Кіріспе
Бесінші ғасырдағы парсы тілінің тарихшысы Мұхаммед ибн Хвандшах ибн Махмуд, көбінесе Мирхванд (میرخواند, сондай-ақ Мирхванд деп транслитерацияланады; 1433/34 – 1498) деп танымал, Тимурид әмірі Сұлтан Хусейн Байқараның тұсында қызмет еткен парсы тарихшысы. Ол негізінен өзінің жалпы тарихы – "Тазалық бағы" ("Rawdat al-safa") еңбегімен белгілі, оны Әли Шир Наваидің (1501 жылы қайтыс болған) қолдауымен жазған. Немец шығыстанушысы Бертольд Шпулердің сөзіне сүйенсек, "Тазалық бағы" ислам әлеміне қатысты парсы тіліндегі ең маңызды жалпы тарих еңбегі болып табылады.
Muhammad ibn Khvandshah ibn Mahmud, more commonly known as Mirkhvand (میرخواند, also transliterated as Mirkhwand; 1433/34 – 1498), was a Persian historian active during the reign of the Timurid ruler Sultan Husayn Bayqara He is principally known for his universal history, the ("The garden of purity"), which he wrote under the patronage of the high ranking functionary Ali Shir Nava'i (died 1501). According to the German orientalist Bertold Spuler, the is the greatest universal history in Persian regarding the Islamic world.
Өмір
1433/4 жылы Тимуридтер билеген Трансоксианадағы Бухара қаласында туған Мирхванд, ислам пайғамбары Мұхаммедтің ұрпақтарынан тараған әулеттің мүшесі болды. Ол 1466/7 жылы қайтыс болған Бурхан әл-Дин Хвандшахтың ұлы еді, ол Герат қаласында Мирхвандтың отбасының ерекше көзге түріп тұрған суфи шейхы Баха әл-Дин Умар Джахараидің (1453 жылы қайтыс болған) шәкірті болған. Мирхвандтың інісі Тимурид тағының мұрагері Бади әл-Заман Мирзаның (1514 жылы қайтыс болған) діни қорларын басқарды, ол қазіргі билеуші сұлтан Хусейн Байқараның үлкен ұлы еді.
Мирхванд Хусейн Байқараның маңызды кеңесшісі және өнер мен әдебиетті қолдаушысы болған Әли Шир Наваидің (1501 жылы қайтыс болған) қамқорлығында жазды. Мирхвандтың "Тазалық бағы" атты жалпы тарихында Наваиді сипаттауы және Наваидің "Сирек таланттар жиналысы" атты өмірбаяндық сөздігінде Мирхванд туралы жазған жағымды пікірлері Мирхванд пен Наваидің жақсы қарым-қатынаста болғанын көрсетеді. Мирхванд 1474/5 жылы Әбд әл-Раззак Самарқандидің (1482 жылы қайтыс болған) Тимурид тарихы кітабын негіз ретінде пайдаланып, өзінің тарихнамасын жазуға кірісті. Мирхванд көп жылдар бойы 1483 жылы Наваи құрған суфилер үйі – Ілхласияда тұрды. Өмірінің соңында ол Гератқа жақын жердегі көрнекті ханбали және суфи ғалымы Хуаджа Абдулла Ансаридің (1088 жылы қайтыс болған) қабірінде бір жыл өмір сүрді. Мирхванд 1498 жылдың 22 маусымында Гератта қайтыс болды және оның әкесімен бірге Баха әл-Дин Умар Джахараидің қабіріне жерленді. Мирхвандтың немересі Хвандамир (1535/6 жылы қайтыс болған), оны тәрбиелеп, қамқорлық желісін тапсырған, 1500 жылы әкесінің еңбегінің қысқаша нұсқасын жазды – "Өткендердің істері туралы хабарлар".