа келтіру жолы – бұл бюджет тапшылығын монетизациялау екенін айтты.

Іске асыру

Түпнұсқада «вертолет ақшасы» деген анықтама орталық банктердің жеке тұлғаларға тікелей ақшалай қаражатты үлестіретін жағдайды сипаттайтын болса, терминнің қазіргі қолданылуы басқа мүмкіндіктерге, мысалы, орталық банк қаржыландыратын барлық үй шаруашылықтарына жалпы салық жеңілдігін беру сияқты мүмкіндіктерге сілтеме жасайды. Мысалы, АҚШ 2008 жылы Экономикалық ынталандыру заңымен осылай істеді. Салық жеңілдіктерін қолдану кейбір адамдардың «вертолет ақшасын» ақша-кредит саясатының құралы ретінде емес, фискалдық ынталандыру ретінде қарастыруын түсіндіреді. Дегенмен, «вертолет ақшасы» тұрақты болуға тиіс емес, сондықтан ол жалпыға бірдей негізгі кірістен өзгеше саясаттық опция болып табылады. Қатаң анықтама бойынша, тікұшақтан түсіру – базалық ақшамен қаржыландырылатын орталық банк пен жеке сектор арасындағы аударымдар. Бірқатар экономистер олардың қазірдің өзінде жүзеге асып жатқанын айтады. 2016 жылы Еуропалық Орталық Банк (ЕОБ) TLTRO бағдарламасын іске қосты, ол банктерге теріс пайыздық ставкамен ақша беру арқылы банктерге аударым жасауды көздеді. Сонымен қатар, теріс пайыздық ставкалар кезінде коммерциялық банктердің табыстылығын қолдау үшін сатылы резервтерге дифференциалдық пайыздық ставканы қолдану, банктер арқылы делдалдық жасалса да, «вертолет ақшасының» тағы бір көзін ашады. Кейбір экономистердің пікірінше, Еуроаймақта TLTRO-ны пайдалану шаруашылықтарға аударымдарды енгізудің заңдық және әкімшілік тұрғыдан оңай шешімін ұсынады. Экономист Эрик Лоннерган 2016 жылы Еуроаймақтағы заңды «вертолет ақшасын» нөлдік купондық, барлық еуропалық ересек азаматтарға қолжетімді мәңгілік несиелер арқылы құрылымдауға болатынын мәлімдеді. Несиелерді құзыретті коммерциялық банктер басқара алады, ал белгілі бір шарттарда несиелер орталық банк үшін оң пайыздық табыс әкеледі. Басқа жақтастар, мысалы, Positive Money Europe ой-танымы немесе BlackRock-тың Стэнли Фишер мен Филипп Хилдебранд фискалдық органдармен жұмсақ ынтымақтастық нысандарын енгізуді ұсынады. Айналым кері болады. Ал «вертолет ақшасы» жағдайында орталық банктер өздерінің балансындағы активтерді арттырмай, жаңадан жасалған ақшаны тегін береді. Экономистер күтулерге әсері әртүрлі екенін айтады, себебі құрылған «вертолет ақшасы» «тұрақты» деп қабылданады, яғни QE-ге қарағанда кері қайтарылмайтын. Экономистер бұл әсердің бір мезгілде жүзеге асырылатын экспансиялық фискалдық және экспансиялық ақша-кредит саясатының үйлесімінен ешқандай айырмашылығы жоқ екенін көрсетті.

Although the original definition of helicopter money describes a situation where central banks distribute cash directly to individuals, more modern use of the term refers to other possibilities, such as granting a universal tax rebate to all households, financed by the central bank. This is, for example, what the United States did with the Economic Stimulus Act of 2008. The use of tax rebates explains why some consider helicopter money as a fiscal stimulus as opposed to a monetary policy tool. Helicopter money, however, is not meant to be permanent, and is therefore a different policy option than universal basic income. Under a strict definition, where helicopter drops are simply transfers from the central bank to the private sector financed with base money a number of economists have argued that they are already occurring. In 2016, the European Central Bank (ECB) launched a TLTRO programme lending money to banks at negative interest rates, which amounts to a transfer to banks. Also, the use of differential interest rates on tiered reserves to support commercial banks' profitability in the face of negative interest rates, opens up another source of helicopter drop – albeit intermediated by banks. In the case of the Eurozone, the use of TLTROs is believed by some economists to provide a legal and administratively tractable means of introducing transfers to households. The economist, Eric Lonergan, argued in 2016 that legal helicopter drops in the Eurozone could be structured via zero coupon, perpetual loans, which all European adult citizens would be eligible to receive. The loans could be administered by eligible commercial banks, and under certain conditions the loans would be net interest income positive to the central bank. Other advocates such as think tank Positive Money Europe or BlackRock's Stanley Fischer and Philip Hildebrand propose to introduce helicopter money through soft forms of cooperation with fiscal authorities. The swap is reversible. By contrast, with helicopter money, central banks give away the money created, without increasing assets on their balance sheet. Economists argue that the effect on expectations is different because helicopter money created would be perceived as "permanent" that is, more irreversible than QE. Economists have pointed out that the effect is not different from a combination of expansionary fiscal policy and expansionary monetary policy conducted at the same time.

Қолдаушылар

Федералды резервтің бұрынғы төрағасы Бен Бернанке 2002 жылдың қарашасында Жапония мысалында "ақшамен қаржыландырылатын салық жеңілдігі Милтон Фридманның әйгілі 'вертолеттен ақша төгуіне' тең" деген пікір білдірген сөйлесінде, 'вертолет ақшасы' идеясының жақтаушыларының бірі екені белгілі болды. 2016 жылдың сәуірінде Бен Бернанке «мұндай бағдарламалар ең тиімді шешім болуы мүмкін. Оларды әзірге жоққа шығаруға болмайды» деп жазды. ФРС төрағасы Джанет Йеллен де «өте қиын жағдайларда» 'вертолет ақшасы' мүмкін екенін мойындады. Citigroup бас экономисі Виллем Буйтер осы ұсынысты белсенді түрде қолдайтыны мәлім. Басқа да қолдаушылардың қатарында Financial Times газетінің бас сарапшысы Мартин Вольф, Оксфорд университетінің экономистері Джон Мюллбауэр, UCLA экономика профессоры Роджер Фармер, американдық макро-хедж-қор менеджері Рей Далио, ирланд экономисі және қор менеджері Эрик Лонерган, Анатоль Калецкий, Ромен Берисуилл, Мартин Сандбу, Жан Писани Ферри бар. Бұл идея орталық банктердің де қолдауын тапқан. Мысалы, Ирландия орталық банкінің бұрынғы басшысы Патрик Хонохан бұл саясаттың тиімді болатынына сенім білдірсе, ЕЦБ-нің бас экономисі Питер Прает бір кезде: «Кез келген орталық банк мұны істей алады» деген еді. Чехия орталық банкінің вице-президенті Моймир Хампл жариялаған зерттемесінде «бұл идея басқа дәстүрлі емес монетарлық саясаттарға қарағанда көптеген артықшылықтарға ие, әсіресе күрделі тарату механизміне тәуелділікті жояды, халыққа түсіндіруді жеңілдетеді және қажет болған кезде тұтынушылардың сенімін арттырады» деп жазды. Janus Global Unconstrained Bond Fund портфелінің менеджері Билл Гросс 'вертолеттен төгілген' қаржымен қамтылатын ең төменгі кіріс жүйесін енгізуді де қолдайды. 2019 жылдың тамызында танымал орталық банкирлер Стэнли Фишер мен Филип Хилдебранд BlackRock компаниясы жариялаған зерттемеде 'вертолет ақшасының' бір түрін ұсынды.

Еуроаймақта

2016 жылдың 10 наурызында Еуропалық Орталық Банктің президенті Марио Драги баспасөз конференциясында бұл идеяны «өте қызықты» деп атағаннан кейін, бұл ұсыныс Еуропада кеңінен танымал болды. Бұл мәлімдемеден кейін Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) Питер Прает мырза былай деді: «Иә, барлық орталық банктер мұны істей алады. Сіз валюта шығарып, оны адамдарға тарата аласыз. Міне, бұл – тікұшақтан төленген ақша. «Тікұшақтан төленген ақша» дегеніміз – болашақ сеньораждың (болашақ банкноттардан түсетін табыс) қазіргі құнының бір бөлігін халыққа беру. Бірақ сұрақ мынада: осындай, шын мәнінде, ерекше құралды қашан және қандай жағдайда қолдануға болады? 2015 жылы «Халыққа арналған сандық жеңілдету» атты еуропалық науқан басталды. Бұл науқан «Тікұшақтан төленген ақша» тұжырымдамасын, сондай-ақ «Жасыл сандық жеңілдету» және «Стратегиялық сандық жеңілдету» сияқты басқа да ұсыныстарды белсенді түрде насихаттады. Бұл ұсыныстар орталық банктердің мемлекеттік инвестициялық бағдарламаларды қамтитын ақша-кредиттік қаржыландыру операцияларының басқа түрлері болып табылады. Бұл науқанға Еуропаның 20 ұйымы мен 116-дан астам экономист қолдау көрсетті. 2016 жылдың 17 маусымында 18 Еуропалық парламент депутаты (оның ішінде Филипп Ламбертс, Пол Танг және Фабио Де Маси) Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) «жоғарыда аталған балама ұсыныстардың әлеуеттік әсерлерін дәлелді түрде талдауын жүргізуді және оларды іске асырудың қандай шарттарда заңды боларын нақтылауды» сұраған ашық хатқа қол қойды. Еуропарламент депутаттары ЕОБ сандық жеңілдетуге баламаларды қарастырмаса, экономикалық жағдай нашарлаған жағдайда өзін «дайын емес» деп алаңдайды. 2016 жылдың қазан айында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, еуропалықтардың 54%-ы тікұшақтан төленген ақшаның жақсы идея екенін айтса, тек 14%-ы қарсы болды. 2020 жылы саясаткерлер, азаматтық қоғам ұйымдары мен экономистер коронавирус пандемиясына жауап ретінде тікұшақтан төленген ақшаны ұсынуды және Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) осы мәселе бойынша қосымша талдау жүргізуін сұрады. 2021 жылы Францияның Экономикалық кеңес кеңесі, премьер-министр кеңсесіне қарасты ой-сана орталығы, Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) құралдарына тікұшақтан төленген ақшаны қосуды ұсынды.

On 10 March 2016, the idea became increasingly popular in Europe after Mario Draghi the President of the European Central Bank, said in a press conference that he found the concept "very interesting". This statement was followed by another statement from the ECB's Peter Praet who declared:
Yes, all central banks can do it. You can issue currency and you distribute it to people. That’s helicopter money. Helicopter money is giving to the people part of the net present value of your future seigniorage, the profit you make on the future banknotes. The question is, if and when is it opportune to make recourse to that sort of instrument which is really an extreme sort of instrument. In 2015, a European campaign called "Quantitative Easing for People" was launched and is effectively promoting the concept of Helicopter Money, along with other proposals for "Green QE" and "Strategic QE", which are other types of monetary financing operations by central banks involving public investment programmes. The campaign was supported by 20 organisations across Europe and more than 116 economists. On 17 June 2016, 18 Members of the European Parliament (including Philippe Lamberts, Paul Tang and Fabio De Masi) signed an open letter calling on the ECB to "provide evidence based analysis of the potential effects of the alternative proposals mentioned above, and to clarify under which conditions their implementation would be legal". If it doesn't consider alternatives to QE, MEPs fear the ECB would leave itself "unprepared for a deterioration in economic conditions". In October 2016, a survey showed that 54% Europeans think helicopter money would be a good idea, with only 14% against. In 2020, politicians, civil society organisations and economists debated issuing helicopter money as a response to the coronavirus pandemic in Europe. and asked the ECB to provide further analysis on this notion. In 2021, the French Eocnomic Advisory council, a think tank affiliated to the Prime minister's office, recommended the inclusion of helicopter money in the ECB's toolbox.

АҚШ-та

2020 жылы АҚШ-тың заң шығару жүйесі АҚШ-тың коронавирус пандемиясына жауап ретінде, БАҚ "вертолет ақшасы" деп сипаттаған, әрбір құзырлы ересек азаматқа екі рет 1000 доллар көлемінде чек беруді талқылады. Дегенмен, бұл практиканы "вертолет ақшасы" деп санауға болмайды, себебі ақша тарату мемлекеттік қарыз есебінен (қарыз) қаржыландырылады, ал емес орталық банктың ақша басып шығару арқылы (монетарлық кеңею). Кейбір сарапшылар мұнымен келіспейді, өйткені іс жүзінде Федералдық резерв ақша басып шығарып, оны АҚШ Қаржы министрлігі шығарған қарызды дереу сатып алуға жұмсайды. Федералдық резервтің облигация сатып алуларының бір бөлігі, Қаржы министрлігінің бірнеше күн бұрын ғана аукционға шығарған облигацияларына жасалған. Осыған байланысты, Федералдық резерв азаматтарға тікелей төлемдерді қаржыландыру үшін ақша жасап отыр деген пікірді айтуға болады. "Вертолет ақшасы" облигация нарығына ақша беруді көздейтін сандық жеңілдетуден өзгеше, ақшаны тікелей халыққа жеткізеді.

Жапонияда

2016 жылдың шілдесінде Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ және Жапония Банкінің басшысы Харухико Куродамен болған кездесуде, бұрынғы Федералдық резерв төрағасы Бен Бернанке инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыруға бағытталған мемлекеттік қарызды монеталандыру саясатын кеңінен ұсынды. Бұл, көріне берсек, Жапония экономикасын жандандыру және дефляцияны тоқтату мақсатында «тікұшақтан ақша төгу» әдісі ретінде қарастырылды. Қаржы нарықтары Бернанке Жапонияға сапар шеккені туралы алғашқы хабарлар тараған күндердің өзінде осы ынталандыру шарасына дайындық жасады. Жапония 1999 жылы азаматтарына тұтыну купондары таратып, бұрыннан-ақ осындай тәжірибеге ие болған. Ай соңында Жапония Банкі ақша-кредиттік ынталандыру бағдарламасын үздіксіз қарап тұрып, 50 жылдық немесе мерзімі шексіз облигацияларды сату сияқты «тікұшақтан ақша төгуге» ұқсас саясаттарды қарастырып жатқаны хабарланды. Дегенмен, орталық банк осы 50 жылдық мемлекеттік облигацияларды ұзақ мерзімге сақтап қалуға міндеттенсе де, егер бұл ақша мемлекеттік қарыз есебінен қаржыландырылып, орталық банк ақша басу арқылы емес, тікелей халыққа таратылмаса, онда бұл «тікұшақтан ақша төгу» болып табылмайды.

Швейцария

2020 жылдың қазан айында Швейцариядағы азаматтардың бастамасы Швейцария Ұлттық банкіне барлық швейцариялық азаматтарға 7500 швейцариялық франк көлемінде дивиденд төлеуді міндеттейтін ұлттық референдум өткізу мақсатымен қолға алынды. Азаматтардың қажетті 100 000 қол жинауға 2022 жылдың сәуір айына дейін уақыты бар.

Салық саясатының орнын басатын

Көптеген экономистердің пікірінше, үй шаруашылықтарына ақшалай төлемдер түріндегі "вертолет ақшасы" фискалдық саясатты алмастырушы ретінде қарастырылмауы керек. Үкіметтің қарыз алу бағасы өте төмен, пайыздық ставкалар нөлге жуық болғандықтан, салықты төмендету және инфрақұрылымға инвестиция салу арқылы дәстүрлі фискалдық ынталандыру тиімді болуы керек. Осы көзқарас бойынша, "вертолет ақшасы" – саяси, құқықтық немесе институционалдық себептерге байланысты фискалдық саясаттың сәтсіздікке ұшырауына қарсы сақтандыру құралы.

Инфляциялық әсер

Бұрын бұл идея қабылданбады, себебі ол сөзсіз жоғары инфляцияға алып келеді деп есептелді. Осының салдарынан, туындайтын алаңдаушылықтардың бірі – тікұшақтан таратылатын ақша валютаға сенімді күйретеді (ал бұл, әрі қарай, жоғары инфляцияға әкеледі). Бұл мәселені неміс экономисі (бұрынғы Еуропалық Орталық Банктің бас экономисі) Отмар Иссинг 2014 жылы жазған мақаласында ерекше атап көрсеткен. Кейін 2016 жылы ол сұхбатында: "Менің ойымша, тікұшақ ақшасының идеясы тікелей құлдырауға алып келеді. Бұл – монетарлық саясаттың банкроттық жариялануынан басқа емес" деді. Ричард Ку да осыған ұқсас пікір білдіріп: "Егер мұндай конверттер күн сайын келіп жатса, бүкіл ел тез үрейге түсіп, адамдар валютасының құнын түсініп білуді тоқтатады" дейді. Бұл, адамдар алған ақшаның көп бөлігін жұмсамайды (демек, тікұшақ ақшасы инфляцияны тудыра алмайды) деген пікірмен келіспейді. Францияның Экономикалық кеңесшілер кеңесі жариялаған зерттеуде, Еуроаймақтағы ЖІӨ-нің 1%-ына тең тікұшақ ақшасының трансферті бір жыл ішінде шамамен 0,5% инфляцияны тудыратыны көрсетілген.

Тікұшақ ақшасы жұмсалмақ па?

Бірнеше көрнекті экономистер, оның ішінде орталық банкир Рагхурам Ражан, адамдар ақшаны жұмсамайтындықтан, "вертолет ақшасы" тиімсіз болады деген себеппен оған қарсы. Лорд Адейр Тернер жауап ретінде: "Ақшамен қаржыландырылатын дефициттер әрқашан номиналды сұранысты ынталандырады. Қарызбен қаржыландырылатын дефициттер де солай болуы мүмкін, бірақ олай болмауы да мүмкін." Осы пікірге қарсы, Еуроаймақта жүргізілген бірнеше сараптамалар көрсеткендей, таратылған ақшаның 30-55%-ын тұрмыстық шаруашылықтар жұмсайды, нәтижесінде ЖІӨ шамамен 2%-ға артады. Бұл мәселе бойынша соңғы зерттеуді Австрияның орталық банкі жүргізді, және оның қорытындысы бойынша, Еуроаймақтағы орташа шекті тұтынуға бейімділік шамамен 50%-ды құрайды, бұл бұрынғы зерттеулердегі көрсеткіштен жоғары.

"Бақысыз түскі ас деген жоқ"

Басқа бір топ сыншылар "тегін ақша" деген нәрсе болуы мүмкін емес деген пікірді қамтиды, немесе экономистер айтқандай, "тегін түскі ас деген нәрсе жоқ". Бұл сынды, ең алдымен, Халықаралық Есептесулер Банкінің зерттеушілері Клаудио Борио, Пити Дисятат және Анна Забаи білдірді. Олар азаматтарға "тікұшақтан ақша төгу" орталық банкке қосымша резервтерге пайыз төлеуді талап етеді деп мәлімдеді. Бұрынғы ХВҚ экономисі Биажио Боссоне бұл тұжырымға қарсы шығып, "тікұшақтан ақша төгу – егер ол жұмыс істесе және өндіріс деңгейінің кемістігін жоюға көмектессе, адамдар оны жоғары салықтар немесе қажетсіз (оптималды деңгейден асып түсетін) инфляция арқылы қайтаруға міндетті болмайтын қарапайым "тегін түскі ас" болып табылады" деп аргумент келтірді.

Заңдық

Басқа сыншылар вертолет ақшасы орталық банктердің өкілеттігінен тыс болады деп санайды, себебі ол "фискалдық және ақша-кредиттік саясат арасындағы шекараны бұрмалайды", негізінен вертолет ақшасы "фискалдық салдарға" ие болады, ал мұндай шешімдерді қабылдау дәстүрлі түрде үкіметтердің құзырында болады. Дегенмен, Эрик Лоннерган және Саймон Рен Льюис сияқты вертолет ақшасын қолдайтындар стандартты ақша-кредиттік саясат құралдарының да фискалдық салдарлары болатынын атап, бұл аргументті күшсіздетеді. Еуропалық Орталық Банк Еуропарламент депутаты Жонас Фернандеске жолдаған хатында "Егер осы схеманы ЕОБ мемлекеттік сектордың үшінші тараптар алдындағы міндеттемелерін қаржыландыруы ретінде қарастырылса, құқықтық қиындықтар туындауы мүмкін, себебі бұл ақшалай қаржыландыруға тыйым салуды бұзу болар еді" деп түсіндірді. Алайда, бұл өте сирек және қанағаттандырмас жағдайға қатысты, онда орталық банктың вертолет ақшасы төлемдері әлеуметтік жәрдемақыны (үкіметтің міндеттемесі) алмастыруы мүмкін.

Есепке алу және орталық банктердің балансына әсері

Орталық банктерден жеке секторға тікелей трансферттер жасаудың басты мәселелерінің бірі – дәстүрлі ашық нарық операцияларынан өзгеше, орталық банкте жаралған базалық ақшаға сәйкес келетін актив болмауы. Бұл орталық банктердің өлшенген капиталына әсер етеді, себебі базалық ақша көбінесе міндеттеме ретінде қарастырылады, бірақ ол орталық банктердің болашақта пайыздық ставкаларды белгілеу мүмкіндігін де шектеуі мүмкін. Осы себепті Бундесбанк президенті Йенс Вайдман да "хеликоптерлік ақшаға" қарсылық білдіріп, ол "орталық банктердің балансында үлкен кемшіліктер тудыратынын" айтты. Соңында, шығындарды төлеу евроаймақ елдеріне, яғни салық төлеушілерге жүктелер еді, өйткені орталық банктер ұзақ уақыт бойы табыссыз болар еді. Бельгияның Ұлттық банкі де осыған ұқсас аргументтер келтіретін құжат жариялады. Орталық банктердің баланстарын есепке алу тәсілі даулы мәселе. Қазіргі таңдағы көптеген экономистер орталық банктердің "капиталы" аса маңызды емес екенін мойындайды. Базалық ақшаның кеңеюі болашақта кері қайтарыла ала ма, әлде пайыздық ставкаларды көтерудің басқа жолдары бар ма – осы мәселе маңызды. Әртүрлі нұсқалар ұсынылған. Оксфорд профессоры Саймон Рен Льюис үкіметтің қажет болған жағдайда Англия Банкіне облигациялар ұсынуға міндеттенуін ұсынды. Еуропалық Орталық Банк өз капиталын арттыруға құқылы, ал резервтерді екі деңгейлі ету және резервтерге сыйақы төлеу орталық банктерге өздерінің таза табысын және резервтерге деген сұранысты қорғауға қажетті құралдар жиынтығын ұсынады.

Орталық банк тәуелсіздігіне қауіп

Блумбергтің Эндра Керрен мен Бен Холланд: «Бұл түрдегі ынталандыру [вертолет ақшасы] бұрынғыда тыйым салынған нәрсе болып есептелді, себебі ол ақша-кредиттік саясатты жүргізушілердің саяси ықпалдан тәуелсіздігіне нұқсан келтіру қаупін тудырады. Тарих орталық банк пен мемлекеттік қазына арасындағы шекараның бұзылуы салдарынан бақылаудан шыққан инфляцияға әкелген сақтандыру оқиғаларына толы».