Феликс, Регула және Эксуперантий: Цюрих қамқоршыларының тарихы

Кіріспе

Копт православие және Рим-католик әулиелері Феликс пен Регула (қызметшісі Экзуперантиуспен бірге) – копт православие және Рим-католик әулиелері. Олар Цюрихтің қамқоршы әулиелері. Феликс пен Регула – бауыр және қарындас, үшінші ғасырда христиан дініне өткені үшін Экзуперантиуспен бірге басы кесілген. Олардың мерекесі Григориан күнтізбесі бойынша 11 қыркүйекте, Юлиан күнтізбесі бойынша 24 қыркүйекте, ал копт күнтізбесі бойынша 14 таут күні аталып өтеді.

Тарих

Феликс пен Регула ағайынды, олар Мысырда Әйет Маврикийдің басшылығымен болған және Швейцарияның Вале кантонындағы Агаунумда орналасқан Фиба легионының мүшелері болды. Легион император Максимианға құрбандық шалудан бас тартқанда, оларды өлімге кесу туралы бұйрық берілді. 286 жылы ұсталып, сотталып, өлім жазасына кесілгенге дейін ағалы-інілі Глар арқылы Цюрихке (сол кезде Турикум деп аталған) жетті. Аңыз бойынша, олар бастары кесілгеннен кейін керемет түрде аяқтарына тұрып, өз бастарын алып, қырық қадам жоғары көтеріліп, өлімге жатар алдында дұға етті. Олар кейіннен Гросмюнстер соборының орнына айналатын төбеде жерленді. Бұл оқиға 8 ғасырда Флоренций есімді монахқа түсінде ашылды. Бұл оқиға осы аймақтардың халқының христиан дініне көшуіне үлкен үлес қосты және Цюрихке осындай әсер етті, сондықтан бұл үш әулиенің бейнесі әлі күнге дейін Цюрихтің мөрінде кездеседі. 9 ғасырда осы жерде, Цюрих қаласының сыртында, Лиммат өзенінің сол жағында шағын монастырь болған. Гросмюнстер соборы олардың қабірлерінің орнына шамамен 1100 жылы салынды, ал олардың өлімге кесілген жеріне Вассеркирхе шіркеуі салынды. 13 ғасырдан бастап әулиелердің суреттері қаланың ресми мөрлерінде және монеталарында қолданылды. Әулиелердің мерекесі күні олардың қабірлері Гросмюнстер мен Фраумюнстер соборлары арасында әкелінетін, екі монастырь қабірлерді иелену үшін бәсекелестікке түсетін, бұл Цюрихті Констанц епископтығының ең маңызды қасиеттік орнына айналдырды. 1524 жылы Гульдрих Цвингли монастырьларды жапқанда, олардың мүліктері тәркіленді және шейіттердің қабірлері ашылды. Сол кезде не болғаны туралы әртүрлі пікірлер бар. Протестанттық теолог Генрих Буллингер қабірлердің бос болғанын, тек бірнеше сүйек сынықтары қалғанын және олардың шіркеудің сыртындағы жалпы зиратқа құрметпен жерленгенін мәлімдеді. Католиктер, керісінше, реформаторлар әулиелердің қабірлерін өзенге лақтыруды жоспарлап отырғанын және Уриден жер аударылған, ал оның осы әрекетімен рақымшылыққа ие болған батыл ер адам қабірлерді шіркеуден ұрлап кеткенін айтты. Ол оларды Андерматқа алып барды, онда Феликс пен Регуланың екі бас сүйегі бүгінгі күнге дейін сақталып тұр, ал қалған қабірлер 1950 жылы Цюрихке, жаңа салынған Сент-Феликс-унд-Регула католик шіркеуіне қайтарылды. Бас сүйектердің жасы көміртек-14 әдісімен анықталды, олардың бірі орта ғасырларға, ал екіншісі екі бөлек бас сүйектің сынықтарынан тұрады, олардың бірі орта ғасырлық, ал екіншісі Рим дәуіріне жатады. 1889 жылы басталған Цюрихтің Knabenschiessen жарысы әулиелердің мерекесімен, 11 қыркүйекпен байланысты, ол ертедегі Жаңа Цюрих Республикасының «ұлттық мерекесіне» айналды.

Felix and Regula were siblings, and members of the Theban legion which was based in Egypt under Saint Maurice and stationed in Agaunum in the Valais, Switzerland. When the legion refused to sacrifice to Emporer Maximian, the order was given to execute them. The siblings fled, reaching Zürich (then called Turicum) via Glarus before they were caught, tried and executed in 286. According to legend, after decapitation, they miraculously stood to their feet, picked up their own heads, walked forty paces uphill, and prayed before lying down in death. They were buried on the spot where they lay down, on the hilltop which would become the site of the Grossmünster. This story was revealed in a dream to a monk called Florentius in the 8th century. It largely contributed to the massive conversion of the inhabitants of these regions to Christianity and had such an impact on Zurich that these three saints still appear on the seal of Zurich today. In the 9th century, there was a small monastery at the location, outside the settlement of Zürich which was situated on the left side of the Limmat. The Grossmünster was built on their graves from ca. 1100, and the Wasserkirche was built at the site of their execution. From the 13th century, images of the saints were used in official seals of the city and on coins. On the saints' feast day, their relics were carried in procession between the Grossmünster and the Fraumünster, and the two monasteries vied for possession of the relics, which attracted enough pilgrims to make Zürich the most important pilgrimage site in the bishopric of Konstanz. With the dissolution of the monasteries by Huldrych Zwingli in 1524, their possessions were confiscated and the graves of the martyrs were opened. There are conflicting versions of what happened then. Heinrich Bullinger, a Protestant theologian, claimed that the graves were empty save for a few bone fragments, which were piously buried in the common graveyard outside the church. The Catholics, on the other hand, claimed that the reformers were planning to throw the relics of the saints into the river, and that a courageous man of Uri (who happened to be exiled from Uri, and by his action earned amnesty) stole the relics from the church. He carried them to Andermatt, where the two skulls of Felix and Regula can be seen to this day, while the remaining relics were returned to Zürich in 1950, to the newly built St. Felix und Regula Catholic church. The skulls have been Carbon 14 dated, and while one dates to the Middle Ages, the other is in fact composed of fragments of two separate skulls, of which one is medieval, and the other could indeed date to Roman times. Zurich’s Knabenschiessen competition, which started in 1889, originated with the feast day of the saints on 11 September, which came to be the "national holiday" of the early modern Republic of Zürich.

Тарихилығы

Қазіргі заманғы көптеген тарихшылар Фива легионының тарихын құмырқа деп есептейді. Дегенмен, басқа тарихшылар тарихи және археологиялық дәлелдер Фива легионы сол кезде Швейцарияда болғанын көрсетеді деп санайды.

Әдебиет (неміс тілінде)

Hansueli Etter, Urs Baur, Jürg Hanser, Jürg Schneider (Hrsg.): «Феликс және Регула» – Цюрих қаласының қасиеттілері. Аңыздар, реликвиялар, тарих және қазіргі заманғы зерттеулер жарығында олардың хабары. Цюрих қаласының Жоспарлау басқармасы/Археология бюросы, Цюрих, 1988.
Walter Nigg: «Феликс және Регула», аңызды қабылдау. Цюрих: SV International, Schweizer Verlagshaus, 1983.
Jürg Hanser, Armin Mathis, Ulrich Ruoff, Jürg Schneider: Ескі Цюрихтің жаңа бейнесі. Цюрих, 1983.
Cécile Ramer: Феликс, Регула және Экзуперантиус; Цюрих қаласының және монастырының қасиеттілерінің иконографиясы. Цюрих: Антикварлық қоғам, 1973.