Кіріспе
Диана Габалдонның 1991 жылғы романы «Аутлендер» (Ұлыбританияда «Крос Стич» деп жарияланды) – американдық жазушы Диана Габалдонның 1991 жылы алғаш рет жарық көрген тарихи фантастикалық романы. Алғашқыда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталатын роман, медбике Клэр Бошамптың 18 ғасырғы Шотландияға уақыт арқылы саяхаттауы және әсем Джейми Фрейзермен кездесіп, оқиғалар мен махаббатты басынан өткеруі туралы айтады. Бұл «Аутлендер» сериясының бірінші романы, онда он кітаптан тұруы жоспарланған, олардың тоғызы қазірдің өзінде жарық көрді. Серияның телевизиялық бейімделуі 2014 жылдың 9 тамызында АҚШ-тағы Starz арнасында көрсетілді. Роман бірнеше жанрдың қосындысы болып табылады, оның ішінде тарихи ойлар, махаббат, оқиғалар және дәстүрлі фантастика элементтері бар. Одан 25 миллионнан астам дана сатылды. Алғашқы кітабы 1992 жылы Америка Роман Жазушыларының RITA сыйлығын жеңіп алды.
the novel
Outlander (published in the United Kingdom as Cross Stitch) is a historical fantasy novel by American writer Diana Gabaldon, first published in 1991. Initially set around the time of the Second World War, it focuses on nurse Claire Beauchamp, who travels through time to 18th century Scotland, where she finds adventure and romance with the dashing Jamie Fraser. It is the first novel in the Outlander series, which is set to comprise ten books, nine of which have already been published. The television adaptation of the series premiered on Starz in the US on August 9, 2014. A mix of several genres, the series has elements of historical fiction, romance, adventure and traditional fantasy. It has sold over 25 million copies. The first book won a Romance Writers of America's RITA Award in 1992.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
1946 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бөлек жұмыс істегеннен кейін, бұрынғы британдық әскери медбике Клэр Рэндалл және оның күйеуі Франк Рэндалл, тарих профессоры, екінші баллы айға Шотландияның Инвернес қаласына барады. Фрэнк өзінің отбасы тарихы туралы зерттеулер жүргізеді, ал Клэр Крейг-на-Дун төбесіндегі тірі тастардың жанында өсімдіктер жинайды. Тастар маңындағы шуды зерттей отырып, ол біреуіне жанасып, ұйқыға түседі; оянғаннан кейін ол Франктің ата-бабасы, капитан Джек Рэндаллмен кездеседі. Капитан Рэндалл оған шабуыл жасамас бұрын, оны Клэрді өз кланы мүшелеріне алып баратын биік жерлік адам есінен тайдырады. Шотландтар жарақат алған жолдастары Джеймиге көмектескенде, Клэр өзінің медициналық шеберлігін пайдаланып, Джеймидің иығын түзетеді. Ерлер өздерін МакКензи кланының мүшелері деп таныстырады, ал Клэр ақырында өткенге саяхаттағанын айтады. Ол өзін отбасын көру үшін Францияға бара жатқан ағылшын жесірі ретінде таныстырады. Шотландтар оған сенбейді және оны Леох қамалына алып кетеді, онда Клэр өз уақытына оралудың жолын іздейді. 1743 жылғы таулы жерлер Клэрді "Сассенах" немесе "Аутлендр" деп санайды, ол Гелл мәдениетінен бейхабар. Оның медициналық қабілеті ақырында олардың құрметін алады; бірақ клан басшысы Колум МакКензи оны ағылшын шпионы деп күдіктенді. Колум оны ағасы Дугалмен бірге жалға алу үшін жібереді; жолда ол Якобиттер үшін садақалар сұрайды, оны Клан үшін жұмыс істейтін Эдинбургтен келген адвокат Нед Гован бақылайды. Кездейсоқ жағдай Клэрді өзіне қайта әкелгенде, капитан Рэндалл Дугалга Клэрді өзіне алып келуге бұйырады. Ол ағылшын тыңшысы болуы мүмкін деген күдік бар. Клэрді Рэндаллдан сақтап қалу үшін Дугал оны Джеймиге үйлендіреді, бұл оны шотланд азаматы етеді. Клэр Джеймиге деген сүйіспеншілігі мен Фрэнкті ойлау арасында жарылып, Крейг на Дунға қайта оралуға тырысады. Алайда, оны Рэндаллдың адамдары тұтқындап, Джеймиді құтқаруды талап етеді. Леох қамалына оралғаннан кейін Клэр ресми емші ретінде әрекет етуді жалғастырады және медицина туралы білімі бар жергілікті лауазымды адамның әйелі Гейлис Дунканмен достық қарым-қатынас жасайды. Ақырында, Джейми жоқта болған кезде Клэр мен Гейллиске сиқыршылық жасады деп айып тағылады, бірақ Джейми Клэрді құтқару үшін уақытында оралады. Гейлиспен бірге тұтқында болған Клэр Гейлистің Дугалмен бірге король Джеймсті Шотландия тағына қайтару туралы жоспардың бір бөлігі екенін және оның баласын күтіп тұрғанын біледі. Олардың қашып кетуінен бұрын, Клэр Геиллистің өзі сияқты болашақтан келгенін түсінеді, ол қолында талма вакцинасының таңбасын көргенде. Гейлис Клэрдің шабытын да көреді. Клэр Джеймиге өзінің шынайы оқиғасын айтып береді, ол оны Крейг-на-Дунға алып барады. Ол оған қалу немесе кету мүмкіндігін ұсынғанда, ол қалуға шешім қабылдайды. Джейми оны Лаллиброхтағы үйіне алып барады, онда олар Джеймидің әпкесі Дженни мен оның күйеуі Ианмен кездеседі. Джейми әлі де британдықтардан қашып жүргенімен, Лаллиброхтың иелігі ретінде өз орнын қайта алады, бірақ оның жалға алушыларының бірі оған сатқындық жасайды және ол Вентворт түрмесіне әкелінеді. Клэр мен МакКензи кланы оны құтқаруға тырысады, бірақ олар сәтсіз, ал Клэрді Рэндалл тұтқындап алады, ол оны зорлауға қаупі бар. Джейми Клэрдің орнына өзін ұсынады, ал Рэндалл Клэрді орманға жібереді. Клэр Рэндаллға өзінің сиқыршы екенін және оның қайтыс болған күнін айтады, ол Фрэнктің отбасы тарихынан біледі. Содан кейін Клэр Джеймидің анасының бұрынғы еркек жігіті сэр Маркус МакРаннокпен достық қарым-қатынас жасайды. Макраннохтың адамдары Вентворттың күзетшілерін алаңдатып жатқанда, клан мүшелері жер асты залдарынан ірі қара малдарын айдап, адамды таптап жатыр. Олар Рэндаллдың жыныстық және физикалық зорлық-зомбылығына ұшыраған Джеймиді құтқарып, оны МакРанноктың бекінісіне алып барады, онда Клэр Джеймидің жараларын емдейді. Джеймиге мүмкіндік туғанда, олар және Джеймидің құдасы Муртаг Франциядағы Сент-Анн де Бопре монастырына қашады, онда Джеймидің тағы бір ағасы игумен болып табылады. Ол Джеймимен бірге Аббатхананың астындағы қасиетті су көзінен шыққанда, Клэр жүкті екенін айтады.
Негізгі кейіпкерлер
Клэр Бошамп Рэндалл Фрейзер: Жылы, практикалық және тәуелсіз, бұрынғы жауынгерлік медбике, 18 ғасырдың ортасында Шотландияның таулы жерлеріне уақытпен саяхаттайды. 20 ғасырда Фрэнк Рэндаллға үйленгенімен, 18 ғасырда Джейми Фрейзерге ғашық болады. Табиғатты зерттеуші және әуесқой ботаник, Клэр жалғыз бала және жетім, оны археолог ағасы тәрбиелейді. Джеймс "Джейми" Маккензи Фрейзер (Джейми МакТавиш): Күрделі өткені және әзіл-қалжыңы бар, жас шотланд қызылшашы. Джейми ақылды, принципті және 18 ғасырдың стандарттары бойынша білімді, әлемдік көреген. Ол тілдерді оңай үйренеді, ал бастапқы қақтығыстан кейін құпия Клэрге ғашық болады. Клэр не істеп жатқанын әрдайым білмесе де, Джейми көбінесе оған сеніп жүреді. Франклин "Франк" Вулвертон Рэндалл: Клэрдің 20 ғасырдағы күйеуі, тарих профессоры және шежіресі мен мұрасына қызығушылық танытатын адам. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде MI6-та барлаушы агенті болып жұмыс істеген. Джонатан Рэндалл ("Black Jack" Рэндалл): Оқиғаның басты жауласы және Фрэнк Рэндаллдың атасы, британдық армия офицері. Джеймидің айтуынша, "Қара" оның жан дүниесінің түсін көрсетеді. Джек өзінің ұрпағы Франкке ұқсас, бірақ Джеймиге қатысты садистік сезімдерге ие. Каллум (Колум) Маккензи: Маккензи кланының басшысы және Джеймидің анасының інісі, ол Джейми мен Клэрді ағылшындардан қорғайды. Ол Тулуза Лотрек синдромынан зардап шегеді. Дугал Маккензи: Каллумның кіші інісі, Якобит, ағасының денсаулығы нашар болғандықтан кланды шайқаста жетектейді. Ол Каллумның ұлы Хамиштің әкесі болуы мүмкін деген болжам бар. Сонымен қатар, ол Джеймиді жасөспірім шағында тәрбиелеп алған. Дугалдың әйелінен төрт қызы және Гейлис Дунканнан бір ұлы бар. Гейлис/Гейли Дункан: Прокурордың әйелі, өзін сиқыршы деп санайды және шөптер мен өсімдіктер туралы біледі. Гейлис Дугал Маккензидің баласын күтіп жүрген кезде, сиқыршылық үшін түрмеге қамалады, бұл оның өлім жазасын қысқа мерзімге тоқтатады. Ол күйеуін, Артур Дунканды өлтіреді. Соңында Клэр өзінің 1960 жылдардан келген уақыт саяхатшысы екенін түсінеді. Муртаг Фицгиббонс Фрейзер: Джеймидің құдасы, үнсіз, тыныш және батыл, Джеймиге өте адал және оны ұлындай жақсы көреді. Бастапқыда ол Клэрді қабылдамайды, бірақ Джеймидің оған деген махаббатын көргеннен кейін пікірін өзгертеді. Лаугер Маккензи: Джеймиге қызығушылық танытқан он алты жасар қыз. Ол Клэрді сиқыршылыққа қатысты сот алдында Гейлис Дунканға жібереді, себебі ол Джеймиді "сүйеді" және оны қайтарып алғысы келеді.
Даму және шабыт
Диана Габалдон тарихи оқиғалар негізінде роман жазуды "жаттығу үшін" жоспарлаған, бірақ PBS телеарнасында классикалық "Doctor Who" сериалы "The War Games" көрсетілгенге дейін нақты қандай оқиғаны таңдауды білмеген. Оның назары актер Фрейзер Хайнс ойнаған 1745 жылғы жас шотланд Джейми МакКриммон кейіпкеріне түсті. Габалдон осы кейіпкерді заманауи әйелге айналдырып, оның 18 ғасырдағы Шотландияға қалай келгенін кейін анықтауға шешім қабылдады. Ол былай деді: "Ұлыбританияда жарыққа шықпай тұрып романды тексерген шотланд Рей Таннахилл, мен Шотландияны сипаттағандай жағдайды 1946 жыл дәлірек бейнелейтінін айтты". 25 миллион дана сатылған "Аутлендер" – барлық уақыттағы ең көп сатылған кітап серияларының бірі. Роман 1991 жылы Америка Роман жазушылары қауымдастығының "RITA" сыйлығымен "Жылғы үздік роман" номинациясында жеңіп алды.
Телехикая
2013 жылдың маусым айында Starz телесериалдың 16 бөлімін заказдады, ал түсірілім 2013 жылдың қазан айында Шотландияда басталды. Сериал АҚШ-та 2014 жылдың 9 тамызында тұңғыш рет көрсетілді. 2014 жылдың 15 тамызында оған екінші маусым, ал 2016 жылдың 1 маусымында үшінші және төртінші маусымдар бекітілді. 2018 жылдың 9 мамырында Starz сериалды бесінші және алтыншы маусымдарға ұзартты.
Басқа бейімделулер
2010 жылы Габалдон "Аутлендер" романының үштен бірін "The Exile: An Outlander Graphic Novel" комиксіне бейімдеді, суреттерін Хоанг Нгуен салған. Сол жылы "Аутлендер" романы негізінде 14 әннен тұратын "Outlander: The Musical" мюзиклі жарық көрді.