Хань әулетінің соңы және Үш Патшалық дәуірінің бастауы
End of the Han dynasty
Хан әулетінің соңы (189-220 жж.) – Қытай тарихының маңызды кезеңі. Сары басқандар көтерілісі, әскербасылар билеуі, және Cao Cao-дың империяны біріктіру әрекеттері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай тарихының дәуірі (189–220)
Historical era of China (189–220)
Хан әулетінің соңы – б.з. 189-220 жылдар аралығындағы Қытай тарихының кезеңі, Хан әулетінің соңғы билеушісі император Сяньнің құлпытас билігімен шамамен бірдей кезең. Одан кейін Үш патшалық дәуірі (220–280 жж.) басталды. Хан әулетінің соңында ел Сары бас киімділер көтерілісі (184–205) салдарынан қырқылысқа ұшырады. Осы уақытта Хан империясының институттары әскербасы Донг Чжуо тарапынан жойылды және әртүрлі әскербасылар басқаратын аймақтық режимдерге бөлінді, олардың кейбіреулері Хан сарайының ақсүйектері мен шенеуніктері болды. Әскербасы Цао Цао 196 жылы император Сянь мен оның сарайын бақылауға алып, империяны біртіндеп біріктіруді бастады. Цао Цао формальды түрде император Сяньнің билігімен жұмыс істеді, бірақ шын мәнінде император тұтқын болды. Цао Цаоның Қытайды қайта біріктіруге жасаған тырашасы 208-209 жылдары Қызыл шатқал шайқасында оның әскерлері Сунь Куан мен Лю Бэйдің біріккен күштерінен жеңілген кезде сәтсіз аяқталды. Хан әулеті 220 жылы Цао Цаоның ұлы және мұрагері Цао Пи император Сяньға қысым жасап, оны өзінің пайдасына тақтан басқаруға мәжбүрлеген кезде ресми түрде аяқталды. Цао Пи жаңа мемлекет – Цао Вэйдің императоры болды. Жауап ретінде Лю Бэй 221 жылы өзін Шу Ханның императоры деп жариялады, ал Сунь Куан 229 жылы өзін Шығыс Вудың императоры деп жариялады. 220 жылы Хан әулетінің аяқталуынан бастап 280 жылы мамыр айында Цзинь әулетінің билігімен Қытайдың қайта бірігуіне дейінгі кезең Қытай тарихында Үш патшалық дәуірі деп белгілі.
The end of the Han dynasty was the period of Chinese history from 189 to 220 CE, roughly coinciding with the tumultuous reign of the Han dynasty's last ruler, Emperor Xian. It was followed by the Three Kingdoms era (220–280 CE). During the end of the Han dynasty, the country was thrown into turmoil by the Yellow Turban Rebellion (184–205). Meanwhile, the Han Empire's institutions were destroyed by the warlord Dong Zhuo and fractured into regional regimes ruled by various warlords, some of whom were nobles and officials of the Han imperial court. The warlord Cao Cao took control of Emperor Xian and his court in 196 and began gradually reunifying the empire. Cao Cao ostensibly operated under Emperor Xian's rule, though in reality the emperor was a hostage. Cao Cao's efforts to reunify China were rebuffed at the Battle of Red Cliffs in 208 209, when his armies were defeated by the allied forces of Sun Quan and Liu Bei. The Han dynasty formally ended in 220 when Cao Cao's son and heir, Cao Pi, pressured Emperor Xian into abdicating in his favour. Cao Pi became the emperor of a new state, Cao Wei. In response, Liu Bei declared himself emperor of Shu Han in 221 and Sun Quan declared himself emperor of Eastern Wu in 229. The period from the end of the Han dynasty in 220 to the reunification of China under the Jin dynasty in May 280 is known as the Three Kingdoms era in Chinese history.
Сары түлпек көтерілісі мен орталықсыздандыру (184-189)
Хан императоры Линнің (б.з. 168-189) билігінің соңына қарай, император сарайындағы көптеген шенеуніктер император Лин қайтыс болғаннан кейін саяси жағдайдағы тәртіпсіздікті сезді. Олардың бірі – Лю Ян 188 жылы император Линге сол кездегі аграрлық көтерілістердің, оның ішінде ең ауыр болған 184 жылғы Сары бас киімділер көтерілісінің себебі, инспекторлардың (刺史) жеткілікті әкімшілік билігі болмауы екенін айтты. Император Лин Лю Янның сөзіне көніп, инспекторлардың атағын "губернатор" (牧) деп өзгертіп, оларға салық жинау және шекара ішіндегі әскерге басшылық ету құқығын берді. Лю Ян И провинциясының (Сычуань алқабы) губернаторы болып тағайындалды, ал Лю Ю сияқты тағы бірнеше маңызды шенеуніктер де губернаторлар атанды, оның ішінде Лю Ю – Ю провинциясының (қазіргі Солтүстік Хэбэй, Пекин, Тяньцзинь және Ляонин) губернаторы болып тағайындалды. Осы провинциялық губернаторлардың беделінің артуы, кейіннен Хан империясының ірі аймақтарын бақылаған соғыс басшыларының құрылуына негіз болды.
Towards the end of the reign of Emperor Ling of Han (r. 168–189), many officials in the imperial court foresaw chaos in the political scene as soon as Emperor Ling died. One of those officials, Liu Yan, suggested to Emperor Ling in 188 that the root of the agrarian revolts during that time, including the most serious one, the Yellow Turban Rebellion of 184, was that Inspectors (刺史) lacked substantial administrative powers. Emperor Ling, convinced by Liu Yan, changed the Inspectors' titles to "Governor" (牧) and granted them the authority to levy taxes and command armed forces within the borders. Liu Yan was commissioned as the Governor of Yi Province (covering the Sichuan Basin), while several other important officials also became Governors, including Liu Yu, who was appointed Governor of You Province (covering present day northern Hebei, Beijing, Tianjin and Liaoning). The increased influence of these provincial governors formed the basis on which later warlords would control large regions of the Han empire.
Императорлық билік күрес (189)
Император Лин 189 жылы қайтыс болды, ал оның орнына 13 жасар ұлы Лю Бьян (императрица Хэден туған), император Шао ретінде танылды. Императрица Хэ енді император шешесі ретінде жас императордың регенті болды, ал оның ағасы, бас генерал Хэ Цзинь, император сарайындағы ең ықпалды адамға айналды. Хэ Цзинь мен Юань Шао сарайдағы беделді евнухтар тобы – Он ақсақалдың барлығын жоюды жоспарлады, бірақ император шешесі Хэ олардың жоспарына қарсы болды. Шешуші қадам ретінде Хэ Цзинь, шайқаста сынақтан өткен Лян провинциясын (涼州; қазіргі Гансуды қамтиды) басқаратын әскербасы Донг Чжуоны астана Луоянға шақырып, император шешесі Хэге Он ақсақалды жоюға қысым көрсетуді мақсат етті. Евнухтар Хэ Цзиньнің жоспарын білген соң, оны сарайға әкесіп, өлтірді (189 жылдың 22 қыркүйегі). Жауап ретінде Юань Шао императорлық гвардияны сарай евнухтарына қарсы шабуылға жетектеді. Құтырып қалған евнухтар император Шаоны және оның кіші інісі, сегіз жасар Чэньлиу ханзадасын (оның әжесі, император шешесі Доң тәрбиелеген) ұрлап, солтүстікке қарай Сары өзенге қашып кетті, бірақ соңында өзенге секіріп, өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Донг Чжуо оқиға орнына келді және император Шао мен Чэньлиу ханзадасын тапты. Жас император шаршаған және қорқып көрінді, ал ханзада тыныш және сабырлы болып, Донг Чжуоға оларды сарайға қайтаруға бұйрық берді. Донг Чжуо бұл мүмкіндікті пайдаланып, мемлекеттік билікті басып алып, әскерін астанаға енгізді. Көп ұзамай Донг Чжуо император Шаоны тақтан түсіріп, уладырып, оның орнына император Сянь атанған Чэньлиу ханзадасын тағайындады. Донг Чжуо император сарайына үстемдік етіп, өзін "Мемлекеттік канцлер" (相國) деп атады – бұл атақ Батыс Хань әулетінің мемлекет қайраткері Сяо Хэден бері ешкімге берілмеген; сонымен қатар Донг Чжуо өзіне қаруын шешудің немесе аяқ киімін ауыстырудың қажеті жоқ сотқа қатысу құқығын берді.
Emperor Ling died in 189 and was succeeded by his 13 year old son, Liu Bian (born to Empress He), who became known as Emperor Shao. Empress He, now empress dowager, became regent to the young emperor, while her older brother, General in Chief He Jin, became the most powerful official in the imperial court. He Jin and Yuan Shao plotted to exterminate all the Ten Attendants, a group of influential eunuchs officials in the court, but Empress Dowager He disapproved of their plan. In a fateful move, He Jin summoned Dong Zhuo, a warlord controlling the battle tested Liang Province (涼州; covering present day Gansu), to march on the capital Luoyang to pressure Empress Dowager He into eliminating the Ten Attendants. After the eunuchs discovered He Jin's plot, they lured him into the palace and murdered him (22 September 189). In response, Yuan Shao led the imperial guards on an indiscriminate massacre of the palace eunuchs. The surviving eunuchs kidnapped Emperor Shao and his younger brother, the eight year old Prince of Chenliu (raised by his grandmother Empress Dowager Dong), and fled north towards the Yellow River, but were finally forced to commit suicide by throwing themselves into the river. Dong Zhuo arrived on the scene and found Emperor Shao and the Prince of Chenliu. The young emperor appeared nervous and fearful, while the prince remained calm and composed, and gave orders to Dong Zhuo to escort them back to the palace. Dong Zhuo used the opportunity to seize control of state power and bring his army into the capital. Not long later, Dong Zhuo deposed and poisoned Emperor Shao and replaced him with the Prince of Chenliu, who became known as Emperor Xian. Dong Zhuo dominated the imperial court and named himself "Chancellor of State" (相國), a title not held by anyone since the Western Han dynasty statesman Xiao He; Dong Zhuo also granted himself the privilege of attending court without needing to disarm himself or remove his shoes.
Донг Чжуоның өлімі мен соңынан (192)
Дун Чжуо Чанъанға қайтқаннан кейін, ол үкіметті одан да қатаң бақылауда ұстады және өзіне қарсылық көрсеткендердің барлығына қатыгездікпен қарады. Ішкі істер министрі Ван Юн және Хуан Ван (黃琬), Шисун Рюи (士孫瑞) және Ян Цзан (楊瓚) сияқты бірнеше шенеуніктер Донг Чжуоны жоюды жоспарлады. Олар ақырында Донг Чжуоның асырап алған ұлы Лю Буды өздеріне қосылуға көндірді. Лю Бу Донг Чжуоға реніш ұстады, себебі ол бір рет ашуға беріліп, Лю Буды өлтіруге тырысқан, сондай-ақ Донг Чжуоның бір әйелімен құпия қарым-қатынасының ашыққа шығуынан қорқып жүрген. 192 жылдың мамыр айында Лю Бу мен Ван Юн басқаруымен қастандық жасаушылар Донг Чжуоны өлтіріп, оның туыстарын қырғынға ұшыратты. Донг Чжуоның өлімінен кейін, оның "үркіт билігінен" туған хаос басылып, орталық үкімет бұрынғы қалпына келеді деп үміттенілді. Алайда, Ван Юн қабілетті министр ретінде танылғанмен, бірте-бірте мақтанға беріліп, өзінің құлдырауына себеп болатын бірнеше маңызды қателіктер жасады. Ол Лю Бумен жақсы қарым-қатынас орната алмады және Донг Чжуоның қалған ізбасарларына кешірім жасаудан қатты бас тартты, оларды таратуға бұйрық берді. Бұл Донг Чжуоның адамының өліміне ұшырауы мүмкін деген қорқынышқа себеп болды. Донг Чжуоның күйеу баласы Ню Фу Лян провинциясындағы Донгтың әскерін бақылауға алып, Ван Юнға қарсылық көрсетті, бірақ кейін жаудан туған оқтан қаза тапты. Ню Фудың қол астындағылары Ли Цзюэ, Гуо Си және Фан Чоу императорлық сарайға бағынуға ниеттенді, бірақ олар бұрын Ван Юнға қарсылық көрсеткендіктен, Ван олардың кешірім сұрауын қабылдамады. Ли Цзюэ, Гуо Си және Фан Чоу әскерлерін Чанъанға шабуылдап, үкіметті бақылауға алды. Ван Юн тұтқындалып, отбасымен бірге өлімге кесілді, ал Лю Бу жеңіліп, қашып кетті.
After Dong Zhuo withdrew to Chang'an, he maintained an even tighter grip on the government and cruelly dealt with all dissent against him. Interior Minister Wang Yun and a few other officials, including Huang Wan (黃琬), Shisun Rui (士孫瑞), and Yang Zan (楊瓚), plotted to eliminate Dong Zhuo. They eventually persuaded Dong Zhuo's foster son, Lü Bu, to join them. Lü Bu bore a grudge against Dong Zhuo because the latter almost killed him once during a fit of anger, and also because he was afraid that his secret affair with one of Dong Zhuo's maids might be exposed. In May 192, the conspirators, led by Lü Bu and Wang Yun, assassinated Dong Zhuo and slaughtered his clan. After Dong Zhuo's death, it was believed that the chaos caused by Dong Zhuo's "reign of terror" would subside, and the central government would be restored to its original state. However, although Wang Yun was regarded as a capable minister, he gradually became arrogant and made several key mistakes that would cause his downfall. He failed to maintain good relations with Lü Bu, and strongly refused to grant amnesty to the surviving followers of Dong Zhuo and ordered them to be disbanded. This caused Dong Zhuo's men to fear that they might be massacred. Dong Zhuo's son in law, Niu Fu, took control of Dong's forces in Liang Province and resisted Wang Yun, but later died in a friendly fire incident. Niu Fu's subordinates, Li Jue, Guo Si and Fan Chou, wanted to submit to the imperial court, but as they had previously resisted Wang Yun, Wang now rejected their request for amnesty. Li Jue, Guo Si and Fan Chou led their armies to attack Chang'an and took control of the government. Wang Yun was captured and executed along with his family, while Lü Bu was defeated and driven away.
Соғыстың жалғасуы (193196)
Чанъаньдағы императорлық сарайды басып алғаннан кейін Ли Цзюэ, Гуо Си және Фан Чоу мемлекеттің мүддесіне ешқандай мән бермей, өздері қалағандай әрекет етті. Сонымен қатар, Қытайдың барлық провинцияларындағы әскербасылар өз аумақтарын кеңейту немесе жеке мүдделерін қамтамасыз ету үшін бір-бірімен күресті. Кейбір әскербасылар Ли Цзюэдің күштерімен достық қарым-қатынаста болды, ал басқалары император Сяньды Қытайдың билеушісі ретінде мойындағанмен, оларға қарсы болды. 193 жылы солтүстік әскербасылары Лю Ю мен Гонсун Зан арасында қарулы қақтығыс болды. Лю Ю соғысқа қарсы болды, ал Гонсун Зан Юань Шаоға қарсы соғысын жалғастырды. Лю Ю мен Гонсун Зан император Сяньға жолдаған ескертпелерінде бір-бірін айыптады. Ақырында Лю Ю Гонсун Цанға шыдамай, оған шабуыл жасады, бірақ жеңіліп, қаза тапты. 195 жылы Чанъаньда Ли Цзюэ мен Гуо Си Фан Чоуды бірге өлтіргеннен кейін, бір-біріне қарсы шығып, дүрбелең туды. Ли Цзюэ император Сяньды кепілге алды, ал Гуо Си императорлық шенеуніктерді ұрлады, екі тарап та шайқасты. Кейін сол жылы Ли Цзюэ мен Гуо Си келісімге келіп, император Сяньға ескі астана Луоянға оралуға рұқсат берді, бірақ кейін шешіміне өкініп, оны қуалай бастады. Ли Цзюэ мен Гуо Си император Сяньды қайта қолға түсіре алмаса да, императорлық сарай кедейленіп, өзін-өзі қамтамасыз ете алмай қалды. Луоян бұрынғыда Донг Чжуо кезінде өрттен қирағандықтан, қалада тіршілік үшін қажетті жабдықтар жетіспеді, көптеген шенеуніктер аштықтан өлді немесе каннибализмге жүгінді. Осы кезде Юань Шаоның кеңесшісі Цзю Шоу оған император Сяньды өзінің провинциясына қабылдап, үкіметті тиімді басқаруды ұсынды. Бірақ Юаньнің басқа кеңесшілері Гуо Ту және Чуньюй Цюн Цзю Шоудың пікіріне қарсы шығып, егер Юань император Сяньды өз аумағына әкелсе, ол императордың шешімдеріне бағынуға және сарай әдептерін сақтауға тиіс екенін айтты. Юань Шао шешім қабылдауға күмәнделіп, императорды қабылдау немесе қабылдамау туралы белгілі бір тұжырымға келмеді.
After taking control over the imperial court in Chang'an, Li Jue, Guo Si and Fan Chou did as they pleased without showing any regard for the welfare of the state. Concurrently, provincial warlords all over China battled each other to expand their territories or further their personal interests. Some of those warlords were friendly with Li Jue's forces, while others remained hostile to them, even though all of them nominally acknowledged Emperor Xian as the sovereign ruler of China. In 193, armed conflict broke out between the northern warlords Liu Yu and Gongsun Zan. Liu Yu strongly opposed warfare while Gongsun Zan continuously waged war against Yuan Shao. Liu Yu and Gongsun Zan made accusations against each other in their respective memorials to Emperor Xian. Eventually, Liu Yu was unable to tolerate Gongsun Zan and attacked the latter, but was defeated and killed. In 195, turmoil ensued in Chang'an when Li Jue and Guo Si killed Fan Chou together, and later turned against each other. Li Jue held Emperor Xian hostage while Guo Si kidnapped the imperial officials, and both sides engaged in battle. Later that year, Li Jue and Guo Si made peace and agreed to allow Emperor Xian to return to the old capital, Luoyang, but later regretted their decision and pursued him. While Li Jue and Guo Si were never able to capture Emperor Xian again, the imperial court was rendered poor and unable to fend for itself. As Luoyang had been previously devastated by fire during Dong Zhuo's time, the city lacked the essentials of life and many officials starved to death or resorted to cannibalism. Around this time, Yuan Shao’s advisor Ju Shou suggested that he welcome Emperor Xian to his province so that he could take effective control of the government. However, Yuan’s other advisors Guo Tu and Chunyu Qiong opposed Ju Shou's view, claiming that if Yuan brought Emperor Xian to his territory, he would need to yield to the emperor on key decisions and follow proper court protocol. Yuan Shao remained hesitant and did not conclude whether to receive the emperor or not.
Цао Цао император Сианьды титулярлық билік ретінде қолданды
Юань Шао император Сяньды қабылдау-қабылдамау туралы әлі шешім қабылдамағанда, Цао Цао жағдайды пайдаланып императорды өз аумағына жеткізді. Сол кезде Цао Цао салыстырмалы түрде шағын соғыс әміршісі болатын, оның бақылауында тек Ян провинциясы (兗州; қазіргі Шандоңның батысы мен Хэнаньдың шығысын қамтиды) ғана болды. 196 жылы Цао Цао әскерін Луоянға қарай бастады. Ол Донг Ченг пен Ян Фенгке (император Сяньды Ли Цзюэ мен Гуо Сиден қорғап келгендерге) кездесті, оларды адалдығына көндірді және императормен кездесуге рұқсат алды. Атақты саясатта Цао Цао билікті басқа шенеуніктермен бөліскендей болды, бірақ іс жүзінде билік оның қолында болды. Дегенмен, ол шенеуніктерге лайықты құрмет көрсетті, сондықтан императорлық сарайда аз ғана қарсылыққа тап болды. Кейін Цао Цао императорды Сю (許; қазіргі Сючан, Хэнань) қаласындағы өзінің бекінісіне эскорттап алып келді, сонда жаңа астананы орнатып, бекітті. Осыдан бастап, Цао Цао император Сяньнің қарауында болса да, іс жүзінде мемлекеттік билікті жүзеге асырып, императорлық сарайды бақылады. Оған қарамастан, Цао Цао ешқашан император Сяньге құрметсіздік көрсетпеді, керісінше, оны ресми императорлық дәстүр бойынша құрметтеді. Цао Цао император Сяньнің атынан басқа соғыс әміршілеріне императорлық бұйрықтар шығарды, оларға императорлық билікке бағынуды талап етті, бірақ шындығында олар оған бағынды. Юань Шао осы бұйрықтарды алғандардың бірі болды, тек содан кейін ғана императорды пайдаланып басқа әміршілерді бақылау мүмкіндігінен айырылғанын түсінді.
While Yuan Shao was still indecisive on whether to welcome Emperor Xian or not, Cao Cao took advantage of the situation to bring the emperor to his territory. At that time, Cao Cao was still a relatively minor warlord, with only Yan Province (兗州; covering present day western Shandong and eastern Henan) under his control. In 196, Cao Cao led his army towards Luoyang. He encountered Dong Cheng and Yang Feng (who were shielding Emperor Xian from Li Jue and Guo Si), convinced them of his loyalty, and was allowed to meet the emperor. In name, Cao Cao was sharing power with the other officials and nobles, but actually, he was in control, but yet he ensured that the officials and nobles were treated with due respect, hence he faced minimal opposition in the imperial court. Later, Cao Cao escorted the emperor back to his base in Xu (許; present day Xuchang, Henan), establishing the new capital there. From then on, although Cao Cao was a subject of Emperor Xian in name, he actually wielded state power and controlled the imperial court. Despite so, Cao Cao never showed disrespect to Emperor Xian, and instead, honoured the emperor according to formal imperial protocol. Cao Cao also issued imperial edicts in Emperor Xian's name to other warlords, ordering them to submit to imperial authority when in fact they were actually submitting to him. Yuan Shao was among those who had received Cao Cao’s edicts; only then did Yuan realize that he had lost an opportunity to make use of the emperor to control other warlords.
Гуанду науқаны (200201)
Гу Сю мен Тянь Фэннің кеңесіне қарамастан, олардың әскерлері Гунсун Занға қарсы шайқастардан кейін шаршап, демалуға мұқтаж екенін айтқан болатын, Юань Шао Цао Цаоға қарсы жорыққа дайындалды, өйткені оның әлдеқайда үлкен әскері Цао Цаоны оңай жеңе алады деп сенді. Цао Цао шайқасқа дайындалып жатқанда, Донг Чэн, Лю Бэй және тағы бірнеше шенеуніктер оған қарсы қастандық жасап жатқанын білді. 200 жылдың басында Лю Бэй Цао Цаодан бөлініп, Цао Цао тағайындаған провинциялық әкім Чэ Чжоуды (車冑) өлтіргеннен кейін Сю провинциясын басып алуға мүмкіндік алды. Ал Донг Чэн мен оның серіктері Цао Цаоны өлтіруді жоспарлап отырды. Бірақ, олардың жоспары ашылып, барлық қастандықшылар отбасыларымен бірге жазаланды. Содан кейін Цао Цао Лю Бэйге қарсы Сю провинциясына шабуыл жасады, Юань Шаоның шабуылдарына қарсы қорғанысын әлсіз қалдырды. Алайда, Цао Цао дұрыс шешім қабылдады, себебі Юань Шао Тянь Фэннің оған шабуыл жасау мүмкіндігін пайдалануға шақыруын елемеді. Лю Бэй жеңіліп, Юань Шаоға қосылу үшін солтүстікке қашты. Лю Бэйдің генералы Гуан Ю Цао Цаоға бағынып, уақытша оның қызметінде болды. Лю Бэйдің жеңілісінен кейін ғана Юань Шао Цао Цаоға қарсы жорық жоспарын іске асыра бастады, бірақ бұл жолы Тянь Фэн оның шешіміне қарсы шығып, мүмкіндікті жіберіп алғанын айтты. Юань Шао Тянь Фэнге ашуланып, оны түрмеге қамады, сосын әскерін оңтүстікке қарай Цао Цаоға шабуыл жасау үшін жетектеді. Бома шайқасында Гуан Ю Юань Шаоның генералы Ян Ляңды өлтірді, ал Юань Шаоның тағы бір генералы Вэнь Чоу Цао Цаоның әскерлерімен шайқаста қаза тапты. Екі генералдың қазасы Юань Шао әскерінің рухын күйретуге себеп болды. 200 жылдың соңында Юань Шао мен Цао Цао әскерлері Сары өзеннің оңтүстігіндегі Гуандуда (官渡; қазіргі Чжэнчжоу, Хэнань) кездесті. Юань Шао Цао Цаодан екі артықшылығы болды: әскер санының көптігі және жеткілікті азық-түлік, бірақ Цао Цаоның әскері одан жақсы жаттығудан өткен. Бірнеше шайқастардан кейін екі тарап та тоқтап қалды, содан кейін Цао Цао жеке өзі кішкентай жасақпен Юань Шаоның Учаодағы азық-түлік қоймасына күтпеген шабуыл жасады, оны Чуню Цюн қорғап тұрған. Юань Шао Учаоға күш жібермей, Чжан Хэ мен Гао Ланды (高覽) Цао Цаоның лагеріне шабуыл жасауға жіберді, бірақ олар сәттілікке жете алмады. Учаоның құлауы Юань Шао әскерінің рухын күйретіп, одан кейін Цао Цаоның әскері оларды жеңді. Юань Шао Сары өзеннің солтүстігіне қашып кетті, ал оның әскерінің көп бөлігі өлтірілді немесе Цао Цаоға бағынды. Осыдан кейін Юань Шао әлі де күшті тұлға болып қала берді, бірақ ол Цао Цаоның күшейіп келе жатқан билігіне қарсы тұра алмады. Соңғысы 201 жылы Кантинг шайқасында (201) Сары өзеннің оңтүстігіндегі қалған Юань Шао әскерлерін жойып, Гуанду жорығын аяқтады.
Against the advice of Ju Shou and Tian Feng, who reasoned that their troops were exhausted after the battles against Gongsun Zan and needed rest, Yuan Shao prepared for a campaign against Cao Cao, confident that his much larger army could easily crush Cao Cao's. While Cao Cao readied himself for battle, he discovered that Dong Cheng, Liu Bei and a few other officials were conspiring against him. In early 200, Liu Bei used an opportunity to break away from Cao Cao and seize control of Xu Province, after killing Cao Cao's appointed governor of the province, Che Zhou (車冑). On the other hand, Dong Cheng and the others were making plans to assassinate Cao Cao. However, the plot was exposed and all the conspirators in the capital were massacred along with their families. Cao Cao then took a risk by attacking Liu Bei in Xu Province, leaving his flank open to attacks from Yuan Shao. However, Cao Cao made the right choice because Yuan Shao did not heed Tian Feng's urging to seize the chance to attack him. Liu Bei was defeated and he fled north to join Yuan Shao. Liu Bei's general Guan Yu surrendered to Cao Cao and temporarily served under Cao. Only after Liu Bei's defeat did Yuan Shao start implementing his plan to attack Cao Cao, but this time Tian Feng opposed his decision, saying that their opportunity had passed. Yuan Shao became annoyed with Tian Feng and had Tian imprisoned, after which he led his army south to attack Cao Cao. At the Battle of Boma, Yuan Shao's general Yan Liang was slain by Guan Yu while another of Yuan's generals, Wen Chou, was killed in action against Cao Cao's forces. The morale of Yuan Shao's army was greatly affected by the loss of the two generals. By late 200, the armies of Yuan Shao and Cao Cao finally clashed at Guandu (官渡; in present day Zhengzhou, Henan), south of the Yellow River. Yuan Shao had two advantages over Cao Cao numerical superiority and a greater amount of supplies, but Cao Cao's troops were better trained than his. After some minor skirmishes, both sides became locked in a stalemate, until Cao Cao personally led a small detachment on a surprise attack on Yuan Shao's supply depot at Wuchao, which was defended by Chunyu Qiong. Instead of sending reinforcements to Wuchao, Yuan Shao sent Zhang He and Gao Lan (高覽) to attack Cao Cao's camp but was unsuccessful. The fall of Wuchao dealt a major blow to the morale of Yuan Shao's army, which was subsequently routed by Cao Cao's forces. Yuan Shao fled north of the Yellow River while most of his troops were either killed or surrendered to Cao Cao. From that point on, although Yuan Shao continued to remain as a major power player, he could no longer challenge Cao Cao's growing supremacy. The latter destroyed and defeated the remaining Yuan troops south of the Yellow River in the Battle of Cangting (201), concluding the Guandu campaign.
Юань билігінің құлдырауы (202207)
Юань Шао 202 жылы аурудан қайтыс болғаннан кейін, оның үлкен ұлы Юань Тан мен үшінші ұлы Юань Шан арасында мұрагерлік күрес басталды. Юань Шао қайтыс болғанға дейін бірнеше жыл бұрын, дәстүрлі мұрагерлік реті бойынша, Юань Тан мұрагер ретінде тағайындалуға тиіс болған, бірақ Юань Шаоның әйелі Лю ханым Юань Шанды жақсы көріп, Юань Шао Юань Танды соңғысының ағасы Юань Чэннің (成) қайтысынан кейін асырап алды. Юань Шао өз аумағын ұлдары мен немере інісі Гао Ганға бөліп берді, осылайша олардың қабілеттерін сынағысы келді. Оның Цзи провинциясының базасы Юань Шанға берілді, Юань Тан Цин провинциясын, Юань Си Ю провинциясын, ал Гао Ган Бинг провинциясын басқарды. Өлім төсегінде Юань Шао кімнің оны алмастыруы керек екені туралы нақты тапсырма қалдырмады. Юань Шаоның ізбасарлары Пан Джи мен Шэн Пей Юань Шанды қолдады, ал Синь Пинг пен Гуо Ту Юань Танды жақтады. Юань Шао қайтыс болғаннан кейін, оның көптеген қолдары бастапқыда Юань Танды жаңа билеуші еткісі келді, өйткені ол ең үлкен ұлы болған. Алайда Шэн Пей мен Пэн Джи Юань Шанды мұрагер деп атаған өсиетнама жасады. Юань Тан ашуланып, Цао Цаоға шабуыл жасау сылтауымен әскерін жинады, осылайша Цаоның назарын өзіне аударды, ал Цао алдын ала шара қолданды. Юань Шан өзінің үлкен ағасына көмекке келді, және олар Лиян шайқасында Цао Цаоға қарсы шешілмес күреске түсті. 203 жылы Цао Цао Юаньға қарсы маңызды жеңіске жетті, олар Цзи провинциясының астанасы Йеге (鄴) шегінді. Содан кейін Цао Цао Йені қоршауға алуды жоспарлады, бірақ кейін Гуо Цзяның кеңесімен күштерін кері тартты. Гуо Цзя егер Цао Цао Юаньға қысым көрсетсе, олар ортақ жауға қарсы бірігуі мүмкін деп ойлады; бірақ егер Цао Цао шегінсе, наразы Юань бауырлары бір-бірімен соғыса бастайды. Гуо Цзяның болжамы кейін расталды, өйткені Юань Тан Юань Шанға үлкен мұраны алғаны үшін әлі де кек сақтап, оған шабуыл жасады, бірақ Цин провинциясындағы оның әскері Юань Шанға көшті. Юань Тан Пиньюаньға (қазіргі Дзэчжоу, Шандонг) қашып, онда Юань Шанның қоршауына түсті. Юань Тан Цао Цаодан көмек сұрады, және Цао солтүстікке қарай Йеге шабуыл жасады, Юань Шанды Пиньюаньды қоршаудан босатуға мәжбүр етті. 204 жылдың басында Юань Шан Цао Цао кері шегінген деп жаңылысты, сондықтан Пиньюаньда ағасына қайтадан шабуыл жасады. Цао Цао тағы да Йеге шабуыл жасады, ал Юань Шан өзінің базасын қорғауға оралды, бірақ Цао Цаодан жеңілді. Содан кейін Юань Шан солтүстікке, Чжуншанға (қазіргі Шицзячжуан, Хэбэй) қашып кетті, ал Йе Цао Цаоның қолына түсті. Гао Ган да Бинг провинциясын Цао Цаоға тапсырды. Цао Цао Йені қоршағанда Юань Тан Йеге шабуыл жасауға көмектеспеді, керісінше Юань Шанның аумақтарын басып алуға тырысты, Чжуншанда Юань Шанды жеңді. Юань Шан Юань Сиге қосылу үшін солтүстікке қашып кетті. Цао Цао енді Юань Танды одақтастыққа адал болмағаны үшін айыптады, сондықтан ол шығысқа қарай оған шабуыл жасады, Юань Танның Нанпидегі (南皮; қазіргі Канчжоу, Хэбэй) соңғы бекінісін басып алды және Юаньды өлтірді. Осы уақытта Ю провинциясында Юань Сидің қол астындағы Цзяо Чу (焦觸) көтеріліс жасап, Цао Цаоға берілді, Юань Си мен Юань Шанды бас басшы Тадун басқаратын Ухуан тайпаларына қосылу үшін солтүстікке қашуға мәжбүр етті. Осы кезде Гао Ган да Цао Цаоға қарсы көтерілді, бірақ 206 жылы жеңіліске ұшырады және Лю Бяоға қосылуға тырысқанда қаза тапты. 207 жылы Цао Цао әскері Ухуанға шабуыл жасау үшін солтүстікке бет алды, оларды Ақ қасқыр тауы шайқасында жеңді. Тадун шайқаста қаза тапты, ал Юань Си мен Юань Шан қазіргі Ляониннің көп бөлігін басқаратын соғыс әміршісі Гонгсун Кангтың қорғауына ішті. Гонгсун Канг Юаньның өзіне қарсы шығып, оның аумағын басып алуы мүмкін деп қорқып, оларды өлтіріп, бас ихтарын Цао Цаоға жіберді. Осы уақытқа қарай Юань әулеті жойылды және Солтүстік Қытайдың көп бөлігі Цао Цаоның билігінде қайта біріктірілді.
After Yuan Shao died of illness in 202, a succession struggle developed between his oldest son Yuan Tan and third son Yuan Shang. Several years before Yuan Shao's death, based on the traditional order of succession, Yuan Tan should have been designated as the heir apparent, but as Yuan Shao's wife Lady Liu favoured Yuan Shang, Yuan Shao had Yuan Tan posthumously adopted by the latter's uncle, Yuan Cheng (袁成). Yuan Shao then divided his territories between his sons and nephew Gao Gan, ostensibly so that he could determine their abilities. His base of Ji Province was given to Yuan Shang, Yuan Tan controlled Qing Province, Yuan Xi governed You Province, and Gao Gan ruled Bing Province. On his deathbed, Yuan Shao did not leave any explicit instruction as to who should succeed him. Of Yuan Shao's followers, Pang Ji and Shen Pei supported Yuan Shang, while Xin Ping and Guo Tu favoured Yuan Tan. After Yuan Shao's death, most of his subordinates initially wanted Yuan Tan to be their new lord since he was the oldest son. However, Shen Pei and Peng Ji forged a will, naming Yuan Shang as the successor. Yuan Tan was furious and mobilized his forces under the pretext of attacking Cao Cao, drawing Cao's attention, and Cao preemptively retaliated. Yuan Shang came to his oldest brother's aid, and they fought inconclusively against Cao Cao in the Battle of Liyang. In 203, Cao Cao scored a major victory over the Yuans, who retreated to Ji Province's capital, Ye (鄴). Cao Cao then planned to besiege Ye, but later withdrew his forces after heeding Guo Jia's advice. Guo Jia reasoned that if Cao Cao pressured the Yuans, they might unite against a common enemy; however, if Cao Cao retreated, the disgruntled Yuan brothers would start fighting among themselves. Guo Jia's prediction came true later when Yuan Tan, still bearing a grudge against Yuan Shang for receiving a larger inheritance, attacked Yuan Shang, but his forces in Qing Province defected to Yuan Shang. Yuan Tan fled to Pingyuan (in present day Dezhou, Shandong) and was besieged by Yuan Shang there. Yuan Tan sought help from Cao Cao, and Cao advanced north to attack Ye, forcing Yuan Shang to lift the siege on Pingyuan. In early 204, Yuan Shang incorrectly believed that Cao Cao had withdrawn, so he attacked his brother again at Pingyuan. Cao Cao attacked Ye once more and Yuan Shang headed back to defend his base but was defeated by Cao Cao. Yuan Shang then fled north to Zhongshan (in present day Shijiazhuang, Hebei), and Ye fell to Cao Cao. Gao Gan also surrendered Bing Province to Cao Cao. During Cao Cao's siege on Ye, Yuan Tan did not help attack Ye but sought to take Yuan Shang's territories, defeating Yuan Shang in Zhongshan. Yuan Shang fled further north to join Yuan Xi in You Province. Cao Cao now accused Yuan Tan of breaching the trust in the alliance so he turned east to attack him, capturing Yuan Tan's last stronghold at Nanpi (南皮; in present day Cangzhou, Hebei) and killing Yuan. Meanwhile, in You Province, Yuan Xi's subordinate Jiao Chu (焦觸) revolted and surrendered to Cao Cao, forcing Yuan Xi and Yuan Shang to flee further north to join the Wuhuan tribes under chief Tadun. Around this time, Gao Gan also rebelled against Cao Cao but was defeated by 206 and killed while attempting to flee south to join Liu Biao. In 207, Cao Cao's army headed north to attack the Wuhuan, defeating them at the Battle of White Wolf Mountain. Tadun was killed in battle while Yuan Xi and Yuan Shang sought refuge under Gongsun Kang, a warlord who controlled most of present day Liaoning. Gongsun Kang feared that the Yuans might turn against him and seize his territory, so he had them executed and sent their heads to Cao Cao. By this time, the Yuan clan had been eliminated and much of northern China had been reunified under Cao Cao's control.
Қытайдың оңтүстігіндегі оқиғалар (194208)
Солтүстік Қытайды қайта біріктіру кезінде Цао Цао қалған үш ең белгілі әскербасыға қарсы әрекет етуге мүмкіндік күтіп, оңтүстікке ірі жорықтар жасаған жоқ: 200 жылы ағасы Сун Цэ қайтыс болғаннан кейін оның орнын басып алған Сун Куан; Цзинь провинциясының әкімі Лю Бяо; және И провинциясының әкімі Лю Чжан. Осы уақытта Сунь Куан Цзяндун аймағындағы жерлерін дамытып, әскерін күшейтті. 208 жылы Сунь Куан Цзянся шайқасында Лю Бяоның қарауындағы Хуан Цзыны жеңіп, өлтірді және Хуанның көп бөлігін, Цзянсяны (江夏; қазіргі Хубэй провинциясы, Ухань қаласы, Синьчжоу ауданы) басып алды. Цао Цао Солтүстік Қытайдағы Юань тайпасына шабуыл жасағанда, Лю Бэй оңтүстікке қарай Лю Бяоға қосылып, оның вассалы болды. Лю Бяо оны Цао Цаодан қорғану үшін Шинье округінің солтүстік шебіне орналастырды. Лю Бэйге жасалған алғашқы Цао Цаоның шабуылы Бован шайқасында (202) тойтарылды.
During his reunification of northern China, Cao Cao did not conduct any major campaigns south while awaiting an opportunity to act against the remaining three most prominent warlords: Sun Quan, who had succeeded his older brother Sun Ce after the latter died in 200; Liu Biao, governor of Jing Province; and Liu Zhang, governor of Yi Province. During that time, Sun Quan was developing his territories in Jiangdong, and strengthening his military forces. In 208, Sun Quan defeated and killed Liu Biao's vassal Huang Zu at the Battle of Jiangxia, seizing most of Huang's territory at Jiangxia (江夏; present day Xinzhou District, Wuhan, Hubei). While Cao Cao was attacking the Yuan clan in northern China, Liu Bei fled south to join Liu Biao and became a vassal under the latter, who stationed him at the northern border in Xinye County to keep Cao Cao at bay. An initial Cao attack on Liu Bei was repelled during the Battle of Bowang (202).
Цао Цаоның Цзин провинциясына басып кіруі (208)
208 жылы Цао Цао Лю Бяоның Цзинь провинциясын басып алу үшін оңтүстікке жорық бастады. Лю Бяо ауырып, өлім төсегінде жатқанда, оның ұлдары Лю Цы мен Лю Конг арасында мұрагерлік күрес басталды. Хуан Цзы жеңілгеннен кейін Лю Бяо Лю Цзиді Цзянсяның әкімшісі етіп тағайындады, бұл қызмет бұрын Хуан Цзының қарауында болған. Лю Бяоның екінші әйелі Чай Лэдиге жақын болған Лю Конг (өйткені ол оның қызының күйеуіне үйленген), Цзинь провинциясының астанасы Сянян қаласында қалды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Лю Конг Цзинь провинциясының жаңа губернаторы болды. Екі майданда (солтүстікте Цао Цао, оңтүстік-шығыста Лю Цы) соғысқа қалыпатынан қорқып, Лю Конг Цао Цаоға бағынды, соның салдарынан Цзинь провинциясының көп бөлігі Цао Цаоның бақылауына көшті. Лю Бей Цао Цаоға бағынуға ниеттемеді және оңтүстікке қашты. Жолда Цао Цаоның жеңіл атқыштар тобы Лю Бейдің шегініп келе жатқан әскеріне (ішінде бейбіт азаматтар да болған) жетіп, Чанбан шайқасында жеңді. Лю Бей өмірін сақтап, Даньянға (當陽; қазіргі Юйчан, Хубэй) қашып кетті. Цзяндунда Сунь Куан Цао Цаоның жақындап келе жатқан армиясынан қорқып, Лю Суды Лю Бей мен Лю Цзимен Цао Цаоға қарсы одақ құру туралы келісімдер жүргізуге жіберді. Цао Цао Сунь Куанға оны бағындыру үшін қорқыту мақсатында хат жазды. Цао Цаоның армиясының саны 220 000 адамға жетеді деп есептелді, бірақ Цао Цао өзінің 800 000 әскері бар екенін мәлімдеді. Сунь Куанда 30 000 әскер болды, ал Лю Бей мен Лю Цзидің біріктірілген күштері шамамен 10 000 адамды құрады. Сунь Куанның көптеген қолдаушылары, соның ішінде Чжан Чжао, Цао Цаоның үлкен күштеріне байланысты бағынуды жақтап сөйледі. Алайда Сунь Куан Жоу Ю мен Лу Сутың пікірін қабылдады, Цао Цао бағынған жағдайда да оны жібермей қоюы мүмкін екенін түсінді. 208 жылдың соңына қарай, Чжоу Ю, Лу Су және Чжуге Лянның (Лю Бейдің дипломатиялық келісімдердегі өкілі) көмегімен Сунь Куан мен Лю Бей Цао Цаоға қарсы одақ құрды.
In 208, Cao Cao launched a southern campaign to conquer Liu Biao's Jing Province. Liu Biao was ill and dying when a succession struggle broke out between his sons Liu Qi and Liu Cong. After Huang Zu's defeat, Liu Qi was appointed by Liu Biao as Administrator of Jiangxia, which was previously governed by Huang. Liu Cong, who was favoured by Liu Biao's second wife Lady Cai (because he married her niece), remained in Jing Province's capital, Xiangyang. Liu Cong became the new Governor of Jing Province after his father's death. Fearing that he might be caught in a war on two fronts (Cao Cao in the north and Liu Qi in the southeast), Liu Cong surrendered to Cao Cao, and most of Jing Province came under Cao Cao's control. Liu Bei was unwilling to submit to Cao Cao and fled south. Along the way, one of Cao Cao's light cavalry units caught up with Liu Bei's retreating forces (which included civilians) and defeated them at the Battle of Changban. Liu Bei escaped with his life and fled to Dangyang (當陽; in present day Yichang, Hubei). In Jiangdong, Sun Quan felt threatened by Cao Cao's approaching army and sent Lu Su to discuss forming an alliance with Liu Bei and Liu Qi against Cao Cao. Cao Cao wrote Sun Quan a letter, intended to intimidate the latter into submitting. Cao Cao's army was estimated to be 220,000 men strong, although Cao himself claimed that he had 800,000 troops. Sun Quan had 30,000 men, while Liu Bei and Liu Qi's combined forces totalled about 10,000. Many of Sun Quan's followers, including Zhang Zhao, strongly advocated surrender because of Cao Cao's overwhelming forces. However, Sun Quan refused as he agreed with Zhou Yu and Lu Su's view that Cao Cao might not let him off even if he submitted. By late 208, with help from Zhou Yu, Lu Su, and Zhuge Liang (who represented Liu Bei in the diplomatic exchange), an alliance was formed between Sun Quan and Liu Bei against Cao Cao.
Қызыл жарлар шайқасы (208)
Сунь Куан Жо Юға 30 мың әскерді, көбінесе теңіз кемелерінде орналастырды. Жоу Ю Лю Беймен бірігіп қорғаныс позициясын құрды, ал оның әскері құрлықта бекінді. Осы шақта кеңінен тараған оба Цао Цаоның әскерін әлсіретті. Жоу Юдың қол астындағы Хуан Гай Цао Цаоға көшкендей болып көрсетті және Цао Цао оны қабылдады. Хуан Гай шағын топ адаммен бірге қайықпен Цао Цаоның базасына бет алды. Қайықтар Цао Цао флотына жақындағанда Хуан Гай өрт қоюға бұйрық берді, сосын өртенген қайықтар Цао Цаоның үлкен кемелеріне шағылысты. Өрт бақылаудан шығып, Цао Цаоның барлық теңіз флотын жойды. Цао Цаоның Улиньде (烏林; қазіргі Хунху, Хубэй) орналасқан құрлық әскерлеріне де Сунь Куан мен Лю Бейдің әскерлері шабуыл жасап, кері шегіндірді. Цао Цао Қызыл жартастар шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады және солтүстікке, Цзянлингке (江陵, қазіргі Цзинцзян 江, Хубэй провинциясының Цзянлинг округімен шатастырмау) қайта шегінуге мәжбүр болды.
Sun Quan put Zhou Yu in command of his 30,000 troops, largely stationed on naval vessels. Zhou Yu set up a defensive position in conjunction with Liu Bei, whose army garrisoned on land. Around this time, a spreading plague significantly weakened Cao Cao's forces. Zhou Yu's subordinate Huang Gai pretended to defect to Cao Cao's side and was accepted by the latter. Huang Gai brought a small group of men with him and sailed towards Cao Cao's base on boats. As the boats approached Cao Cao's fleet, Huang Gai ordered his men to set the boats on fire, and the burning boats crashed into Cao Cao's larger ships. The fire spread out of control and destroyed Cao Cao's entire naval fleet. Cao Cao's land forces at Wulin (烏林; in present day Honghu, Hubei) were also attacked and driven back by Sun Quan and Liu Bei's armies. Cao Cao suffered a drastic defeat at the Battle of Red Cliffs and was forced to retreat north back to Jiangling (江陵, located in present day Jingjiang 荆江, not to be confused with present day Jiangling County, Hubei).
Суньлиу Цзинь провинциясын жаулап алуы (209 - 210 жж.)
Қызыл жартастар шайқасынан кейін бірден Чжоу Юдің басшылығындағы Сунь Куан әскерлері Цао Цаоға қарсы тағы бір шабуыл жасады, нәтижесінде Цзянлинг шайқасы болды. Екінші жағынан, Лю Бей оңтүстік Цзинь провинциясындағы Вулинг, Чанша, Линглинг және Гуйянның төрт округіне шабуыл жасап, оларды өзінің бақылауына алды. 209 жылдың басына қарай Цао Цао Цзинь провинциясының көп бөлігін одақтастарға жоғалтты. Лю Бей төрт округті жаулап алғаннан кейін күші зор болғандықтан, Сунь Куан одан сескеніп, кіші қарындасы, ханым Суньды Лю Бейге үйлендіріп, олардың одағын нығайтуға шешім қабылдады. Чжоу Ю Лю Бейдің ниетіне күдікпен қарап, Сунь Куанға Лю Бейді тұтқындап, үй қамауына алып, оның әскерлерін бақылауға алуды ұсынды. Бірақ Сунь Куан Чжоу Юдің ұсынысын қабылдамады, себебі жоспар сәтті аяқталған жағдайда да Лю Бейдің әскері оған қарсы көтеріледі деп сенді. Сунь Куан Чжоу Юдің Қытайдың батыс бөлігіндегі, қазіргі Оңтүстік Шэньси және Сычуань алқабын басқаратын Лиу Чжан мен Чжан Луға шабуыл жасау туралы ұсынысымен келісті. Алайда, жоспар іске асырылмады және Чжоу Ю 210 жылы қайтыс болғаннан кейін тоқтатылды. Сунь Куан шекарасын батысқа қарай кеңейте алмаса да, қазіргі Гуандун, Гуанси және Солтүстік Вьетнамдағы бірнеше жергілікті басшыларды өзіне бағындырып, осы аймақтарды өз иелігіне қосты. Содан кейін Сунь Куан Лю Бейдің оңтүстікте әскерін ұстап тұруға жеткілікті ресурсы жоқ екенін айтқаннан кейін, солтүстік Цзинь провинциясын оған "уақытша беруге" келісті.
Immediately after the Battle of Red Cliffs, Sun Quan's forces under Zhou Yu's command pressed on another attack on Cao Cao, leading to the Battle of Jiangling. On the other hand, Liu Bei used the opportunity to attack the four commanderies of Wuling, Changsha, Lingling and Guiyang in southern Jing Province and bring them under his control. By early 209, Cao Cao had lost most of Jing Province to the allies. As Liu Bei had become relatively more powerful after his conquests of the four commanderies, Sun Quan became apprehensive of him and decided to strengthen their alliance by arranging for a marriage between his younger sister, Lady Sun, and Liu Bei. Zhou Yu was suspicious of Liu Bei's intentions and suggested to Sun Quan to capture Liu Bei, put him under house arrest, and then take control over Liu's forces. However, Sun Quan rejected Zhou Yu's idea as he believed that Liu Bei's forces would rebel against him even if the plan succeeded. Sun Quan did agree with Zhou Yu's suggestion to consider attacking the warlords Liu Zhang and Zhang Lu, who controlled parts of western China, including present day southern Shaanxi and the Sichuan Basin. The plan was not set into motion and eventually aborted when Zhou Yu died in 210. Even though Sun Quan did not expand his borders west, he managed to persuade several local leaders in present day Guangdong, Guangxi and northern Vietnam to submit to him, and these territories became part of his domain. Sun Quan then agreed to "lend" northern Jing Province to Liu Bei as well when the latter complained that the south lacked resources to sustain its military.
Цао Цаоның солтүстік-батыс жорығы (211)
211 жылы Қызыл жартастар шайқасында жеңілгеннен кейін бірнеше жылдық тынығудан соң Цао Цао қайтадан ірі шабуылға шықты, бұл жолы Ханчжунның Чжан Луына шабуыл жасау сылтавымен. Лян және Йонг провинцияларын бақылаған Хан Суй мен Ма Чао сардарлары Цао Цаоның оларға көз тіккенін сезіп, қарсы шабуылға көшті. 211 жылы Ма Чао мен Хан Суй бастаған Хангу асуының батысынан келген күштер коалициясы Тонг асуы шайқасында Цао Цаодан жеңіліске ұшырады, ал олардың жерлері келесі бірнеше жыл ішінде Цаоның құрамына енді.
Cao Cao, after resting his forces for several years in light of his defeat at the Battle of Red Cliffs, made a major advance again in 211, this time to ostensibly attack Zhang Lu of Hanzhong. Warlords Han Sui and Ma Chao, who controlled Liang and Yong provinces, suspected that Cao Cao had designs on them and launched attacks in retaliation. A coalition of forces from west of Hangu Pass, led by Ma Chao and Han Sui, was defeated by Cao Cao at the Battle of Tong Pass in 211, and their territories were annexed by Cao over the next few years.
Лю Бейдің И провинциясын басып алуы (212214)
И провинциясының Лю Чжаны Чжан Лу мен Цао Цаоның шабуылдарынан қауіптеніп, Фа Чжэнді Лю Бейді өзінің аймағына шақырып, Чжан Лу мен Цао Цаоға қарсы тұруға көмектесу үшін жіберді. Фа Чжэн Лю Чжанның билеуіне көңілі толмады және Лю Бейдің оның орнын басуын қалап, Лю Бейді И провинциясын басып алу мүмкіндігін пайдалануға ынталандырды. Лю Бей Фа Чжэннің кеңесін тыңдап, әскерін И провинциясына бастап кірді, онда Лю Чжан оны жылы күтіп алды. Лю Чжан Лю Бейді И провинциясының солтүгіндегі Цзямэнь өтегішіндегі бекетке жіберді, Чжан Луға қарсы тұру үшін. 212 жылы Лю Бей мен Лю Чжан арасы суықтанып, соғыс бастады. Чжуге Лян Лю Бейдің Цзин провинциясында қалған әскерлерінің бір бөлігін басқарып, Лю Чжанға қарсы шабуылға қосылды. Гуан Ю Цзин провинциясын қорғау үшін қалды. 215 жылы Лю Бей Лю Чжанның күштерінің көп бөлігін жеңіп, оны астанасы Чэндуда қоршап алды. Лю Чжан басылып, И провинциясын Лю Бейге тапсырды. Провинция Лю Бейдің жаңа бекінісіне айналды, ол таулы жерлерді солтүстіктегі Цао Цаоға қарсы табиғи қорғаныс ретінде пайдаланды. Соған орай, Лю Бей И провинциясын басып алған жылы, ол бес жыл бұрын Сунь Куаннан "қарыз алған" Цзин провинциясын қайтарудан бас тартқандықтан, Сунь Куанмен дипломатиялық қарым-қатынасы нашарлады. Сунь Куан Гуан Юға алғашқы шабуыл жасады, және шығыс Цзин провинциясының көп бөлігі тез бағынды. Бірақ Гуан Ю мен Лу Су арасындағы келіссөздерден кейін Лю Бей Чанша, Цзянся және Гуянның үш округін Сунь Куанға беруге келісіп, одағын жаңартты және Цзин провинциясын Сян өзені бойымен бөлісті.
Liu Zhang of Yi Province became worried of possible attacks from Zhang Lu and Cao Cao, so he sent Fa Zheng to invite Liu Bei into his domain to help him defend against Zhang Lu and Cao Cao. Fa Zheng was unimpressed with Liu Zhang's governorship and wanted Liu Bei to replace his lord, so he urged Liu Bei to use the opportunity to take control of Yi Province. Liu Bei heeded Fa Zheng's suggestion and led his army into Yi Province, where he received a warm welcome from Liu Zhang. Liu Zhang sent Liu Bei to the station at Jiameng Pass in northern Yi Province to resist Zhang Lu. In 212, Liu Bei and Liu Zhang turned hostile towards each other and waged war. Zhuge Liang led a detachment of Liu Bei's forces left in Jing Province to join his lord in attacking Liu Zhang. Guan Yu remained behind to defend Jing Province. In 215, Liu Bei had defeated much of Liu Zhang's forces and besieged him in his capital of Chengdu. Liu Zhang surrendered and yielded Yi Province to Liu Bei. The province became Liu Bei's new base, and he used the mountainous surroundings as natural defences against Cao Cao in the north. In the same year Liu Bei took over Yi Province, diplomatic relations between him and Sun Quan deteriorated when he refused to return Jing Province, which he "borrowed" from Sun Quan five years ago. Sun Quan launched an initial attack on Guan Yu and much of eastern Jing Province quickly submitted. However, after negotiations between Guan Yu and Lu Su, Liu Bei agreed to give up the three commanderies of Changsha, Jiangxia and Guiyang to Sun Quan, renewing their alliance and dividing Jing Province between them along the Xiang River.
Янпин және Ханчжун жорығы (215219)
215 жылы Цао Цао Чжан Луға шабуыл жасап, Янпин шайқасында оны жеңді. Чжан Лу бағынып берді, ал Ханчжундағы оның иеліктері Цао Цаоның бақылауына өтті (216 жылдың қаңтары). Ізбасарларының оңтүстікке жылжып, И провинциясында Лиу Бейге шабуыл жасау туралы кеңесіне қарамастан, Цао Цао әскерлерін кері қайтарды және Ханчжунды қорғау үшін Сяо Юаньды аз санды әскерлердің басшысы етіп тағайындады. Келесі жылы Цао Цао император Сяньға қысым көрсетіп, оған «Вэй патшасы» атағын алды. Алдағы жылдары Цао Цаоның тұрмыс салты императорға ұқсап, оның құрметі де артты. 217 жылы Лиу Бей Цао Цаодан Ханчжунды басып алу үшін жорық бастады. 219 жылы Сяо Юань Дингжун тауы шайқасында жеңіліп, қаза тапқаннан кейін Цао Цао алаңдап, Лиу Бейге қарсы тұру үшін дереу күштер жіберді. Екі тарап та Хан өзені шайқасындағы бір шайқасты қоспағанда, соқпаққа тіреліп, ақырында Цао Цао күштерін кері тартып алып, Ханчжунды Лиу Бейге берді. Лиу Бей жеңіске жеткен соң өзін «Ханчжун патшасы» деп жариялады.
In 215, Cao Cao attacked Zhang Lu and defeated him at the Battle of Yangping. Zhang Lu surrendered and his domain in Hanzhong came under Cao Cao's control (January 216). Against the advice of his followers to move south and attack Liu Bei in Yi Province, Cao Cao withdrew his armies and left Xiahou Yuan in command of a small force to defend Hanzhong. The following year, Cao Cao pressured Emperor Xian into granting him a title of nobility, "King of Wei". Over the next few years, Cao Cao's style of living became more like the emperor's, and he also received greater honours. In 217, Liu Bei started a campaign to seize Hanzhong from Cao Cao. After Xiahou Yuan was defeated and killed at the Battle of Mount Dingjun in 219, Cao Cao became alarmed and quickly arrived with reinforcements to resist Liu Bei. Both sides became locked in a stalemate, except for a clash at the Battle of Han River, before Cao Cao eventually decided to withdraw his forces, giving up Hanzhong to Liu Bei. Liu Bei subsequently declared himself "King of Hanzhong" after his victory.
SunLiu одағының бұзылуы (219-220)
Лю Бэй Ханчжунға шабуыл жасаған шақта Гуан Ю Цзинь провинциясынан солтүстікке қарай Cao Cao-ның Фанченг қаласына (樊城; қазіргі Фанченг ауданы, Сянян, Хубэй) шабуыл жасады, оны Cao Ren қорғады. Cao Ren өз орнын берік ұстап тұрғанмен, Гуан Ю қаланы қоршады, жағдай соншалыққа жұмылды, Cao Cao тіпті астананы Сюден көшіруді ойлады. Сонымен қатар, Сунь Куан Гуан Ю-ға наразылығын күшейтті, себебі ол бұрын үш рет оған жаулық көрсеткен: Гуан Ю Лю Бэй Суньға уәде берген үш округке жіберілген Сунь Куанның шенеунігін қуды; Гуан Ю Фанченг жорығы үшін Сунь Куанның бірінен азық-түлікті күшпен тартып алды; Гуан Ю Сунь Куан ұлы мен Гуанның қызының арасында неке ұсынғанда оны қысымға алды. Гуан Ю Фанченгке шабуыл жасағанда, Сунь Куан өзінің генералы Лю Мэньді шығыстан Цзинь провинциясына шабуылға жіберіп, бірнеше апта ішінде провинцияны жаулап алды. Гуан Ю әскерінің рухы күрт құлдырады, сарбаздары біртіндеп оны тастап кетті, ол шамамен 300 адаммен қалды. Гуан Ю Майченгте Сунь Куан әскерлерімен оқшауланып, қоршауға алынды, ол қашып шығуға тырысты, бірақ тықсырылып, тұтқынға түсті. Гуан Ю бағынудан бас тартты және ақырында Сунь Куанның бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Бұл Сунь Куан мен Лю Бэй арасындағы одақтың аяқталуын білдірді. Сунь Куан формалды түрде Cao Cao-ға бағынып, "У маркизі" атағын алды. Сунь Куан сондай-ақ Cao Cao-ны императорлық таққа отыруға шақырды, бірақ Cao бас тартты.
Around the time when Liu Bei was attacking Hanzhong, Guan Yu also advanced north from Jing Province to attack Cao Cao's city of Fancheng (樊城; present day Fancheng District, Xiangyang, Hubei), which was defended by Cao Ren. While Cao Ren managed to hold on to his position firmly, Guan Yu besieged the city, and the situation was serious enough that Cao Cao even considered moving the capital away from Xu. At the same time, Sun Quan became increasingly resentful of Guan Yu because the latter had previously shown hostility towards him in three incidents: Guan Yu drove away from the official's Sun Quan sent to the three commanderies that Liu Bei had promised to give up to Sun; Guan Yu forcefully seized food supplies from one of Sun Quan's bases for use in his Fancheng campaign; Guan Yu ridiculed Sun Quan when the latter proposed a marriage between his son and Guan's daughter. When Guan Yu was away attacking Fancheng, Sun Quan sent his general Lü Meng to launch an assault on Jing Province from the east, swiftly conquering the province within weeks. The morale of Guan Yu's forces fell sharply and his soldiers gradually deserted him until he was left with only about 300 men. Guan Yu was isolated and besieged by Sun Quan's forces in Maicheng, and he attempted to break out but fell into an ambush and was captured. Guan Yu refused to surrender and was eventually executed on Sun Quan's order. This marked the end of the alliance between Sun Quan and Liu Bei. Sun Quan nominally submitted to Cao Cao and was granted the title of "Marquis of Wu". Sun Quan also urged Cao Cao to take the emperor's throne but Cao declined.
Император Сианьның (220) орнынан түсуі
220 жылы наурыз айында Цао Цао қайтыс болды, оның ұлы Цао Пи император Сяньның ресми рұқсатын күтпей-ақ "Вей патшасы" атағын мұраға алды. 220 жылы қысында император Сянь Цао Пиге императорлық мөрді жіберіп, оның пайдасына тақтан бас тартатынын жариялаған жарлық шығарды. Цао Пи үш рет тақты қабылдаудан бас тартты, бірақ соңында оған көнуге мәжбүр болды. Осымен Хан әулеті ресми түрде құлады, ал Цао Пи оның орнына Цао Вэй мемлекетін құрып, астанасын Сю қаласынан Луоянға көшірді. Құлатылған император Сяньға "Шаньян герцогы" атағы берілді. 221 жылы Лю Бэй Чэндуда өзін император деп жариялап, Шу Хан мемлекетін құрды. Сунь Куан 222 жылға дейін Цао Пиге номиналды бағынышты болып қала берді, содан кейін жеке мемлекеттің патшасы екенін жариялады – У (тарихта Шығыс У деп белгілі). 229 жылы Сунь Куан ресми түрде У мемлекетінің императоры атанды.
Cao Cao died in March 220 and his son Cao Pi inherited the title of "King of Wei" without waiting for formal authorization from Emperor Xian. In the winter of 220, Emperor Xian sent the Imperial Seal to Cao Pi and issued an edict announcing that he was abdicating in favour of Cao Pi. Cao Pi formally declined to accept the throne thrice but obliged eventually. The Han dynasty officially ended at that point and Cao Pi established the state of Cao Wei in its place, moving the capital from Xu back to Luoyang. The dethroned Emperor Xian was granted the title of "Duke of Shanyang". In 221, Liu Bei declared himself emperor in Chengdu and established the state of Shu Han. Sun Quan continued to remain as a nominal subject of Cao Pi until 222, when he declared himself king of a separate state, Wu (better known as Eastern Wu in history). In 229, Sun Quan formally became emperor of Wu.