Кіріспе

Сан-Фредиано базиликасы – Италияның Лукка қаласында, Сан-Фредиано алаңында орналасқан роман стиліндегі шіркеу.

Тарих

Фридиан (Frediano) – 6 ғасырдың бірінші жартысында Лукка қаласының ирланд епископы. Ол осы жерде Испанияның Сарагоса қаласынан шыққан шейіт, қасиетті Винсентке арналған шіркеу салдырды. Фридиан осы шіркеуде жерленгеннен кейін шіркеудің аты Ss. Фредиано және Винченцо болып өзгерді. Көп ұзамай осы шіркеудің төңірегінде августин канондарының қауымы қалыптасты. Лонгобард дәуірінде шіркеу мен канондық үй кеңейтілді. 1104 жылы бұл орден Папа Паскаль II тарапынан мойындалды. Кейіннен, Фредиано шіркеуінің приоры епископқа тең дәрежеге ие болды. Шіркеу 1112-1147 жылдар аралығында қазіргі римдік базилика стиліндегі түрін алды. 13-14 ғасырларда әсерлі қасбеті 13 ғасырға тән үлкен алтын мозаикамен әшекейленді, ол Иса Мәсіхтің көтерілуін және төмендегі апостолдарды бейнелейді. Берлингхиери бұл мозаиканы византиялық/ортағасырлық стильде жасады. 14-16 ғасырларда бірнеше ақсүйектерге арналған шағын шіркеулер қосылды. Олар картиналармен мол безендірілген.

Салыстырулар

Сан-Фредиано базиликасының архитектурасы, жақын орналасқан Пизаның, әсіресе Бушето соборының және солтүстік Италиядан келген шеберлердің әсерінен бұрынғы романдық Лукканың ерекшеліктерін жақсы бейнелейді, олар оның дәстүрлі сипатын өзгертеді. Шіркеу әлі де ерте христиан базиликасының қарапайым жоспарына ие, қабырғалары тегіс, ешқандай ілгешектер немесе аркалардың күрделі қосылыстары жоқ, ал архитектуралық элементтерінің барлығы римдік дәстүрде жасалған, мысалы, фасадтың және апсиданың арқалары мен бағаналары, терезелердің ойықтары, ерекше өрнектелген композиттік капительдер. Осындай ерекшеліктер жақын маңдағы Әулие Александр шіркеуінде де кездеседі, ол бұрынғы ғимараттың қалдықтарын қамтиды, онда әрбір элемент – қабырғалардың сапасына пропорционалды жолдардан бастап, ерекше материалдардың орналасуына дейін, және әсемдіксіз коринтиялық капительдерге дейін – барлығы ежелгі римдік дәстүрлерге жатады.

Сипаттама

Базиликаның ішкі жағы зәулім ою-өрнекпен кесілген ақ мәрмәрдан салынған. Ол бір негізгі бөлімнен және римдік және романдық стильдегі бас қалалары бар бағаналармен тірелген екі қанаттан тұрады. Римдік бас қалалары жақын жердегі рим амфитеатрынан қайта пайдаланылған. Кіреберістегі ең маңыздысы – 12 ғасырға жататын үлкен романдық шомылу тағы (Fonte Lustrale). Ол дөңгелек ойықтың ішінде бағаналарға сүйенген темпиеттомен жабылған ыдыстан тұрады. Бұл шебер Робертоның (оның қолы басқа бассейнде) және екі белгісіз шебердің еңбегі. Бассейн ломбард мүсіншісімен Мұсаның тарихымен безендірілген. Роберто шебер соңғы екі панорамды – «Жақсы Көмекші» және «Алты Пайғамбар» жасаған. Темпиеттоны тосканалық шебер жасаған, ол жылдың айларын және апостолдарды бейнелейді. Осы тақтың артында, қабырғаның жоғары жағында 15 ғасырға жататын екі жылтыратылған терракоталық люнеттер орналасқан: «Жариялану» және «Бартоломей», екеуі де Андреа делла Роббия мектебіне жатқызылады. 1489 жылы Маттео Чивиталидің қасиетті алтарьдан кесілген және бейімделген, әлі де қолданылып келе жатқан тағы бір шомылу тағы бар. Контрфасадта 16 ғасырға жататын орган және 17 ғасырға жататын әсем кесілген, алтын жалатылған хор орналасқан. Оң жақта – Лукканың танымал әулиесі – Әулие Зитаның (шамамен 1212–1272) шағын шіркеуі орналасқан. Оның зақымдалмаған, шірімеген денесі брокат төсекте шыныдан жасалған киіз кіші ғибадатханада қойылған. Шіркеудің қабырғаларында оның өмірінен эпизодтарды бейнелейтін 16 және 17 ғасырларға жататын бірнеше суреттер ілулі тұр. Әулие Фредианоның қалдықтары 16 ғасырға жататын бас алтарьдың астында жатыр. Бас алтарьдың сол жағында үлкен тас монолит тұр. Бұл, әдетте, Лукка амфитеатрынан алынған. Бірақ жергілікті дәстүр бойынша, оны Сан Фредиано керемет түрде Луккаға жеткізіп, алғашқы алтарь үшін пределла (алтарь сатысы) ретінде пайдаланған.

Шатырлар

Сол жақ қанаттағы Трента капелласында 15 ғасырлық Жакопо делла Кверсияның шедеврі – оның көмекшісі Джованни да Имоланың көмегімен жасалған Құдай ана мен баланың полиптихы орналасқан. Алтастың астында Рим саркофагы тұр, онда 722 жылы Римге қажылық сапарда Лукка қаласында қайтыс болған ағылшын “королі” (Уэссекстің) Рихардтың денесі сақталған. Ол Әулие Вилибальд, Винибальд және Вальпурганың әкесі болған. Мәрмәр еденде Лоренцо Трента мен оның әйелінің қабір тасы жатыр, бұл қабір тас Жакопо делла Кверсияның өзі жасаған. Көптеген капеллалардың арасында Крест капелласы ерекше көзге түседі. Онда Amico Aspertini (1508-1509 жылдары) салған, жақында қайта жаңартылған фрескалар бар. Көк күмбезде періштелер, пайғамбарлар және сивиллалармен оралынған Құдай бейнеленген. Алтастың үстінде 17 ғасырдың анонимді суреті ілулі тұр, ол Вольто Санто, Әулие Августин және Әулие Убальдоны бейнелейді. Оң қабырғада Әулие Фредианоның Серхио өзенінің бағытын өзгертіп, су тасқынының алдын тырысуын бейнелейтін фрескасы бар. Оның жанында, жақын қарасаң, шындығында жазық бағана екені көрінеді. Сграффитолар trompe l’oeil өнер техникасымен салынған, бұл жалған перспектива мен бағананың көрінісін тудырады. Сол қабырғада Лука епископы Блаженный Джованнидің Луни портынан Луккаға Вольто Сантоны тасымалдау фрескасы бейнеленген. Алдыңғы қатардағы қызыл көйлек киген қарт әйел ерекше көзге түседі. Осы епископтың денесі осы капеллада сақталған. Әулие Анна капелласы 16 ғасырда салынған, бірақ суреттер 19 ғасырға жатады. Алтастың сол жағында Б. Рокки салған Әулие Аннаның өлімі бейнеленген. Ортасында, алтастың үстінде Стефано Тофанеллидің Балаға құлшылық ететін Әулие Анна суреті ілулі тұр. Алтастың оң жағында А. Чекки салған Марияның тууы бейнеленген.