Кіріспе

1998 жылғы АҚШ соттық келісімі

Темішкінің негізгі келісімі (MSA) 1998 жылдың 23 қарашасында, бастапқыда АҚШ-тың ең ірі төрт темекі компаниясы (Philip Morris Inc., R. J. Reynolds, Brown & Williamson және Lorillard – «түпнұсқалық қатысушы өндірушілер», «Үлкендер» деп аталады) және 46 штаттың бас прокурорлары арасында жасалды. Штаттар темекі индустриясына қарсы Medicaid сот процесін шешіп, темекіге байланысты денсаулық сақтау шығындарын өндіріп алуды мақсат етті. Қарсылығында компаниялар белгілі бір темекі таңдауларын шектеуге немесе тоқтатуға, сондай-ақ темекі тартумен байланысты аурулары бар адамдарға медициналық көмек көрсетуге кеткен шығындардың орнын толтыру үшін жыл сайынғы төлемдерді жасауға келісті. Бұл қаражат сондай-ақ Truth Initiative деп аталатын темекіге қарсы жаңа ұйымды қаржыландырады, ол Truth сияқты кампанияларға жауапты және сот ісінің нәтижесінде пайда болған құжаттардың қоғамдық архивін сақтайды. Келісім сонымен қатар темекі индустриясының Tobacco Institute, Center for Indoor Air Research және Council for Tobacco Research ұйымдарын таратып жіберді. MSA бойынша түпнұсқалық қатысушы өндірушілер (OPM) келісімнің алғашқы 25 жылында кемінде 206 миллиард доллар төлеуге келісті.

Келiсiмге дейiнгi жеке сот iсi

1950 жылдың қыркүйек айында "Британдық медициналық журналында" темекі шегудің өкпе қатерлі ісігі мен жүрек ауруларына қатысы бар екені туралы мақала жарияланды. 1954 жылы Британдық дәрігерлердің зерттеуі бұл пікірді растады, оған сүйене отырып, үкімет темекі шегу мен өкпе қатерлі ісігінің көрсеткіштері байланысты екендігі туралы кеңес берді. 1964 жылы АҚШ Бас хирургының темекі шегу және денсаулық жөніндегі баяндамасы да темекі шегу мен қатерлі ісік арасындағы байланыс туралы айта бастады. 1950 жылдардың ортасында АҚШ-тағы адамдар темекі шегудің салдарынан келген зиян үшін темекі өндіруші және сатушы компанияларды сотқа тарта бастады. 1994 жылға дейінгі қырық жыл ішінде елдегі соттарда темекі компанияларына қарсы 800-ден астам жеке талаптар қарастырылды. Жеке тұлғалар салғысыз өндіріс, салғысыз жарнама, алаяқтық және түрлі мемлекеттік тұтынушыларды қорғау заңдарын бұзу туралы талаптар қойды. Темекі компаниялары бұл сот процестерінің көпшілігінде жеңіске жетті. Тек екі талапкер ғана сотта жеңіске жетті, бірақ олардың екеуі де апелляцияда күшін жойды. 1980 жылдары ғылыми дәлелдер молыққан кезде темекі компаниялары денсаулыққа зиянды әсерлер бұрын белгісіз немесе жеткілікті сенімділікке ие болмағандықтан, кінәні өз мойнына алмауға тырысты.

Мемлекеттік сот ісі

1990 жылдардың ортасында 40-тан астам штат темекі өнеркәсібіне қарсы сот процесін бастады, түрлі тұтынушыларды қорғау және монополияға қарсы заңдар негізінде материалдық, әділеттік және тыйым салу шараларын талап етті. Алғашқы іс 1994 жылдың мамыр айында Миссисипи штатының бас прокуроры Майк Мурмен жарияланды. Бұл сот процестерінің жалпы теориясы темекі өнеркәсібі өндірген темекілер халық арасында денсаулық проблемаларына себеп болды, бұл өз кезегінде штаттардың қоғамдық денсаулық жүйесіне елеулі шығын әкелді. Мур былай деді: «Сот процесі қарапайым қағидаға негізделген: сіз денсаулық дағдарысын тудырдыңыз, ендеше сіз оның құнын төлейсіз». Штаттар темекі компанияларының ондаған жылдар бойындағы алдау және алаяқтық әрекеттеріне қатысты айыптаулар жасады. Басқа штаттар да осы жолға түсті. Штаттардың сот процесі Medicaid және темекі тартудың салдарынан туындаған ауруларды емдеуге кеткен басқа да қоғамдық денсаулық шығындарын өтеуді көздеді. Маңыздысы, жеке тұлғалардың соттарында темекі өнеркәсібі үшін тиімді болған, жеке жауапкершілікке қатысты қорғау шаралары штаттардың талаптарына қатысты қолданылмайтын еді.

Ұсынылған "Жалпылық келісім"

Бүкіл ел бойынша бірнеше сот ісін қорғау мүмкіндігіне тап болған компаниялар (Majors) конгресс арқылы шешім іздеді, негізінен ұлттық заңнамалық келісім арқылы. 1997 жылдың маусым айында Ұлттық бас прокурорлар қауымдастығы мен компаниялар бірлесіп Конгреске жаһандық шешім қабылдау туралы өтініш жасады. 1997 жылдың 20 маусымында Миссисипи штатының бас прокуроры Майкл Мур және басқа да бас прокурорлар тобы келісімнің мәліметтерін жариялады. Келісімге компаниялардың 365,5 миллиард доллар төлеуі, белгілі бір жағдайларда Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының реттеуіне келісім, ескерту таңбаларын күшейту және жарнамаға шектеулер енгізу кірді. Қарсылықта компаниялар топтық сот процестерінен босатылып, сот шығындары шектелді. Бұл ұсынылған конгресс шешімі (1997 жылғы Ұлттық келісім ұсынысы (NSP), басқаша айтқанда, «1997 жылғы 20 маусымдағы ұсыныс») темекі проблемасына қатысты, кейіннен жасалған Көпмемлекеттік келісімге (MSA) ұқсады, бірақ маңызды айырмашылықтары бар. Мысалы, конгресс ұсынысы барлық қаражаттың үштен бірін жасөспірімдердің темекі шегуімен күресуге жұмсауды көздесе, MSA-да мұндай шектеулер жоқ. Сонымен қатар, конгресс ұсынысы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының бақылауын жүзеге асыруды және федералды жарнамалық шектеулерді енгізуді талап етті. Бұдан өзге, ол штаттар тарапынан қудалаудан иммунитет беруді, жеке сот істеріндегі залапсымалық өтемақыны жоюды және айыпталушының келісімінсіз топтық сот процестерін немесе басқа да біріктіру құралдарын қолдануға тыйым салуды көздеді, осылайша тек жеке істер ғана қаралатындығын қамтамасыз етті. Конгресс ұсынысы бойынша штаттарға 25 жыл ішінде 368,5 миллиард доллар төленуі тиіс болды. Ал, егер компаниялар нарықтағы үлесін сақтап қалса, MSA 25 жыл ішінде шамамен 200 миллиард доллар көлемінде базалық төлемдерді қарастырады. Бұл базалық төлем инфляцияға түзету, көлемге түзету, бұрын келісімге келген штаттардың үлесін азайту, келісімге келмеген штаттардың үлесін азайту, NPM түзетуі, XI тармақшада сипатталған қате есептелген немесе даулы төлемдерге өтемақы, Федералдық темекі заңнамасы бойынша өтемақы, сот процесінен босатылған тараптарға өтемақы және XII тармақшада сипатталған талаптар бойынша өтемақыға жатады. Бас прокурорлардың мұның бәрін өздері шешуге құқығы жоқ еді: жаһандық келісімді қабылдау үшін Конгресс актісі қажет болды. Аризона штатының сенаторы Джон Маккейн бұл заң жобасын ұсынды, ол тіпті жаһандық келісімнен де қатаң болды.

Темекісіз темекіге қатысты шектi келісім

Магистральдық келісіммен бір уақытта жасалған темекісіз темекі туралы келісімде, темекісіз темекі нарығындағы жетекші өндіруші (United States Tobacco Company, қазір U.S. Smokeless Tobacco Company деп аталады) MSA-ға қол қойған мемлекеттік органдармен, сондай-ақ Миннесота және Миссисипи штаттарымен келісім жасады.

ІІ кезеңдегі есеп айырысу

Келесі жылы ірі темекі өндірушілер темекі өсіретін штаттармен келісім жасасты, бұл келісім темекі өсірушілерге бұрынғы келісімдердің нәтижесінде темекі бағасының өсуінен туындаған зиянды өтеу мақсатында жасалды. "ІІ кезең" деп аталған бұл келісім Ұлттық темекі өсірушілердің қоныстану қорын құрды. Сигарет өндірі үшін қолданылатын құрғатылған және бёрли темекісін өсіретін 14 штаттың темекі өсірушілері мен квота иелері осы қордан төлем алуға құқылы. Аталған штаттар: Алабама, Флорида, Джорджия, Индиана, Кентукки, Мэриленд, Миссури, Солтүстік Каролина, Огайо, Пенсильвания, Оңтүстік Каролина, Теннесси, Вирджиния және Батыс Вирджиния.

Кейінгі қол қоюшылар

Шекаралық келісім күшіне енген кезде, ОПМ-лер темекі өнімдерінің ішкі нарығының шамамен 97%-ын бақылайтын. Осы "алғашқы реттеуші тараптар" (OSP) -тан басқа, Бас реттеу келісімінде басқа темекі компанияларына қосылуға рұқсат етіледі; осы "кейінгі реттеуші тараптардың" (SSP) тізімін Ұлттық прокурорлар қауымдастығы жүргізеді. 1998 жылдан бері шамамен 41 темекі өндіруші компаниялар Шекаралық келісімге қосылды. Бұл компаниялар, "Кейінгі қатысушы өндірушілер" (SPM) деп аталады, Шекаралық келісімнің шектеулеріне бағынады және келісімде көрсетілгендей, есеп айырысушы мемлекеттерге төлемдер төлеуі тиіс. ОПМ және СПМ бірлесіп "Қатысушы өндірушілер" (PM) деп аталады. Егер темекі компаниясы Шекаралық келісімге қатысудан бас тартса, ол "Қатысушы емес өндіруші" (NPM) деп аталады. Шекаралық келісімге қосылуға ынталандыру ретінде, егер СПМ Бас реттеу келісімінің "Күшіне ену күнінен" кейін 90 күн ішінде қосылса, ол, егер СПМ 1998 жылғы нарықтық үлесінен немесе 1997 жылғы нарықтық үлесінің 125%-дан асырмаса, есеп айырысушы мемлекеттерге жыл сайынғы төлемдерді төлеуден босатылады ("босатылған СПМ"). Егер босатылған СПМ-нің нарықтық үлесі белгілі бір жылы осы тарихи шектерден асып кетсе, МСА босатылған СПМ-ден есеп айырысушы мемлекеттерге ОПМ-ге ұқсас төлемдерді жасауды талап етеді, бірақ төлемдер СПМ-нің нарықтық үлесінің өсуін көрсететін сатылымына ғана негізделген болады. Шекаралық келісімге осы 90 күндік босатылған кезеңнен кейін қосылған СПМ-лер, оның орнына, белгілі бір жылдағы СПМ-нің барлық ұлттық темекі сатуларына негізделген жылдық төлемдерді төлеуі тиіс. Жыл сайынғы төлем міндеттемелеріне қоса, [**9] қазір Шекаралық келісімге қосылу үшін, босатылмаған СПМ келісімге қол қойғаннан кейін "ақылға қолайлы мерзімде" Шекаралық келісімнің күшіне енген күні мен СПМ келісімге қосылған күні арасындағы кезеңде төлеуге міндетті болған соманы төлеуі тиіс. Есеп айырысушы мемлекеттерге төлемдерді мәңгілікке жасау үшін. Атқару бөлімі жеке мемлекеттік соттарға осы шарттарды жүзеге асыру және орындау құқығын берді, сондай-ақ мемлекеттік атқару қорын құрды (біржолғы 50 миллион долларлық төлем). Қатысушы өндірушілер сондай-ақ штаттардың адвокаттық ақысын төледі.

Жастарға бағытталған қызметтерге шектеулер

Жалпы алғанда, қатысушы өндірушілер "жарнамалау, насихаттау немесе темекі өнімдерін сату кезінде кез келген Елдің жасөспірімдерін тікелей немесе жанама түрде мақсатқа алуға, немесе кез келген Елде жасөспірімдердің темекі шегуін бастау, жалғастыру немесе көбейтуді басты мақсатымен жасалатын кез келген әрекеттен бас тартуға" келісті. (§III(a))

Бұл шектеулерге ашық жарнама тақталарына, көлік құралдарында жарнамалауға, сондай-ақ спорттық маркетингке, іс-шараларды демеулеуге және жарнамалық өнімдерге қойылған тыйымдар кіреді.

Бөлінуге болатын үлесі

Әр мемлекет өзінің "Бөлінетін үлесіне" (Allocable Share) тең төлем алады, бұл – тараптар келіскен және МСА-да тіркелген эскроудағы қаражаттың пайыздық үлесі. Бұл "Бөлінетін үлес" (эскроудағы жалпы қаражаттың пайыздық көрсеткішімен өлшенетін) белгілі бір жылы нақты бір мемлекетте сатылған темекінің санына қарамастан өзгермейді. МСА жасалған кезде ОПМ-дер (OPMs) және тараптар көптеген шағын темекі компанияларының МСА-ға қосылмауын күткен. Бұл қосылмау ОПМ-дер мен тараптар үшін мәселе тудырды. ОПМ-дер, МСА-дағы жарнама және басқа да шектеулерге бағынбағандықтан және тараптарға төлем жасау міндеттілігі болмағандықтан, бұл компаниялар темекіге төмен баға белгілеп, осылайша нарықтағы үлесін арттыруы мүмкін деп алаңдады.

ҰҚЖ

Мемлекеттердің орналасуына себепші болған факторлар ОПМ-дерден өзгеше болғанымен, бұл мемлекеттер де МСА-ға қосылмайтын темекі компанияларының әсерінен алаңдады. Келісім жасасқан мемлекеттердің ойынша, ұлттық маркетингтік компаниялар (ҰМК) өздерінің сатуларын реттеу арқылы қаржылық тұрақтылықты сақтап қалуға және сонымен бірге сот шешімінен қорғануға мүмкіндік алады. Осы екі мәселеге байланысты, ОПМ-дер мен келісім жасасқан мемлекеттер МСА арқылы басқа темекі компанияларын келісімге қосылуға ынталандыру шараларын қарастырды. Мұндай шаралардың бірі – ҰМК түзетуі, ол ПМ-нің келісім жасасқан мемлекеттерге төлейтін төлемдерінің "ҰМК түзету пайызына" сәйкес түзетілуін қарастырады. Осы ережеге сәйкес, егер ұлттық деңгейдегі экономикалық сарапшылар фирмасы МСА талаптарына сәйкес келу нәтижесінде ПМ-нің нарық үлесінің төмендегенін анықтаса, ПМ-нің келісім жасасқан мемлекеттерге төлеуге тиіс сомасы шығынды өтеу үшін азаяды. Сондықтан, ҰМК түзетуі келісім жасасқан мемлекеттерге ПМ-нің нарықтағы басымдығын сақтауға ынталандыру береді, себебі [*551] әйтпесе келісім жасасқан мемлекеттердің өздері қаражаттан айырылады. МСА сондай-ақ, келісім жасасқан мемлекет МСА-ға қосылған және барлық келісім жасасқан мемлекеттер бекіткен Ұлгілік Ережелерді "ерікті түрде орындаса" ҰМК түзетуінен қорғаныс береді. Көптеген келісім жасасқан мемлекеттер Ұлгілік Ережелерге сәйкес келуді қамтамасыз ету үшін қосымша құралдарды ұсыну мақсатында "қосымша" заңнаманы өз еркімен қабылдады.

Бөлінген акциялар босатудың күшін жою

Бастапқы депозиттік заңдарда NPM төлемдері 25 жыл бойы эскроуда сақталуы көзделген, бірақ егер NPM SPM болғанда сол штат алған үлестен артық сома болса, оның мерзімінен бұрын босатылуына рұқсат берілді. Алғашқы қабылданған эскроу заңдары NPM-ге эскроу қорына төлеген сомасын қайтаруға мүмкіндік берді, егер темекі өнімдерін өндіруші белгілі бір жылы эскроуға салуға тиіс соманың, егер ол қатысушы өндіруші болса, сол жылы [MSA] бойынша төлеуге тиіс болатын жалпы төлемдердің мемлекеттік үлесінен жоғары екенін дәлелдесе. Бұл "Бөлінетін үлес босату ережесі" NPM-нің эскроу заңдарына сәйкес эскроу міндеттемесі мен МСА-ға қосылған жағдайда NPM төлейтін сомалар арасында маңызды тепе-теңдік құруды көздеді. Қатысушы мемлекеттер жылдық МСА төлемін әр мемлекеттің алдын ала белгіленген бөлінетін үлесіне сәйкес бөлісуге келісті, нақты бір жылда нақты бір мемлекетте жасалған сату көлеміне емес. Ал NPM-нің мемлекеттік эскроу қорына төлейтін төлемдері сол мемлекетте NPM сатқан темекі санына байланысты болатын. Дегенмен, алғашқы қабылданған эскроу заңдары осы эскроу төлемдерін қайтаруды ұлттық МСА төлемінің мемлекеттік үлесіне негізделген. Осылайша, бұл төлемдер NPM өз өнімдерін ұлттық деңгейде сатады деп болжады. Егер NPM өз сатуларының басым бөлігін бірнеше штаттарда өткізсе, онда ол SPM болған жағдайда осы штаттардың әрқайсысына төлегеннен артық сомаға эскроу төлемдерін қайтарып алуы мүмкін. Мысалы, Канзаста (өте төмен бөлінетін үлесі бар) сатудың 50 пайызын жасаған NPM Канзастағы эскроу қорынан толық эскроу төлемінің 49 пайыздан астамын алады. Басқаша айтқанда, бастапқы бөлінетін үлес босату ережесі күтпеген кемшілік жасады: ол тек қана NPM өнімдерін ұлттық деңгейде таратса ғана жұмыс істеді. Осы жағдайда, барлық мемлекеттерге ұқсас темекі заңдары бар NPM-нің жалпы эскроу міндеттемелері шамамен осы NPM-нің МСА бойынша жасайтын төлемдеріне тең болатын. Егер NPM өз сатуын бөлінетін үлесі төмен бірнеше штатқа шоғырландырса, онда NPM эскроу төлемдерінің көп бөлігін қайтарып алуы мүмкін. Канзастағы пайыз өте төмен болғандықтан – шамамен 0,8% – NPM өз сатуларын Канзаста және басқа бірнеше штаттарда сол штаттардан дереу эскроу қайтарымын алу үшін шоғырландырды. Ұлттық деңгейде темекі сатудың орнына бірнеше NPM өздерінің сатуларын бірнеше штатқа ғана шоғырландырды. Бастапқы қабылданған эскроу заңдары эскроу қорларын қайтарғандықтан, бұл қорлар әрбір мемлекеттің ұлттық МСА төлемінің "бөлінетін үлесін" асырған жағдайда, NPM мемлекеттік эскроу қорына төлеген ақшаның көп бөлігін қайтарып ала алды. Мысалы, егер NPM 2006 жылы Канзаста ғана темекі сатса, Канзастың эскроу заңына сәйкес, NPM Канзастың эскроу қорына сол штатта сатылған әрбір темекі үшін $0,0167539 төлеуі керек еді. Алайда, бастапқы қабылданған Канзас штатының эскроу заңындағы қайтару ережесіне сәйкес, NPM осы төлемдердің 0,8336712% -нан басқа барлық сомасын қайтарып алуы мүмкін еді. Бір сарапшы түсіндіреді, [алғашқы қабылданған] эскроу заңдарына сәйкес есептер ұлттық деңгейде темекі сатушы қатыспаған өндірушіге негізделген. Мұндай жағдайда, заңдар мақсатқа сай жұмыс істеді, бұл NPM-ге әр штатқа эскроуға салынған артық сомаларды қайтаруға мүмкіндік берді. Алайда, NPM өңірлік сату стратегиясын қолданған кезде, бастапқы эскроу заңдары NPM-ге күтпегендей көп қайтаруды алуға мүмкіндік берді. Бұл кемшілікке тоқтай отырып, 2002 жылдың соңында Ұлттық прокурорлар қауымдастығы ("NAAG") Бөлінетін үлес босатуды тоқтатуды ("ASR Repealer") енгізді, бұл ASR-ді жойған үлгілік заң. 2003 жылдың 12 қыркүйегінде Вермонт штатының бас прокуроры, NAAG темекі жобасының төрағасы Уильям Х. Соррелл "барлық штаттар NPM сатудың көбеюіне қарсы шаралар қабылдаудың, соның ішінде қосымша заңнаманы және бөлінетін үлесті заңдастыруды және темекі төлеміне төленетін төлемдерді азайтудан аулақ болу үшін штаттардың мүдделеріне қызмет етуге арналған басқа да шараларды қарастыруды" баса айтты. Ол "елдің кез келген жерінде NPM сату барлық штаттарға зиян тигізеді", "NPM сату кез келген штатта басқа штаттарға төлемдерді азайтады" және "барлық штаттар NPM сатуды азайтуға мүдделі" деп атап өтті. "Байланысты үлес... тоқтату" ("ASR Repeal") бастапқы қабылданған эскроу заңының қайтару есебін өзгертіп, жылдық МСА төлемдерінің мемлекеттік "бөлінетін үлесіне" сілтеме алуды жойды. Осылайша, түзетілген заңға сәйкес, NPM эскроуға салынған соманы қайтаруға құқылы болады, егер темекі өнімдерін өндіруші мемлекетте сатылған бірліктерге негізделген эскроуға салуға тиіс сома, сол келісімнің IX(i) бөліміне сәйкес анықталған [MSA] төлемдерінен жоғары болса, барлық түзетулер соңғы рет белгіленгеннен кейін, егер ол қатысушы өндіруші болса, артық сома эскроудан босатылып, сол темекі өнімдерін өндірушіге қайтарылады. Осылайша, NPM әлі де жыл сайын мемлекеттік эскроу қорына, сол мемлекетте NPM сатқан темекі санының сол жылғы эскроу заңында белгіленген бір темекіге шаққандағы сомаға көбейтілген соманы төлеуі керек. NPM эскроу қорлары сол жылы МСА бойынша төлеуге тиіс сомадан жоғары болса, оны қайтарып алуы мүмкін, сол сатылған темекі санына сәйкес.

Контрабандалық заңдар

2000 жылдың ортасына қарай отандық НҚМ және импорттаушылар нарықтағы үлестерін ұлғайта бастады. NAAG атап өткендей, жалпы темекі тұтынудың азаюы нәтижесінде төлемдердің төмендеуі штаттарға пайда әкеледі, себебі әрбір темекіден туындайтын денсаулық сақтау шығындары төлемдерден жоғары болады. Алайда, егер НҚМ сатуы ПМ сатуын ығыстырса, НҚМ ескроу төлемдерін жасамаған жағдайда штаттар ешқандай пайда көре алмайды. Сондықтан 2000 жылдың соңында NAAG контрабандаға қатысты үлгілік заң жобасын жасады, оның мақсаты – НҚМ-нің темекіге ескроу төлемдерін жасауын қамтамасыз ету болды. PX 116 қараңыз. Үлгілік контрабанда заңында акциздік салық мөрлеу агенттеріне мемлекетте сатуға арналған темекіні мөрмен таңбалауға тыйым салынады, егер өндіруші МСА бойынша ПМ болмаса немесе Ескроу заңына сәйкес барлық ескроу төлемдерін жасайтын НҚМ болмаса. Үлгілік контрабанда заңы мемлекетте тиісінше тіркелмеген және толық ескроу төлемдерін жасамайтын НҚМ-дерден алынған темекіні сатуға қатысқан көтерме саудагерлерге қылмыстық жаза қолданады. 2002 жылдың ортасына дейін тек жеті штат контрабанда заңын қабылдады. 2007 жылға қарай 46 елді мекендеуші штаттың 44-і (Канзас штаты да оның ішінде) осы заңдарды қабылдады. К. С. А. § 50 6а04 қараңыз. Канзас штатының бас прокуроры Ескроу және контрабанда заңдарын орындаумен жүктелген.

Сын

Кейбір темекі шегуге қарсы жақтастар, мысалы Уильям Годшалл, MSA-ны ірі темекі компанияларына тым кешірімді деп сынады. Ұлттық темекіге қарсы бақылау конференциясында сөйлеген сөзінде Годшалл: «Мемлекеттік прокурорлар ақшаға алмасу арқылы болашақта заңмен қорғалатын жағдайды ұсынғандықтан, темекі өнеркәсібі штаттық сот процестерінен одан да күшті болып шықты» деді. Ұлттық қатерлі ісік институты журналында жарияланған мақалада MSA «сигарет тартуды шектеу мүмкіндігінен айырылу» деп сипатталды, сонымен қатар зерттеушілердің MSA қаражатының жеткіліксіз бөлігі темекіге қарсы шараларға жұмсалып жатыр деген пікірлері келтірілді. Доктор Стивен А. Шрёдер «Жаңа Англия медицина журналында» былай деп жазды: «АҚШ-та темекі шегу көрсеткіштері баяу төмендеп бара жатса да, егер федералды саясат темекіге қарсы ғылыми дәлелдердің қатаңдығына және темекіге қарсы жақтастардың нық қадамдарына сай болса, осы мақсатқа жету [темекі тартуды азайту] жылдамдатылар еді». 2005 жылы сигарет сату 55 жылдық ең төменгі деңгейге жетті және келісімге қол қойылғаннан бері 21 процентке төмендеді. Штат үкіметтері келісімнен түскен қаражатты бюджеттік тапшылықты толтыруға, гольф алаңдарын салуға тіпті темекі өнеркәсібіне субсидия беруге жұмсады. Әр доллардың 3 пайызынан азы темекіге қарсы профилактикалық бағдарламаларға жұмсалады, ал балалардың темекі тартуын болдырмау бағдарламалары ең аз қаржыландырылған. 2020 жылға қарай 138 миллиард доллардан астам қаражат төленді. Тағы бір сын – ірі темекі компанияларына қарағанда шағын тәуелсіз темекі өсірушілер мен сатушыларға артықшылық көрсетілуі. Бұл пікірді қолдаушылар бағаны шектеудің кейбір түрлері шағын өндірушілерге «үлкен темекі» компаниясымен бәсекелесуді қиындатады деп мәлімдейді. Соңғы екі жылда он екі штат бұл аргументке қарсы сотта сәтті күресті және MSA күшінің орындалуы АҚШ-та мәңгілікке жалғасуда. Като институтының мүшелері, олар темекі өнеркәсібінен бірнеше рет қаржы алған және темекі компаниясы Филип Морристің «ұлттық одақтастарының» бірі болған Роберт Леви сияқты, темекі келісіміне әкелген сот процесі Медикейд алушыларына төлемдер жасау қажеттілігінен туындады деп мәлімдеді. Темекі компаниялары сотта өздерін қорғау үшін дәлелдер ұсыну мүмкіндігінен айырылғаннан кейін келісімге келуге мәжбүр болды. Төрт ірі темекі компаниясы штат үкіметтеріне миллиардтаған доллар төлеуге келісті, бірақ үкімет өз кезегінде төрт ірі темекі компаниясын бәсекелестіктен қорғауға міндеттенді. Олардың пікірінше, Бас келісім үкімет пен ірі темекі өнеркәсібіне пайда әкелетін конституцияға қайшы келетін картельдік келісімді құрды. Роберт Леви былай деді: «40 жыл бойы темекі компаниялары сигаретпен байланысты ауруларға жауапты емес еді. Содан кейін 1994 жылдан бастап Флорида штаты бастама көтеріп, елдің барлық штаттары темекі шегуге байланысты медициналық шығындарды өтеу үшін ірі темекі компанияларын сотқа берді. Заңға өзгерістер енгізу арқылы сотта жеңіске жететініне кепілдік берген штаттар шикізат бағасын көтеру арқылы 250 миллиард долларлық төлем алды. Қысқасы, темекі компанияларының ақшасы болды, штаттар мен олардың жалдаған адвокаттары ақшаны қалады, сондықтан компаниялар төледі, ал штаттар жинады. Содан кейін ауру темекі шегушілер төлемді өтеуге мәжбүр болды». «Бас келісім» АҚШ-тың ірі сигарет өндірушілерінің картелін құрды, олар өнімдеріне «бәсекелестікке дейін» бағалар қоюға мүмкіндік берді деген аргумент 2007 жылы АҚШ-тың Тоғызыншы апелляциялық соты тарапынан қабылданбады. Апелляциялық сот шағымданушылар MSA және екі байланысты штат заңдары федералды Шерман заңын бұзғанын көрсетуге жеткілікті фактілер келтірмегенін мәлімдеді.