Алмыш – Еділ Булғарларының бірінші мұсылман билеушісі (эмірі). 895-925 ж. шамасында билік еткен Алмыш тәуелсіздік үшін күресіп, тайпаларды біріктіруге тырысқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Алмыш немесе Алмуш (Almysh Elteber, Almish Yiltawar, ألمش بن يلطوار, ), Волга болгарларының ілтебары, Волга Болгариясының алғашқы мұсылман билеушісі (эмірі) болған деп саналады. Алмыш – Шилкидің ұлы. Шамамен 895-925 жылдары Болғар қаласынан Волга болғарларына билік жүргізген. Жауфар тарихының даулылығына қарамастан, Алмыш Шилкидің кіші ұлы болған және ағасы Бат Угирден кейін билікке келген. Сол мәтінде Алмыш мажар князі Арпадтың әкесі Альмоске теңестіріледі; есімдердің ұқсастығы мен уақыттың шамамен сәйкестігіне қарамастан, бұл күмәнді көрінеді, себебі болгарлар мен мажарлардың тегінде ортақ хун және/немесе оногур элементтері болған деп есептеледі. Бастапқыда хазарлардың қарауында болған Алмыш, аймақтағы болгар тайпаларының тәуелсіздігі мен біртүтастығын нығайтуға тырысты. Мүмкін, осы мақсатқа жету үшін ол ислам дінін қабылдауға ұмтылып, Бағдаттағы Аббасид халифіне исламды дұрыс үйретушілер мен мешіт салуға шеберлерді жіберді. 922 жылы халиф әл-Мұқтадирдің елшісі Ахмад ибн Фадлан Болғарға жетіп, Алмышпен кездесті. Аббасид халифаты Волга Болгариясының одақтасы болды. Алмыш исламдық атын – Жағфар ибн Абдаллах (латынша: Cäğfär bine Ğabdulla, араб әрпімен: ) деп өзгертті. Жалпы, Алмыш билік еткен кезде Волга Болгариясы біріккен, күшті және тәуелсіз мемлекетке айналды деп есептеледі. Алайда, оның ислам дінін қабылдауының мәдени және діни маңыздылығынан басқа, Ахмад ибн Фадланның баяндамасы Алмышты Волга болгарларының бізге жеткен замандас көздерінен салыстырмалы түрде көп ақпарат бар билеушісі ретінде көрсетеді. Дегенмен, оның билігі туралы нақты мәліметтер аз. Ахмад ибн Фадлан Алмыштың бауырлары, әйелдері және балалары туралы айтады; оның екі қызы тиісінше хазар қағанына және Эсегел билеушісіне үйленді; Ахмад ибн Фадланның құрметіне Ахмад деп аталған ұлы болды. Жауфар тарихының даулылығына қарамастан, Алмыштан кейін оның екі ұлы – Хасан (шамамен 925-930) және Микаил (шамамен 930-943) билік құрды. Халифаның елшісі Ахмад ибн Фадлан сапары мен Алмышпен кездесуі туралы жазба қалдырып, оны «Сақалибаның патшасы» деп сипаттады.
Almış or Almuš (Almysh Elteber, Almish Yiltawar, ألمش بن يلطوار, , ), iltäbär of the Volga Bulgars, is believed to have been the first Muslim ruler (emir) of Volga Bulgaria. Almış was a son of Şilki He ruled the Volga Bulgars, probably from Bolghar, in c. 895 925. According to the controversial History of Jaˁfar, Almış was a younger son of Şilki, and had succeeded his older brother Bat Ugïr as ruler. The same text identifies Almış with Álmos, the father of the Hungarian prince Árpád; this is perhaps unlikely despite the close correspondence of the names and the approximate synchronicity, although the Bulgars and Hungarians are believed to have shared some common Hunnic and/or Onoghuric elements in their origins. Initially a vassal of the Khazars, Almış struggled to assert the independence and unity of the Bulgar tribes in the area. Perhaps in part to do so more effectively, he sought to convert to Islam and sent ambassadors to the Abbasid caliph at Baghdad, seeking proper instruction in Islam and builders to erect a proper mosque. In 922, the caliph al Muqtadir's ambassador Aḥmad ibn Faḍlān reached Bolghar and met with Almış. The Abbasid caliphate became an ally of Volga Bulgaria. Almış adopted the Islamic name Jaʿfar ibn ʿAbdallāh (Latin Tatar: Cäğfär bine Ğabdulla, Arabic script: ). It is generally believed that during the reign of Almış, Volga Bulgaria developed into a united, strong and independent state. However, apart from his culturally and religiously significant conversion to Islam, the account of Aḥmad ibn Faḍlān makes Almış the only Volga Bulgaran ruler about whom we have a relative wealth of information from surviving contemporary sources. Even so, we know little that is verifiable about his reign. Aḥmad ibn Faḍlān makes reference to brothers, wives, and children of Almış; two of his daughters were married, respectively, to the Khazar khaghan and to the ruler of the Esegel; a son was named Aḥmad in honor of Aḥmad ibn Faḍlān. According to the controversial History of Jaˁfar, Almış was succeeded in turn by two of his sons, Ḥasan (c. 925 930) and Mīkāˀīl (c. 930 943). Aḥmad ibn Faḍlān, the caliphal ambassador, has left an account of his journey to and meeting with Almış, describing him as "the king of the Saqaliba".