Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1889 жылы Эфиопия империясы мен Италия Корольдігі арасындағы сауда келісімі
1889 trade agreement between the Ethiopian Empire and the Kingdom of Italy
Учале келісім-шарты (кейде Уциале келісім-шарты деп те аталады) – Эфиопия империясы мен Италия Корольдігі арасында жасалған келісім-шарт. Келісімге қол қойған тараптар – Эфиопия императоры ретінде әрекет еткен Шева королі Менелик II және Италияның өкілі, 1889 жылдың 2 мамырында Италияның Эритреяны оккупациялауынан кейін келісімге келді. Келісімге қол қойылған орын – осы келісімге атын берген Эфиопияның шағын Учале қаласы. Келісімнің мақсаты екі ел арасындағы достық пен сауданы дамыту болды. Бұл екі империя арасындағы ұзақ және жақсы қарым-қатынасты сақтауға бағытталған келісім-шарт еді. Келісімде жиырма бап бар, олар амхар және итальян тілдерінде жазылған; алайда, келісімнің итальян және амхар нұсқаларында айқын айырмашылықтар болды, бұл екі ел арасында түсініспеушіліктерге әкелді. Атап айтқанда, келісімнің 17-бабы Эфиопия және Италия тарапынан әртүрлі түсіндірілді. Италия бұл бап Эфиопияға протекторат орнатуды көздейді деп мәлімдеді, ал Эфиопия бұл бап халықаралық дипломатияны қалау бойынша Италия арқылы жүргізуге мүмкіндік береді деп санды. Менелик II 1893 жылы келісімді мойындамағаннан кейін Италия бірінші итальян-эфиопия соғысында Эфиопияға күшпен протекторат орнатуға тырысты, бірақ Адва шайқасында Италия жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Аддис-Абеба келісімі жасалды.
The Treaty of Wuchale (also spelled Treaty of Ucciale; , ) was a treaty signed between the Ethiopian Empire and the Kingdom of Italy. The signing parties were King Menelik II of Shewa, acting as Emperor of Ethiopia, and Count representing Italy, on 2 May 1889, established the treaty after the Italian occupation of Eritrea. It was signed in the small Ethiopian town of Wuchale, from which the treaty got its name. The purpose of the treaty was to promote friendship and trade among the two countries. It was a treaty to maintain a positive long lasting relationship between the two empires. The treaty has twenty articles written in two languages, Amharic and Italian; however, there were marked differences in the Italian and the Amharic versions of the treaty which created miscommunications between the two countries. Specifically, Article 17 of the treaty was translated and interpreted differently by Ethiopia and Italy. Italy claimed the article imposed a protectorate over Ethiopia, while Ethiopia claimed the article allowed international diplomacy to be conducted through Italy by choice. When Menelik II denounced the treaty in 1893, Italy attempted to forcefully impose the protectorate over Ethiopia in the First Italo Ethiopian War, which ended with Italy's defeat at the Battle of Adwa and the resulting Treaty of Addis Ababa.
Өмірбаян
Келісімге қол қойылған шамамен сол кезде, Еуропалық отаршылдық Африкада зор қарқынмен өрістеді. Эфиопиямен шектес Эритрея және Сомалидің кең аумақтары Италияның оккупациясы астында болды. Италия Эфиопияны отарлап алып, өзінің аумағын кеңейтуге ниеттенді. Эфиопия императоры Менелик II оған күшті қарсылық көрсетіп, келісім жасасуға келісті. Эфиопияның тәуелсіздігіне кепілдік беру және Италиядан қаржылық және әскери көмек алу шартымен, ол Италияға Эфиопияның бір бөлігін ұсынды.
Around the time the treaty was signed, European colonization was greatly expanding in Africa. Vast territories of Eritrea and Somalia, Ethiopian bordering countries, were under the occupation of Italy. Italy desired to expand its territories by colonizing Ethiopia. Emperor Menelik II of Ethiopia was highly resistant to this and agreed to establish a treaty instead. He yielded some territories of Ethiopia to Italy in return for assurance of Ethiopia's independence as well as financial and military assistance from Italy.
Мақалалар
Келісімнің 1-бабында Эфиопия императоры мен Италия королі және олардың мұрагерлері арасында бейбітшілік орнатылатыны айтылған. 2-бапта әр ел стандартты еуропалық кедендік тәртіп бойынша қорғалатын «консулдарды, агенттерді және консулдық қызметкерлерді» тағайындауға құқылы. 3-бапта Италияның бақылауындағы Эритрея аймақтары мен Эфиопия аймақтары арасындағы тұрақты шекаралар белгіленді. Онда қай империяның қай аймақты басқаратыны және әр империяның аумақтық шегі көрсетілген. 4, 5 және 6-баптар Италия аймағында орналасқан нақты аймақтарға – Эритреядағы Дебра-Бизен монастыры мен Массава қаласына арналған. 4-бапта Дебра-Бизен монастыры Эфиопия үкіметінің бақылауында қалады, бірақ оны әскери мақсаттарда пайдалануға болмайды деп жазылған. 5-бапта Эфиопия Массава арқылы тауарларды импорттау немесе экспорттау үшін сегіз пайыздық портовый баж төлеуге міндетті. 6-бапта Эфиопия императоры Массавадан және арқылы әскерін тегін тасымалдауға құқылы. 7-бапта екі ел арасындағы саяхаттар мен сауда-саттыққа рұқсат берілді деп жарияланды. 8 және 9-баптар Эфиопия аумақтарындағы адамдар Италия аумақтарында болғандағы құқықтарын және керісінше қарастырады. 8-бапта Эфиопия мен Италия аумақтарындағы адамдар бір-бірінің аумағында болғанда бірдей құқықтарға ие болады деп айтылған, ал 9-бапта бұл адамдар өз діндерін тұрған аумақтарында еркін ұстануға құқылы екендігі көрсетілген. 10-бапта Эфиопия мен Италия аумақтарының тұрғындары арасындағы даулар қарастырылды және осы дауларды екі аумақтың өкілдері шешеді деп белгіленді. 11-бапта егер эфиопиялық тұрғын Италия аумағында немесе керісінше қайтыс болса, оның мүлігі оның азаматтығына қарайтын аумаққа беріледі деп айтылған. 12 және 13-баптар қылмыстарға қатысты. 12-бапта қылмыс жасаған адамдар қылмысты қай жерде жасағанына қарамастан өз аумағында сотталады деп айтылған, ал 13-бапта екі империяның патшалары қылмыстық тіркемесі бар адамдарды экстрадициялауға міндетті екендігі көрсетілген. 14-бапқа сәйкес, Эфиопия императоры өз аумағында құлдыққа және құл саудасына қарсы кез келген шара қолдануға құқылы. Менелик II құлдыққа қарсы болды және бұл бап Эфиопия аймақтарында құлдыққа жол берілмейтініне кепілдік берді. 15-баппен келісім Эфиопияның барлық аумақтарында жарамды деп бекітілді. * Свен Рубенсон, «V тарау: Мысыр мен Италиямен күш сынасуы» «Эфиопияның тәуелсіздігін сақтап қалу» (Голливуд: Tsehai, 2003). Свен Рубенсон, «V тарау: Мысыр мен Италиямен күш сынасуы» «Эфиопияның тәуелсіздігін сақтап қалу» (Голливуд: Tsehai, 2003). 16-бапта келісімшарттың болашақтағы өзгерістеріне қатысты ережелер мен шектеулер белгіленген. Онда бес жылдан кейін бір жыл бұрын хабарлап өзгертуге болады және шекараларға қатысты баптарға өзгеріс енгізілмейді деп айтылған. 17-бап келісімнің эфиопиялық және итальяндық нұсқаларында әртүрлі жазылған, бұл туралы төменде егжей-тегжейлі қарастырылады. 18-бапта Эфиопия императоры үшінші мемлекетке немесе Италияға артықшылық беруді таңдау керек болса, итальяндық азаматтарға артықшылық беретіні айтылған. 19-бапта келісім екі тілде де жазылуы және екі нұсқада да бірдей ақпарат берілуі керек деп көрсетілген. 20-бапта осы келісім бекітіледі деп жазылған. Келісімнің амхар тіліндегі нұсқасында 17-бапта: «Эфиопияның патшаларының патшасы басқа мемлекеттермен немесе үкіметтермен барлық іс-әрекеттер үшін Италияның патшасының үкіметін пайдалана алады» делінген. Ал итальян нұсқасында Эфиопия барлық сыртқы істерді итальяндық билік органдары арқылы жүргізуге міндетті екендігі айтылған, бұл Эфиопияны итальяндық протекторатқа айналдырды. Менелик II бұған қарсы болды және Италияның қорғауын қабылдамады. Алайда 1889 жылдың қазанында итальяндықтар басқа еуропалық үкіметтерге Эфиопия Учале келісіміне сәйкес қазір итальяндық протекторат екенін және сондықтан басқа еуропалық елдер Эфиопиямен дипломатиялық қарым-қатынас жасай алмайтынын хабарлады. Эритреяға деген талабын сақтап қалған Осман империясы мен православиелік мемлекеттің рим-католик мемлекетке бағынуын қаламаған Ресейді қоспағанда, барлық еуропалық державалар Италияның протекторатқа деген талабын қабылдады.
Article 1 of the treaty states that there will be a peace between the Emperor of Ethiopia and the King of Italy and between their successors. Article 2 states that each country may each appoint "consuls, agents, and consular officers" in the other, protected under standard European customs. Article 3 created permanent boundary lines between regions of Eritrea that were under Italy's control and regions of Ethiopia. It stated which regions were under the control of which empire and marked the territory limit of each empire. Articles 4, 5, and 6 focused on specific regions located in the Italian regional zone; the monastery of Debra Bizen and Massawa, Eritrea. Article 4 stated that the monastery of Debra Bizen shall remain under the control of the Ethiopian government but could not be used for military purposes. Article 5 stated that Ethiopia had to pay an eight percent port duty to import or export goods through Massawa. Article 6 stated that the Emperor of Ethiopia could transport the army from and through Massawa free of charge. Article 7 declared that travel and trade exchanges between the two countries were allowed. Articles 8 and 9 focused on the rights people from Ethiopia's territories had while they were in Italy's territories and vice versa. Article 8 said that the people in the Ethiopian and Italian territories exercised the same rights while present in each other's territories and article 9 stated that these people had the freedom to exercise their religion in the territories where they were. Article 10 dealt with disputes between residents of Ethiopian and Italian territories and stated that these disputes were to be resolved by delegates from both territories. Article 11 said that if an Ethiopian resident died in an Italian territory or vice versa, his/her properties would be given to the territory he/she belongs to. Articles 12 and 13 dealt with crimes. Article 12 stated that people who committed crimes would be judged in their own territory regardless of where they committed the crime, whereas article 13 mentions that the kings of both empires are obliged to extradite people with criminal records. According to article 14, the Emperor of Ethiopia had the right to take any measures to fight slavery and slave trading in his territory. Menelik II opposed slavery and this article was an assurance that slavery would not be practiced in Ethiopian regions. Article 15 validated the treaty in all territories of * Sven Rubenson, "Chapter V: Trials of Strength with Egypt and Italy" in The Survival of Ethiopian Independence (Hollywood: Tsehai, 2003). Sven Rubenson, "Chapter V: Trials of Strength with Egypt and Italy" in The Survival of Ethiopian Independence (Hollywood: Tsehai, 2003). Ethiopia. Article 16 set rules and restrictions regarding future changes to the treaty. It stated that it could be amended after five years with a year notice before any change and articles regarding boundaries might not be amended. Article 17 was written differently in the Ethiopian and Italian versions of the treaty as addressed in details below. Article 18 stated that the Emperor of Ethiopia would give preference to Italian nationals if he had to choose whether to offer a privilege to a third state or to Italy. Article 19 said that the treaty would be written in both languages and both versions would present the same information. Article 20 stated that this treaty shall be approved. In the Amharic version of the treaty, Article 17 states that “His Majesty the King of Kings of Ethiopia can use the Government of His Majesty the King of Italy for all business with other powers or governments.” On the other hand, the Italian version stated that Ethiopia was obliged to conduct all foreign affairs through Italian authorities, in effect making Ethiopia an Italian protectorate. Menelik II was not in favor of this and rejected protection from Italy. However, in October 1889, the Italians informed all other European governments that Ethiopia was now an Italian protectorate because of the Treaty of Wuchale and therefore other European nations could not conduct diplomatic relations with Ethiopia. With the exceptions of the Ottoman Empire, which still maintained its claim to Eritrea, and Russia, which disliked the idea of an Orthodox nation being subjugated to a Roman Catholic nation, all of the European powers accepted the Italian claim to a protectorate.