Кіріспе

Неміс нацисі, Ұлттық социалистік неміс жұмысшы партиясының (НСДАП немесе нацистік партия) Сыртқы ұйымының жетекшісі Эрнст Вильгельм Боле (28 шілде 1903 – 9 қараша 1960) 1934 жылдан 1945 жылға дейін аталған партияның Сыртқы ұйымының гаулейтері (аймақтық жетекшісі) болды. Боле 1946-1949 жылдарғы Нюрнберг процесінде барлық айыптама бойынша кінәсін мойындаған жалғыз сотталушы болды.

Ерте өмір

Боле Англияның Брэдфорд қаласында, колледж мұғалімі және инженер Герман Боледің (1876–1943) ұлы болып дүниеге келді. 1906 жылы Боле әкесі электр техникасы бойынша профессорлық қызметке тағайындалған Кейптаун қаласына көшті және ондағы жоғары мектепке қатысты. Боле Кёльн мен Берлинде саяси ғылымдар мен бизнес-әкімшілікті оқып, 1923 жылдың желтоқсанында Берлиндегі Handelshochschule мектебін бизнес-менеджмент мамандығы бойынша бітірді. 1925 жылдың 14 қарашасында Гертруд Бахманға үйленді. Боле 1924 жылдан 1930 жылға дейін Рейнландтағы бірнеше кәсіпорынның импорт-экспорт бизнесінде филиал директоры және агент болып жұмыс істеді, ал 1930 жылдан 1933 жылдың маусымына дейін Гамбургте ірі автомобиль фирмасын құрып, оның басқаруын жүзеге асырды.

Нацистік мансап

Боле 1932 жылдың 1 наурызында нацистік партияға (мүшелік нөмірі 999 185) қосылды, ал 1936 жылдың 13 қыркүйегінде СС-ке (мүшелік нөмірі 276 915) СС бригада фюрері шенімен қабылданды. Боле 1937 жылдың 20 сәуірінде СС группфюрері, ал 1943 жылдың 21 маусымында СС обергрупфюрері болды. 1932 жылдың басында ол NSDAP-тың шетелдік ұйымының (NSDAP Auslands Organisation; NSDAP/AO) басшысы Ханс Ниландтың адъютанты болды, ол Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс Африкаға, кейін Солтүстік Америкаға жауапты болды. НСДАП/АО 1931 жылдың 1 мамырында Гамбургте құрылды, ал «Райх ұйым жетекшісі» (Reichsorganisationsleiter) Грегор Штрассер Ниландты оның басшысы етіп тағайындады. Ниланд 1933 жылдың 8 мамырында қызметтен кетті (өйткені ол Гамбург полициясының басшысы болды және кейін Гамбург мемлекеттік үкіметінің мүшесі болды). Боле 1933 жылдың қазанынан бастап Фюрердің орынбасары Рудольф Гесске есеп беретін НСДАП-тың шетелдегі немістер бөлімінің (Abteilung für Deutsche im Ausland) басшылығымен айналысты. Алайда, 1934 жылдың 17 ақпанында бұл бөлім Auslands Organisation der NSDAP деп қайта аталды және Боле гаулейтер шеніне көтерілді. (Эрнст Боленің әкесі Герман Боле 1932 жылдан 1934 жылға дейін Оңтүстік Африка одағында NSDAP/AO Landesgruppenleiter (Ұлттық комитет жетекшісі) қызметін атқарды, ал 1938 жылы Берлиндегі неміс-оңтүстік африкалық қоғамының (Deutsch Südafrikanische Gesellschaft) президенті болды.) 1933 жылдың 12 қарашасынан 1945 жылы нацистік Германияның құлауына дейін Боле 31-ші сайлау округінің (Вюртемберг) рейхстаг депутаты болды, ал 1937 жылдың желтоқсанынан 1945 жылдың мамырына дейін ол Сыртқы істер рейхсминистрлігінде мемлекеттік хатшы болып қызмет етті. Британдық тегі болғандықтан, Боле Гитлердің болашақ Ұлыбритания гаулейтері болуға таңдалғаны туралы хабарлар тарады. Оның Сыртқы істер министрлігіндегі ықпалы күшейте көрсетілді, тіпті шетелдік баспасөзде Боле рейхсминистр Иоахим фон Риббентроптың ықтимал мұрагері ретінде талқыланды. Ол сондай-ақ Фюрердің орынбасары Рудольф Гесстің сенімді адамы және штабында болды, Гесс 1941 жылдың мамырында Ұлыбританияға жасаған бейбітшілік миссиясы сәтсіз аяқталғанға дейін.

Сот және айыптау

1945 жылғы 23 мамырда Фалькенауда Боле АҚШ күштеріне берілді және басқа да жоғары дәрежелі нацистік шенеуніктермен бірге Ашкан лагерінде тұтқынға алынды. 1946 жылғы 25 наурызда Боле Нюрнбергтегі Халықаралық әскери трибуналда қорғаныс куәсі ретінде сөйледі. Кейіннен Боле Нюрнберг процесінің соңғы отырыстарының бірі – «Министрлік ісі» («Wilhelmstraßen Prozeß») бойынша айыпталушы ретінде сотталды. Ол соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстардан ақталғанымен, трибунал Боле мен оның бөлімі неміс фирмаларын шетелде жұмыс істейтін еврей қызметкерлерін жұмыстан босатуға ықпал еткенін анықтады. «Боле мен оның бөлімінің неміс фирмаларын шетелде жұмыс істейтін еврей қызметкерлерін босатуға көндіру әрекеттері, моральдық тұрғыдан кінәлі болғанымен, айыптаманың бесінші тармағына немесе Лондон хартасы мен Бақылау Кеңесінің №10 заңындағы қылмыстарға жатпайды». Боле, ерекше жағдайды пайдаланып, Нюрнберг процесінің соңғы отырыстарында кінәсін мойындаған жалғыз айыпталушы болды. Боле СС-ке мүше болғанын мойындап, прокуратураға басқа айыпталушыларға қарсы істе көмектесті. Кінәсін мойындамас бұрын Боле ресми мәлімдеме жасады:

«Менің ойымша, Ұлттық-социалистік режим кезінде жетекші лауазымдарда болған әрбір немістің қасиетті серті және ең басты міндеті – Германияның атына қылмыстық ойлардың іс-әрекеттері салған дақты жою үшін бар күшін салу болып табылады. Біз адам өміріне төмен қарау мен адамның қайғы-қасіретіне бейжай қарау неміс халқының ерекшелігі емес екенін және ешқашан болмағанын білеміз, сондықтан жасалған зұлымдықтарды ашық мойындауымыз керек деп ойлаймын, олар неміс атын әлемде масқаралады. Менің ойымша, біз тек басқалардың қылмыстары мен жасаған зұлымдықтарына сілтеме жасап ғана ұлттық ар-намысымызды қорғауға тырысуымыз керек, олардың кейбіреулері, әрине, Ұлттық-социализмге тағылған айыптамалармен тең. Менің ойымша, біз бұған мақтануға болмайды. Менің ойымша, әлем біздің ұлттық адалдығымызға тек қана біздің шыншылдығымыз бен ашықтығымыз арқылы, сондай-ақ жасаған қателіктерімізді өтеуге деген ниетіміз арқылы қайта сенім білдіреді. Менің ойымша, біз, жетекшілер, осы жауапкершілікті тек осы қылмыстардың құрбандарына ғана емес, сонымен қатар біздің қатысуымызбен немесе қатысусыз, адасқан және жаңылысқан, бүгінде өздерінің кінәсіздігіне қарамастан, әлемде заңнан тыс деп танылған неміс халқына да жауаптымыз. Мен өз жұмысымнан тыс жауапкершілікті осылай түсінемін». Боле 1949 жылғы 11 сәуірде бес жылға бас бостандығынан айырылды. Ынтымақтастығы мен кінәсін мойындауының арқасында Боле Ландсберг түрмесінде өте жақтырылмаған тұтқын болды, онда АҚШ әскері нацистік соғыс қылмыскерлерін ұстады. Басқа СС мүшелерінен үнемі қорқытуларға тап болғандықтан, Боле жеке камераға қамалды. Кейін оған аздап еркіндік берілді, бірақ оған ауыр еңбек жұмыстары тапсырылды. Боле 1949 жылғы 21 желтоқсанда, толық мерзімі аяқталғаннан бірнеше ай бұрын түрмеден босатылды. Босатылғаннан кейін ол Гамбургте саудагер болып жұмыс істеді. Босатылғаннан кейін Боле Батыс Германияның көптеген жастары әлі де нацизмге сенеді және Батыс Германия мен одақтас елдердің шенеуніктерінің айтқандарын қабылдаудан бас тартады деп мәлімдеді. Алайда, Гитлермен тығыз байланыста болғандықтан, Боле осы жастардың оның айтқандарын сенуге дайын екенін айтты. Боле Гитлер соғыс аяқталар алдындағы соңғы айларда ақылдан адасқанын, және мүмкін 1943 жылдан бастап ақыл-есінен айырылғанын айтты. Ол сондай-ақ, Гитлер соғысқа дейін де ақыл-есінен айырылған еді деді. Боле сонымен қатар Германияның Оңтүстік Африкамен арадағы сауда-экономикалық қатынастарын дамыту үшін ұйымды реформалауды қолдады. Ол Дюссельдорфта қайтыс болды. Роберт Кемпнер Ландсберг түрмесіне барған кезде кездескен Болеге қысқа некролог жазды. Ол ондағы жүздеген тұтқындардың ішінде Боле ғана шынайы өкініш білдірген және нацистік режимге қатысқаны үшін кешірім сұраған адам екенін айтты.