Клоога концлагері: Нацистік құлдық және қырғын ошағы
Klooga concentration camp
Клоога концлагері: Екінші дүниежүзілік соғысында нацистер құрған эстондық еңбек лагері. 1800-2000 тұтқын қаза болды, көбі еврейлер. Тарихы мен мәліметтері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Харью округіндегі Ваивара концлагері кешенінің қосалқы лагері, неміс оккупацияланған Эстониядағы Клоога ауылының жанында 1943 жылдың қыркүйегінде құрылған нацистік мәжбүрлі еңбек лагері. Клоога концлагері Ваивара лагері кешенінің бір бөлігі болды. Ваивара лагері кешеніне неміс офицерлері Ханс Аумейер және Франц фон Бодман басшылық етті, ол 20 далалық лагерден тұрды, олардың кейбіреулері қысқа ғана мерзімге ғана болды. Клоогада шамамен 1800–2000 тұтқын салдарынан, эпидемиялар мен еңбек жағдайларының нашарлығынан қаза болды. Олардың көп бөлігі еврейлер еді. Аман қалғандары совет әскерінің шабуылына дейін оккупацияланған Польшадағы Штутхоф концлагеріне тасылды.
Subcamp of the Vaivara concentration camp complex in Harju County, German occupied Estonia
Klooga concentration camp was a Nazi forced labor subcamp of the Vaivara concentration camp complex established in September 1943 in Harju County, during World War II, in German occupied Estonia near the village of Klooga. The Vaivara camp complex was commanded by German officers Hans Aumeier, and Franz von Bodmann and consisted of 20 field camps, some of which existed only for short periods. It is estimated that 1,800–2,000 prisoners perished at Klooga from wanton killings, epidemics and working conditions. Most of them were Jews. Those who survived were transported to the Stutthof concentration camp in occupied Poland ahead of the Soviet advance.
Лагерь
Неміс оккупациясы кезінде Эстония Балтық елдері мен Батыс Белоруссияны басқаратын Германияның азаматтық әкімшілігі – Рейхскомиссариат Остланд құрамына кірді. Кез келген уақытта Клуга лагерінде шамамен 1500-ден 2500-ға дейін ер және әйел тұтқындар болды. Тұтқындардың арасында кеңестік әскери тұтқындар, эстондық саяси тұтқындар және еврейлер болды. 1943 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Литвадағы Ковно және Вильна геттоларынан, сондай-ақ Латвиядағы Саласпилс геттосынан күштеп көшірілген көптеген еврейлердің саны артуынан кейін еврейлер басым көпшілікті құрады. Лагерьдегі тұтқындардың шағын бөлігі Эстония, Ресей және Румыниядан келгендер болды. Лагерьдің барлық аумағы тікенді сыммен қоршалған. 600 метрдей қашықтықта бөлінген ерлер мен әйелдер лагерлерінде тұтқындарды орналастыру үшін үлкен екі қабатты ғимараттар болды. Неміс СС бөлімдері мен 287-ші эстон полиция батальонының әскери қызметкерлері күзетшілер ретінде жұмыс істеді. Тұтқындар торф қазумен қатар, лагерьдегі цемент зауытында, ағаш кесу, кірпіш жасау және лагерь тұтқындарына аяқ киім (шұңқыр) шығаратын фабрикада жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жағдайлар өте ауыр болды. Лагерь жұмыс істеген алғашқы жылдары шамамен 75 тұтқыннан тұратын топ Клугада қарсылықты ұйымдастыруға кірісті; алайда тұтқындарды лагерден лагерге жиі ауыстыру, Эстонияда да, нацистік оккупация аймақтарында да, жер асты қозғалысының тиімді қарсылық көрсетуге қабілетін шектеді.
During the German occupation, Estonia was part of the Reichskommissariat Ostland, a German civilian administration that governed the Baltic states and western Belorussia. Over time, at any moment Klooga held between about 1,500 and 2,500 male and female prisoners. Prisoners included Soviet POW, Estonian political prisoners and Jews. Jews constituted a vast majority after large numbers of them forcibly relocated in August and September 1943 from the Kovno and Vilna Ghettos in Lithuania, and Salaspils Ghetto in Latvia. Smaller numbers of inmates were from Estonia, Russia and Romania. The entire camp was enclosed by barbed wire. The men's and women's camps, which were separated by some 600 yards, had large two story buildings for housing the prisoners. German SS units and members of the 287th Estonian Police Battalion served as guards. Prisoners were forced to work in peat harvesting as well as in the camp cement works, sawmills, brickworks, and factory, which manufactured clogs for camp prisoners. Conditions were extremely harsh. In the early years of the camp's operation, a group of some 75 prisoners began to organize resistance within Klooga; however, the frequent transfer of prisoners from camp to camp — both within Estonia and throughout Nazi occupied territories — stymied the underground movement's ability to mount an effective resistance.
Эвакуациялау және босату
1944 жылдың қыркүйегінде нацистік басқыншылық астындағы Эстонияға Кеңес әскері шабуыл жасаған кезде, СС лагерьді эвакуациялауға кірісті. Көптеген тұтқындар теңіз арқылы батысқа, Данцигке жақын орналасқан Штутгоф концлагеріне және қазіргі Польшаның, бұрын Германияның Швебодзице қаласындағы Фрайбургке жіберілді. 1944 жылдың 19-22 қыркүйегі аралығында, лагерь периметрін 20-шы СС дивизиясының 60-70 эстондық сарбазы күзеткен кезде, неміс әскерлері жақын жердегі орман ішінде қалған тұтқындарды жүйелі түрде қырғынға ұшыратуды бастады. Рут Беттина Бирннің мәлімдемесіне сәйкес, 2000 тұтқынды 20-шы СС дивизиясының эстондық сарбаздары және, болжам бойынша, неміс басшылығындағы Шуцманшафт батальоны атқан. Кеңес деректерінде шамамен 2000 адам атылып, олардың денелері ағашқа тиектелген күйінде өртеліп кеткені айтылады. 1944 жылдың 22 қыркүйегінде Клоога лагеріне Кеңес әскерлері жеткенде, эвакуациядан кейін қалған 2400 тұтқының ішінде тек 85-і ғана лагерь ішінде жасырынып немесе айналағы орманға қашып құтылуға мүкіндік алды. Лагерь күзетшілері қашқанда, бостандық күштері өрттенген жоқ, бірақ толық өртеле алмаған көптеген денелерден құралған тікпаларды тапты. SS Хауптштурмфюрер Ханс Аумейер, Эстониядағы барлық лагерьлердің командирі (Лагеркомандирі) болған, сонымен қатар Аушвиц, Дахау және Бухенвальдта жұмыс істеген неміс, кейіннен тұтқындалып, адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталды. Ол 1947 жылдың 22 желтоқсанында Польшаның Краков қаласында өлім жазасына кесіліп, 1948 жылдың 28 қаңтарында атылды.
When the Soviet army began its advance through Nazi occupied Estonia in September 1944, the SS started to evacuate the camp. Many prisoners were sent west by sea to the Stutthof concentration camp near Danzig and to Freiburg in Schlesien, present day Świebodzice, then in Germany, now Poland. From 19–22 September 1944, with the perimeter of the camp guarded by 60–70 Estonian recruits to the 20th SS Division, a German task force began systematically slaughtering the remaining prisoners in a nearby forest. According to Ruth Bettina Birn the execution of 2,000 prisoners was conducted by Estonian soldiers of 20th SS Division and presumably Schutzmannschaft Battalion under German command. According to Soviet sources, approximately 2,000 were shot, then their bodies were stacked onto wooden pyres and burned. On 22 September 1944, when Soviet troops reached the Klooga camp, only 85 of the 2,400 prisoners remaining post evacuation had managed to survive by hiding inside the camp or escaping into the surrounding forests. The liberation forces found numerous pyres of stacked corpses left unburned by the camp's guards when they fled. SS Hauptsturmführer Hans Aumeier, a German, who was Lagerkommandant (camp commander) for all Estonia, as well as having worked at Auschwitz, Dachau, and Buchenwald, was subsequently arrested and put on trial for crimes against humanity. He was sentenced to death in Kraków, Poland, on 22 December 1947, and executed on 28 January 1948.
Еске алу
1994 жылдың 1 қыркүйегінде Клуга қаласында бұрынғы концлагерь аумағында Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан яһудилерге арналған ескерткіш ашылды. Ескерткіш Еврей мәдени қоғамының бастамасымен және Эстония үкіметінің қолдауымен орнатылды. 2005 жылдың мамыр айында Эстонияның премьер-министрі Андрус Ансип Клугаға сапар шегіп, Холокостты айыптады және Эстония азаматтарының бірінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс қылмысына қатысқанына өкініш білдірді: Бұл қылмыскерлер өз істері үшін жеке тұлға ретінде жауап беруі керек, бірақ Эстония үкіметі осы қылмыстарды жария ету үшін бар күшін салуда. Эстония азаматтарының адамдарды өлтіруге қатысқан немесе осы қылмыстарға көмектескендердің арасында болуы мүмкін екені үшін кешірім сұраймын. 2005 жылдың шілдесінде Эстония президенті Арнольд Руйтель, Израиль елшісі Шеми Зур және Холокосттан аман қалғандар сұр мрамордан жасалған ескерткіш тасты ашу салтанатына қатысты. Тасқа мына сөздер жазылған: "1941 және 1944 жылдар аралығында неміс оккупациялық билігі Эстонияда 20 еңбек және концлагерь құрды. Осы лагерьлерде мыңдаған адам еврей болғандықтары үшін өлтірілді. Бұл – Клуга концлагерінің орны". Кейін сол жылы Израиль президенті Моше Кацав Балтық елдеріне дипломатиялық сапармен барғанда Эстония орманының тереңіне орналасқан лагерь орнына гүл шоғын қойды.
On 1 September 1994, a memorial to the Jews killed in the Second World War was unveiled in Klooga on the territory of the former concentration camp. The memorial was erected at the initiative of the Jewish Cultural Society and with the support of the Estonian Government. In May 2005, Estonian Prime Minister Andrus Ansip visited Klooga and both condemned the Holocaust and expressed sorrow that some Estonian citizens were complicit in war crimes during World War II: Although these murderers must answer for their crimes as individuals, the Estonian Government continues to do everything possible to expose these crimes. I apologise for the fact that Estonian citizens could be found among those who participated in the murdering of people or assisted in the perpetration of these crimes. In July 2005, President of Estonia Arnold Rüütel, Israeli Ambassador Shemi Zur, and Holocaust survivors took part in an unveiling ceremony for the gray marble memorial stone, inscribed with following words: "Between 1941 and 1944, the German occupying powers established 20 labour and concentration camps in Estonia. Thousands of people from a number of countries were killed in these camps because they were Jewish. This is the site of the Klooga concentration camp". Later in the year Israeli President Moshe Katsav laid a wreath at the site of the camp deep in the Estonian forest while on a diplomatic tour of the Baltic countries.