Кіріспе

Исламдық баяндама

(حديث الثقلين) хадисі – Ислам пайғамбары Мұхаммедке (ﷺ) еске салатын, Құранды, Исламның басты діни кітабын, және оның ұрпақтарын оның қайтысынан кейін Алланың басшылығының жалғыз екі көзі ретінде ұсынатын мәлімдеме. Шиа және Суннилердің екеуі де бұл хадисті кеңінен жеткізген. Бұл хадис он екі имамды Мұхаммедтің (ﷺ) рухани және саяси жалғасы ретінде қарастыратын он екі имамдық шиаларда ерекше маңызға ие.

Тақалайдың хадисі

Бұл хадистің сүнни дереккөздерінде бірнеше нұсқасы бар. Мұснад Ахмад ибн Ханбал (сүнни хадистер жинағы) нұсқасында Мұхаммед (ﷺ) бұл сөзді бірнеше рет қайталаған болуы мүмкін, соның ішінде оның қоштасу қажылығында және кейіннен 632 жылы қайтыс болғанға дейін Гадир Хуммда. "Ал Сунн әл Кубра" деген тағы бір сүнни хадистер жинағында: "Менен кейін екі [нәрсеге] қалай қарайтыныңызға сақтаныңыз" деген ескерту бар. Хадистің осыған ұқсас нұсқаларын басқа да негізгі сүнни дереккөздерде, соның ішінде Сахих Муслим, Сахих әл Тирмиди және Суннан әл Даримиде табуға болады. Он екілік шиит теологы Мұхаммед Хусейн Табатабаидің айтуынша, бұл хадисті Пайғамбарымыздың (ﷺ) отыз бес сахабасы жүзден астам жолмен жеткізген. Шиит ислам Әһл аль-Байтты Әһл аль-Кисамен шектейді, атап айтқанда, Мұхаммед (ﷺ), оның қызы Фатима, оның күйеуі Әли және олардың екі ұлы Хасан мен Хусейн. Шиит теологиясында Әһл аль-Байт көбінесе шиит имамдарын да қамтиды. Сүнни исламда әр түрлі түсіндірмелер бар, бірақ жиі кездесетін келісім – Мұхаммедтің (ﷺ) әйелдерін Әһл аль-Байтқа, Әһл аль-Кисамен бірге қосу. Алайда, кейбір сүнни нұсқаларында Әһл аль-Байт сөзі сүннетпен алмастырылған; яғни Мұхаммедтің (ﷺ) амалдарымен.

Сүнни исламдағы маңызы

Кейбір сунниттік нұсқалардағы хадистерде әл-Байтты Мұхаммедтің амалдарымен, яғни оның іс-әрекеттерімен алмастырылады. Бұл өзгеріс хадистің шииттік мағынасына қарсы тұру мақсатында жасалған, немесе егер бұл нұсқа дұрыс болса, Мұхаммедтің әл-Байты оның амалдарының бастауы екенін көрсетеді. Мұхаммед шын мәнінде "жанды Құран" ретінде қарастырылады, оның мінез-құлқы мен сөздері Алланың құдіретін бейнелейді. Сунни және шиит мұсылмандары Құранды және Мұхаммедтің хадистерін құрметтейді, бірақ шииттер осы хадистерге өз имамдарының дәстүрлері мен амалдарын да қосады.

Он екілік шиизмдегі маңызы

Он екілік шииттердегі хадис Құран мен Мұхаммедтің отбасы арасында параллельдік орнатып, олардың екеуінің Мұхаммедтен кейін рухани басшылықтың жалғыз көзі екенін көрсетеді. Хадис сондай-ақ Мұхаммедтің кейбір ұрпақтарын Құранды дұрыс түсіндіретін тұлғалар ретінде бейнелейді, ал олар он екілік шииттерде Құранның тірі бейнесі саналады. Рухани басшылар ретінде осы ұрпақтар өз ізбасарларын жолдан бұрмау үшін міндетті түрде қатесіз болуы керек. Хадис сонымен қатар, Жер бетінде Мұхаммедтің ұрпағы – қатесіз имамның әрдайым болатынын, ол өз заманында адамзатқа рухани жол көрсетуші ретінде қызмет ететінін білдіреді. Осылар – он екілік шииттердегі он екі имам. Осы имамдардың соңғысы Мұхаммед әл-Махди 874 жылдан бері керемет түрде жасырын күйде болып, соңғы заманда әділетсіздік пен жамандықты жою үшін қайта оралуы күтілуде. Махдиге сену барлық мұсылмандардың арасында кең таралған, бұл көптеген дәстүрлерге байланысты болуы мүмкін.