Тай Буддизмінің Дхаммакая дәстүрі және Ват Пакнам Бхасичароен тамыры

Кіріспе

Ват Пакнам Бхасичаруннен бастау алған барлық будда ғибадатханалары, тай буддизміндегі дәстүр.

Дхаммакая дәстүрі немесе Дхаммакая қозғалысы (кейде Тхаммакай деп те жазылады) – XX ғасырдың басында Луанг Пу Содх Кандасаро құрған тай буддистік дәстүр. Ол Бангкоктағы Ват Пакнам Бхасичароеннен шыққан бірнеше ғибадатханалармен байланысты. Бұл дәстүр басқа тай буддалық дәстүрлерден Дхаммакая буддалық ұғымы және Дхаммакая медитациясын (Виджа Дхаммакая) тәжірибелеу арқылы ерекшеленеді. Ғалымдар бұл әдісті тай буддизмін 19 ғасырдағы реформадан бұрын пайда болған Йогавакара дәстүрімен байланыстырады. Дхаммакая дәстүрі Нирванамен байланысты "нағыз өзіндік" бар екендігі туралы үйретімімен белгілі, бұл 1990 жылдары буддалық аната (өзіндік жоқ) доктринасына қайшы келетін нәрсе ретінде сынға түсті. Дхаммакая дәстүрін оның жақтастары Луанг Пу Содх Кандасаро бастаған буддалық қайта жаңғырудың бір түрі деп санайды. Буддизмді зерттеу ғалымдары оның тәжірибелерінің кейбір аспектілерін діни апологетика және буддалық модернизм сипаттары ретінде сипаттайды. Дәстүрдің ерекшеліктеріне топтық медитацияны үйрету, монахтар мен үй иелеріне бірдей медитацияны үйрету және өмір бойына санын қадамға алуға баса назар аудару жатады.

Йогавакараның шығу тегі

Ғалымдар Дхаммакая дәстүрінің тамырлары Yogavacara дәстүрінде (Тантрикалық Теравада деп те аталады; Махаяна буддизміндегі Yogacara мектебімен шатастырмау керек) жатқаны туралы теория ұсынады, ол заманауи, колониялық кезеңге дейінгі уақытта гүлденген. Бұл тектілік วัดราชสิทธารามราชวรวิหารмен, яғни "Аюттая медитация шеберлерінің ілімінің мұрагері" атанған (19 ғасырдың басында) สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก ญาณสังวร) бұрынғы тұрғын жерімен байланысты, және Луанг Пу Содх Дхаммакая медитациясын дамытуға кіріспей тұрып, осы храмда тәжірибе жинаған орын. Теолог Рори Маккензидің сөзіне сәйкес, Yogavacara идеялары Дхаммакая медитация жүйесіне ең ықтимал әсер еткен, бірақ бұл әлі толыққанды дәлелденбеген. Буддизмді зерттеуші Кэтрин Ньюэлл: «Дхаммакая медитациясының йогавакара дәстүріне негізделгендігіне еш күмән жоқ» дейді. Ол Луанг Пу Содхтың Дхаммакая жүйесін Сомдет Суктың медитация жүйесінен алғанын көрсететін дәлелдер келтіреді. Ол және Азия зерттеулері ғалымы Фибул Чумполпаисал Yogavacara тегі болуы ең мүмкін деп санайды. Егер осылай болса, дәстүрдің медитация әдісі бастапқыда жасырын болған дәстүрдің ашық оқытылатын (экзотерикалық) нұсқасы болар еді. Басқа бір теория оның Тибет немесе Махаяна буддизмінің басқа түрлеріндегі шығу тегін ұсынады. Маккензидің пікірінше, Тибет медитациясын білетін адам 1910 жылдардың басында Луанг Пу Содхпен кездесіп, осы білімін ортақтасқан болуы мүмкін, бірақ бұл ықтимал емес. Маккензи екі жүйе арасында ұқсастықтар бар екенін, сондай-ақ чакра (тантралық психофизикалық орталықтар), «кристалл сфера» және Ваджра сияқты ұғымдардың ортақтығын айтады. Бұл ортақтықтар кеңінен қабылданып жүрсе де, Тибет буддизмінің практикасының Дхаммакая жүйесіне енгенін көрсететін ешқандай дәлел әлі табылмаған. Маккензи «Дхаммакая» медитация жүйесіне Yogavacara идеяларының әсері болуы мүмкін екенін, бірақ бұл да әлі дәлелденбегенін» айтады. Ньюэлл Кросбидің екі жүйе әртүрлі терминология қолданғандықтан, байланысқа күмәнданатынын мойындайды. Сонымен қатар, Луанг Пу Содх өзінің жеке психологиялық тәжірибесіне сүйене отырып, осы тәсілін дамытқан болуы мүмкін.

Scholars have theorized that the Dhammakaya Tradition has its roots in the Yogavacara tradition (also known as Tantric Theravada; not to be confused with the Yogacara School in Mahayana Buddhism), which thrived in pre modern, pre colonial times. This ancestry would be related to วัดราชสิทธารามราชวรวิหาร, the former residence of สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก ญาณสังวร) (early 19th century), "the heir to the teaching of Ayutthaya meditation masters," and the temple where Luang Pu Sodh used to practice before he went on to develop Dhammakaya meditation. According to theologian Rory Mackenzie, Yogavacara ideas are the most likely influence on Dhammakaya meditation system, though this is not definitely proven. According to Buddhist Studies scholar Catherine Newell, "there is no doubt that Dhammakaya meditation is based upon the broader yogavacara tradition." She presents evidence of the borrowing of Luang Pu Sodh's Dhammakaya system from Somdet Suk's system of meditation. She and Asian studies scholar Phibul Choompolpaisal believe a Yogavacara origin to be most likely. If this would be the case, the tradition's meditation method would be an exoteric (openly taught) version of what initially was an esoteric tradition. An alternative theory suggests an origin in Tibetan or other forms of Mahayana Buddhism. According to Mackenzie, it is possible but unlikely that someone who knew the Tibetan meditation methods met and shared that knowledge with Luang Pu Sodh in the early 1910s. There are similarities between the two systems, states Mackenzie, as well as with the concepts such as chakra (tantric psycho physical centers), "crystal sphere" and Vajra. Though these commonalities are widely accepted, no proof has emerged yet of the cross fertilization of Tibetan Buddhist practices into Dhammakaya system. Yogavacara ideas are the most likely influence on Dhammakaya meditation system, but this too has yet to be proven, states Mackenzie. Newell acknowledges that Crosby doubts the link because of the two systems using different terminology. It is alternatively possible that Luang Pu Sodh developed his approach based on his own psychic experiences.

Луанг Пу Содх Кандасаро

Бұл дәстүрді ХХ ғасырдың басында Луанг Пу Содх Кандасаро бастады. 1916 жылы үш сағат бойы "самма арахам" мантрасы туралы медитация жасағаннан кейін, Дхаммакая қорының жарияланымынша, "оның санасы [күрт] денесінің ортасында толыққандай тынышталды және бекітілді", содан кейін ол "денесінің ортасында жарқын, сәулелі Дхамма сферасын, одан кейін әрқайсысы "жарқырақ және айқын" жаңа сфераларды сезінді". Луанг Пу Содхтың сөзіне қарағанда, бұл нағыз Дхамма денесі, яғни Дхаммакая, "Будданың рухани мәні және ниббана [ол] адам денесінде нақты шындық ретінде бар", және нағыз Өзім (өзгеге емес, қарама-қарсы). Маккензидің айтуынша, "Луанг Пхау Сот өзінің жаңалықтарын Сатипатхана Суттасымен байланыстыруға тырысты. Ол әдетте 'денені дене ретінде қарастыру' деп түсінілетін сөз тіркесін 'денедегі денені қарастыру' деп түсіндірді". Луанг Пу Содхтың пікірінше, медитация адамның физикалық денесінде "прогрессивті түрде жақсаратын астралдық және рухани денелердің тізбесін" ашуға мүмкіндік береді. Будданың ілімінің мәніне қол жеткізгеніне сенген Фра Кандасаро өмірінің қалған бөлігін Дхаммакая медитациясын үйретуге және оның білімін тереңдетуге арнады, бұл медитация әдісін ол "Виджа Дхаммакая", "Дхаммакаяның тікелей білімі" деп атады. Ват Пакнам Бхасихарун дәстүріндегі ғибадатханалар, бірге Дхаммакая дәстүрі деп аталады, бұл әдіс Будданың бастапқыда ағартушылыққа қол жеткізу үшін қолданған әдісі екеніне сенеді, бірақ Будда қайтыс болғаннан кейін бес жүз жыл өткен соң жоғалып кеткен. Дхаммакая техникасының қайта ашылуы көбінесе ғажайып оқиғалармен және ғарыштық элементтермен сипатталады. Мысалы, қайта табылғанға дейін ғибадатхананы тазартатын қатты жаңбырлар туралы айтылады.

Студенттердің бірінші буыны

Дхаммакая медитациясын ашқаннан кейін Луанг Пу Содх оны алғаш рет Нахон Патом провинциясының Банг Лен ауданындағы Ват Бангплада басқаларға үйретті. Луанг Пу Содхқа Ват Пакнамда абаттық лауазым берілгеннен бастап, Дхаммакая медитациясы осы ғибадатханамен байланыстырылып келді. Ват Луанг Пхор Содх Дхаммакайрам сияқты басқа ғибадатханалардың да тамыры Ват Пакнамға жетеді. Ол XIX және XX ғасырлардың басында реформа жасауға жасалған қысымдарға қарамастан сақталды. Луанг Пу Содхтың шәкірттері Дхаммакая медитациясын Ват Пакнам Бхасичароен, Ват Пхра Дхаммакая, Ват Луанг Пор Содх Дхаммакаярам және Ват Ражорасарамада, сондай-ақ осы ғибадатханалардың филиалдарында оқытты. Бұл ірі ғибадатханалардан өзге, Луанг Пу Содх дәстүрін ұстанатын тағы да бірнеше орталықтар бар.

Маечи Тонгсук Самдаенгпан

Маэчи Тонгсук (1900–1963 жж.) – медитация үйретуімен танымал болған қарындас. Ол 1900 жылдың 1 тамызында Бангкок қаласының Банграк ауданындағы Баан Сафан Луаңда дүниеге келген. Ол әкесі Ром мен анасы Ванның үшінші баласы еді. Әке-шешесінен ерте жасында айырылып, оның орнына туысы мен туысқан әйелі тәрбиелеген. Ол формальды білім алмаған және сауатсыз болған. Ол Чулалонгкорн ауруханасының хирургіне үйленген. Күйеуінің осыдан бұрын қайтыс болуына дейін олардың екі баласы болды, содан кейін ол өзін және балаларын сатушы болып жұмыс істеу арқылы асырауға мәжбүр болды. 1930 жылы Тонгсук Самдаенгпан Луанг Пу Содхтың басшылығымен Ват Пакнам Бхасичароенде медитация оқуын бастады. Әйел ретінде, кейін қарындас ретінде, ол Ват Пакнам Бхасичароеннің белгілі қолдаушыларына, мысалы, Лиап Сиканчананнандқа сабақ берді. Лиаптың үйінде Маэчи Тонгсук Чандра Хоннокюнгпен танысты, оған Дхаммакая медитациясын үйретті. Екеуі де бір ай бойы Ват Пакнамда болғаннан кейін, екеуі де қарындастарға тоғыстырылды. Маэчи Тонгсук Таиландты аралап, Дхамманы таратып, Луанг Пу Содхтың саясатына сәйкес Дхаммакая медитациясын үйретті. Маэчи Тонгсукқа 1960 жылы жатыр мойнының қатерлі ісігі диагнозы қойылды және ол 1963 жылдың 3 ақпанында Ват Пакнам Бхасичароенде қайтыс болды. Ол 63 жаста болды, 25 жыл қарындас қызметін атқарған.

Маечи Чандра Хоннокюонг

Маэчи Чандра (1909–2000) бала кезінде мас әкесінен қарғыс алғаннан кейін медитацияға қатты қызығушылық танытты. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол оның руымен байланысып, онымен татуласуды қалады. 1935 жылы ол Бангкокқа жұмыс істеуге және Луанг Пу Содхпен кездесу жолын табуға барды. Маэчи Тонгсукпен танысып, одан медитация үйренгеннен кейін Ват Пакнамда сангхаға қабылданды. Кейін ол Луанг Пу Содхтың көрнекті медитация шәкіртіне айналды. Луанг Пу Содхтың қайтысынан кейін ол Луанг Пор Дхаммаджайо мен Луанг Пор Даттадживоға Дхаммакая медитациясын таныстыруда маңызды рөл атқарды, олармен бірге Ват Пхра Дхаммакаяны құрды. Луанг Пор Дхаммаджайо және Луанг Пор Даттадживо, қазіргі Ват Пхра Дхаммакаяның аббаты және вице-аббаты, маэчи (қарындас) Чандра Хоннокюоңның шәкірттері болды.

Дхаммакая медитациясы

Дхаммакая дәстүріндегі барлық ірі храмдардың ең маңызды тәжірибесі – медитация. Дәстүрдің медитация жүйесі оны бағытталған Тхеравада буддизмінен ерекшелендіреді. Суванна Сата Анандтың сөзіне сәйкес, дәстүр медитация мен Дхаммакаяға қол жеткізудің Нирванаға жетудің жалғыз жолы екеніне сендіреді. Бұған қоса, осы техниканың жоғары деңгейлері абинья, яғни саналық күштерді дамытуға және медитация жасаушыға өткен өмірлерге, сондай-ақ өмірдің басқа жазықтарына саяхаттауға мүмкіндік береді, онда қазіргі өмір жағдайларына әсер етуге болады. Бұл процестегі маңызды элемент – "дене орталығы", Луанг Пу Содх оны әр адамның кіндігінен екі саусақ ені жоғары орналасқан нүкте деп нақтылайды: адам қандай медитация техникасын қолданса да, сана осы орталық арқылы ғана терең түсінікке жете алады. Сондай-ақ, бұл орталық жеке адамның дүниеге келуі мен қайтысына да тікелей қатысты деп есептеледі. Дене орталығы "тыныстың соңғы шегі" деп те сипатталады, ол іш қуысының ең терең бөлігі, онда тыныс ішке-сыртқа қозғалады.

Саматха кезеңі

Дене орталығына назар аудару үшін тәжірибелі мамандар бірнеше әдістерді қолдана алады. Тәжірибелі мамандар дене ортасында ақыл-ойымен бейне жасай алады, әдетте, кристалл шар немесе мөлдір Будда бейнесі. Бұл «Висуддимагга» кітабындағы жарқын нысанға медитация жасаумен салыстырылады. Содан кейін тәжірибелі мамандар осы бейнені өз алдарында көреді, сосын осы бейнені ақыл-ойының жеті негізі арқылы ішке қарай жылжытады, осылайша орталыққа жетеді. Ақыл-ойдың кедергілері еңсерілгеннен кейін, көзге көрінетін бейне өзгеріске ұшырайды. Тәжірибелі мамандар сондай-ақ мантраны (บริกรรมภาวนา) қолдана алады, дәстүрлі түрде «Самма Арахам» деп аталатын мантраны, ол Будданың «кемелдікке» (арахам) «толыққанды» (самма) жеткенін көрсетеді, бұл дәстүрлі Тиратанаванда әнінде кездеседі. Бұл Будданың сапасын еске түсірудің (Будданусати) бір түрі. Бұл мантраны Солтүстік Таиландтың монахтары да қолданған. Дхаммакая басылымдарында айтылғандай, тәжірибелі мамандар назарын дене ортасына тікелей қоя алады, тіпті бейнелемей немесе мантра қолданбай-ақ. Бұл жолдың алғашқы сатысын Луанг Пу Содх «жолдың бастауы» деп атады. Содан кейін Луанг Пу Содх жетістік деңгейін әрбір адамның ішкі денелері арқылы сипаттайды, олар бірінен соң бірі нәзік болып, жұптар түрінде келеді. Барлығында әрбір адам тоғыз түрлі денеден тұрады, олардың әрқайсысының қалыпты және тазартылған түрі бар. Бұл денелердің алғашқы төрт жұбы дәстүрлі дхана медитациясының жетістіктерімен сәйкес келеді. Содан кейін «тамырдың өзгеруі» аралық Дхаммакая күйі келеді: бұл әлі ағартылмаған және ағартудың төрт сатысы арасындағы аралық күй. Осы ішкі жұптардың соңғы төртеуі Дхаммакая деп аталады және ағартудың төрт сатысына теңеледі, соңында ағартудың соңғы сатысына (арахантқа) жеткізеді.

There are several techniques which can be used by practitioners in focusing the attention on the center of the body. Practitioners may visualize a mental image at the center of the body – characteristically, a crystal ball or a crystal clear Buddha image. This has been compared with meditation on a bright object in the Visuddhimagga. Practitioners then visualize this image in front of themselves, and then move the mental image inwards through seven bases of the mind until reaching the center. Once the mental hindrances are overcome, the visual image imagined is transformed. Practitioners may also use a mantra (บริกรรมภาวนา), traditionally Sammā Arahaṃ, which refers to the Buddha who has 'perfectly' (sammā) attained 'perfection in the Buddhist sense' (arahaṃ), as can be found in the traditional Tiratanavanda chant. This is a form of Buddhanussati, i. e. recollecting the Buddha qualities. This mantra has also been used by monks from Northern Thailand. Alternatively, practitioners can also place their attention at the center of the body directly, and can even do so without visualizing or using a mantra, according to Dhammakaya publications. The first stage of this path Luang Pu Sodh simply called the 'beginning of the path' (translit=pathommamak). After that, Luang Pu Sodh would usually describe the level of attainment in terms of inner bodies within every human being, which are successively more subtle, and come in pairs. In total, every human being consists of nine types of bodies, each of which has a normal and refined form. The first four pairs of these bodies are equated with the orthodox jhāna meditation attainments. Next is the 'change of lineage' intermediary Dhammakaya state: this is the intermediate state between not being enlightened yet, and the four stages of enlightenment. The final four of these inner pairs are called the Dhammakayas, and are equated with the four stages of enlightenment, leading to the final stage of enlightenment (arahant).

Випасана

Дхаммакая медитациясында випассана (көрістік) сатысы практиканттар Дхаммакаяға қол жеткеннен кейін орындалады, және олар өздерінің физикалық және психикалық процестерін бақылау арқылы өмірдің нақты жайтын түсіне алады. Бұл төменгі жаһандық ішкі денелердің үш белгісін зерделеу арқылы іске асырылады. Осы сатыда практиканттар туу, өлім және азап туралы тереңірек түсінікке ие болады деп саналады, себебі олар медитациялық жетістіктер арқылы осы құбылыстардың нақты мәнін көреді. Дхаммакая медитация дәстүрінде випассана сатысындағы жоғары білім және трансценденттік даналық, саматха сатысының "Дхаммакаяға қол жеткізуінен асып түседі".

Шынайы өзіндік Нирвана

Дхаммакая дәстүрі бойынша, Будда нирвананың нағыз Өзі екенін ашты. Дәстүр осы нағыз Өзінді Дхаммакая деп атайды, ол – рухани мән. Дәстүр сендіреді, Будданың және Нирвананың бұл мәні әрбір адамның ішінде нақты шындық ретінде бар. «Өзің емес» ілімі дәстүр бойынша, нағыз Өзіңді табу үшін, Өзің емес нәрселерден бас тарту құралы саналады. Буддизмді зерттеуші ғалым Пол Уильямс,

Шынайы өзіндік түсінік

Дхаммакая дәстүрінің кейбір нанымдары мен тәжірибелері – мысалы, нирвана, «нағыз өзі» және медитация – дәстүрлі тай буддалық институттары мен ғалымдары тарапынан Тхераваданың негізгі ілімдері мен тәжірибелеріне қарсы немесе оларды қабылдамайтындықтан сынға ұшырады. Тайлық Тхеравада буддизмінің көп бөлігі Дхаммакаяның «нағыз өзі» ілімін қабылдамайды және Будданың нағыз ілімі ретінде өзіндік жоқтығын қатаң түрде мойындайды. Анаттаның нағыз табиғаты туралы дау 1939 жылы Тайландтың 12-ші Жоғарғы Патриархы Нирвананың «нағыз өзі» екенін дәлелдеген кітап жариялаған кезде басталған. Бұл дау 1990 жылдары монах-дінтанушы Фра Прайудх Пайютто Дхаммакая дәстүрінің нирвана туралы ілімдерін сынаған кітап шығарғанда қайтадан туындады. Пхра Пайютто өзінің «Дхаммакая ісі» атты кітабында Дхаммакаяның «Ниббана [Нирвана] – Жоғары Өзіндік (атта)» ілімі буддалық канондық және канондық емес ілімдерді «азайтады» дейді. Ол тарихи Тхеравада ілімдері нирвананы анатта контекстінде баса назар аударатынын және «нирвана – атта» түсіндірмесі қабылдауға болатын түсіндірме емес екенін жалғастырады. Алайда Пхра Пайюттоны бірнеше тай ғалымдары мен журналистер «догматик» және діни төзімсіздікті насихаттаушы деп сынға алды. Кейбір ғалымдар Дхаммакаяның нирвана туралы ілімдерін бұрын сынаған болса да, бұл сын-пікірлер 1990 жылдары Пхра Пайютто кітабын жариялағанға дейін көпшілік назарына ілікпеді. Дінтанушы ғалым Рейчел Скотттың айтуынша, Пхра Пайюттоның сөзі тай Тхеравада буддизмінде беделді деп есептелді және осылайша Дхаммакаяның нирвананы түсіндіруін даулы деп танытты. Луанг Пор Сермчай сияқты дәстүрдің жақтастары мен ұстаздарының пікірінше, абсолютті өзіндік жоқтығын ұстанатындар ғалымдар, ал «бірнеше белгілі орман шөлдігі» Луанг Пу Содх, Аджхан Мун және Аджхан Маха Буа сияқты Нирвананы нағыз өзіндік ретінде ұстайды, өйткені олар өз түсініктері арқылы «Жоғары немесе Нағыз Өзіндік (атта) бар екенін растады». Ол сондай-ақ Нирвана өзіндік емес бола алмайды, өйткені ол құрастырылмаған және шартталған құбылыс емес дейді. Діни зерттеулер ғалымы Потпреча Чолвиярн Луанг Пу Содхтың алғашқы медитация мұғалімдерінің бірі Луанг Фо Нонг Индасуваноның ұқсас ұстанымды ұстанатынын атап өтті. Луанг Фо Нонгтың айтуынша, буддистік тәжірибесі бар тәжірибелілердің Нирвананы түсінуі ғалымдардың Нирвана туралы түсінігінен өзгеше. Уильямс Луанг Пор Сермчайдың пікірлерін қорытындылап, буддизмді «нағыз Өзіндік» тұрғысынан оқудың осы тәсілдері Шығыс Азия ортасында қолайлы болған сияқты, сондықтан күрделі себептермен Махаяна да осы жағдайда өркендеді дейді. Уильямстың айтуынша, Таиландтағы Дхаммакаяға қатысты пікірталас дінтану және антропология ғылымының ғалымы Джеймс Тейлордың пікірінше, Дхаммакаяның нирвана және «тұрақты өзіндік ұғымдары» туралы ілімдері ерте Буддизмнің Персоналистік мектебіне ұқсас. Пол Уильямс Дхаммакая дәстүрінің ілімдері кейбір жағынан Будда табиғаты мен Махаяна буддизмінің Трикая ілімдеріне ұқсас екенін айтады. Ол Дхаммакая дәстүрін Махаяна Татагатагарбха дәстүрінен тәуелсіз дамыған деп санайды, бірақ буддизмді түсінуде өте ұқсас нәтижелерге қол жеткізді. Потпреча Чолвиджарн Дхаммакая мен Татагатагарбха ілімдерін, сондай-ақ Дхаммакаяның Луанг Пу Содх және Тибет Шентонг (гжан стонг) дәстүріндегі медитациялық практикаларды салыстырып, қарама-қарсы қойды. Дхаммакая дәстүрі өзіндік және өзіндік емес деген пікірталасқа әр түрлі жауап берді. Луанг Пор Сермчайдан басқа, Ват Пхра Дхаммакаяның көмекші аббаты Луанг фи Тханавуддо сыншыларға жауап ретінде тақырып туралы кітап жазды. Рунграви Чалмермсрипиниораттың айтуынша, дәстүрді ұстанушылар талқылауға көп қызығушылық танытпаған сияқты, олар Дхаммакая медитациясының ақыл-ойының қалай жақсарғанына көбірек мән береді. Нирвананы шынайы бақыт, тұрақты және маңызды деп түбегейлі анықтамадан басқа, Нирвана дәстүр бойынша дәстүрлі тұрғыдан, ашкөздіктің, жеккөрушіліктің және алдамның болмауы ретінде сипатталады. Скотт Нирвананың ең жоғарғы бақыт жағдайы ретінде оң сипатталуы Ват Пхра Дхаммакаяның жаңа мүшелері арасында танымалдылығына ықпал еткен болуы мүмкін деп мәлімдейді. Маккензи бұл сенімдерге қатысты сынның көп бөлігі Ват Пхра Дхаммакаяның жоғары мәртебесі мен қаржы жинау практикасын жөнінен мақұлдамайтын адамдардан келеді деп айтады. Осыны растау үшін ол басқа да Дхаммакая дәстүріндегі ғибадатханалар, мысалы, Ват Пакнам және Ват Луанг Пхо Содх Дхаммакаярам, Ват Пхра Дхаммакая сияқты сынға ілікпейтінін атап өтеді, олардың барлығы Нирвана туралы бірдей сенімдерді бөліседі.

Some of the beliefs and practices of the Dhammakaya tradition – such as about nirvana, "true self" and meditation – have been criticized as allegedly opposing or rejecting the mainstream Theravada teachings and practices by traditional Thai Buddhist institutions and scholars. The bulk of Thai Theravada Buddhism rejects the true self teaching of Dhammakaya, and insists upon absolute non self as the Buddha's real teaching. The controversy on the true nature of anattā dates as far back as 1939, when the 12th Supreme Patriarch of Thailand published a book arguing that Nirvana was the "true self". This dispute arose again in the 1990s when monastic scholar monk Phra Prayudh Payutto published a book criticizing the Dhammakaya tradition's teachings on nirvana. Phra Payutto states, in his book The Dhammakaya Case, that the "Nibbāna [Nirvana] is Higher Self (atta)" teaching of Dhammakaya "insults" the Buddhist canonical and post canonical teachings. He continues that the historic Theravāda teachings emphasize nirvana in the context of anattā, and the "nirvana as attā" is not an acceptable interpretation. Phra Payutto has, however, been criticized in return by a number of Thai academics and journalists for being "dogmatist" and promoting religious intolerance. Although some scholars have criticized Dhammakaya's teachings on nirvana in the past, these critiques garnered virtually no public attention until the 1990s when Phra Payutto published his book. According to religion scholar Rachelle Scott, Phra Payutto's word was largely considered authoritative in Thai Theravada Buddhism, and thus legitimized Dhammakaya's interpretation of nirvana as controversial. According to proponents and teachers of the tradition such as the monk Luang Por Sermchai, it tends to be scholars who hold the view of absolute non self, whereas "several distinguished forest hermit monks" such as Luang Pu Sodh, Ajahn Mun and Ajahn Maha Bua hold Nirvana as true self, because they have "confirmed the existence of a Higher or Real Self (attā)" by their own realizations. He further states that Nirvana cannot be not self because it is not a compounded and conditioned phenomenon. Religious studies scholar Potprecha Cholvijarn notes that Luang Pho Nong Indasuvaṇṇo, one of Luang Pu Sodh's early meditation teachers, takes a similar position. According to Luang Pho Nong, Nirvana as understood by Buddhist practitioners with direct experience differs from the understanding of Nirvana generally taken by scholars. Williams summarizes the views of Luang Por Sermchai and states that these ways of reading Buddhism in terms of " a true Self certainly seem to have been congenial in the East Asian environment, and hence flourished in that context where for complex reasons Mahayana too found a ready home". According to Williams, the Dhammakaya related debate in Thailand leads to an appreciation that

According to James Taylor, a scholar of Religious Studies and Anthropology, Dhammakaya's doctrinal views on nirvana and "enduring notions of self" are similar to the Personalist School of early Buddhism. Paul Williams states that in some respects the teachings of the Dhammakaya tradition resemble the Buddha nature and Trikaya doctrines of Mahāyāna Buddhism. He sees the Dhammakaya tradition as having developed independently of the Mahayana Tathagatagarbha tradition, but as achieving very similar results in their understanding of Buddhism. Potprecha Cholvijarn has compared and contrasted the Dhammakaya and Tathagatagarbha doctrines, as well as the meditative practices taught by Dhammakaya's Luang Pu Sodh and those in the Tibetan Shentong (gzhan stong) tradition. The Dhammakaya tradition has responded in different ways to the debate of self and not self. Apart from Luang Por Sermchai, Wat Phra Dhammakaya's assistant abbot Luang phi Ṭhanavuddho wrote a book about the topic in response to critics. According to Rungrawee Chalermsripinyorat, the followers of the tradition seem not much interested in the discussion, and are more concerned how Dhammakaya meditation improves their mind. Besides the unorthodox definition of Nirvana as true happiness, permanent and essential, Nirvana is also described by the tradition from a more orthodox perspective, as the absence of greed, hatred and delusion. Scott states that the positive description of Nirvana as a state of supreme happiness may have contributed to the popularity of Wat Phra Dhammakaya to new members. Mackenzie argues that much of the criticism toward these beliefs comes from people who simply disapprove of Wat Phra Dhammakaya's high profile status and fundraising practices. To support this, he notes that other Dhammakaya tradition temples such as Wat Paknam and Wat Luang Phor Sodh Dhammakayaram are hardly ever the subject of criticism the way Wat Phra Dhammakaya is, despite the temples sharing the same beliefs about Nirvana.

Сиқыр және ырым-жырымдар

Дхаммакая дәстүрінің ірі ғибадатханалары дәстүрлі "әсем Буддалық рәсімдер, қорғаныш сиқыры, болжамдар айту және оларға жұмсалатын құралдар, суреттер мен ақша" сияқты сенімдерге қарсылық білдірді. Алайда, Дхаммакая басылымдары буддалық амулеттердің (тай тілінде: phra khruang rang) керемет және емдік күшін кеңінен баса көрсетіп, оларды сатады және таратады. Сонымен қатар, Ват Пхра Дхаммакая өзінің жарнамаларында керемет күштерге ие "Махсириратта амулеттерінің" суреттерін қоса, керемет оқиғалар туралы айтады. Бұл жарнамалар оқырмандарды ғибадатханаға келіп, мұндай керемет құбылыстарды өз көздерімен көруге шақырады. Ньюэллдің сөзіне сәйкес, көптеген тайлықтар Дхаммакая медитациясының күштеріне амулеттер арқылы жанама жолмен қол жеткізуге тырысады. Луанг Пу Содх шығарған амулеттер ерекше күшті деп танылып, осы себепті Таиландта жоғары бағаланады.

Космикалық күрес туралы аңыздар

Бірнеше ғалымдарға екі жыл бойы Ват Пхра Дхаммакаяда тұрған Мано Лаохаваничтің берген ақпаратына сәйкес, Дхаммакая дәстүріндегі кейбіреулер "Қара Дхаммакая" (Мара) мен "Ақ Дхаммакая" арасында мифтік, үздіксіз ғаламдық күрес болып жатқанына сенеді, сонымен қатар Луанг Пор Дхаммаджайоның Будданың реинкарнациясы және мессия екенін ойлайды. Буддизмді зерттеуші ғалым Питер Харвидің сөзіне қарағанда, топтық медитацияның мақсатының бір бөлігі – "жаман Мараның" осы әлемге тигізетін зиянды ықпалын жеңуге көмектесу. Маккензи былай дейді: ақ және қара тараптар арасындағы күреске әсер ету үшін бірге медитация жасауды осы дәстүрді ұстанатындар жеке және ұжымдық жауапкершілік деп санайды. Осы сенімге сәйкес, бұл мифтік күресті медитациямен айналысатын көптеген адамдардың күшімен жеңуге болады, бұл қасиетті міндет саналады. Маккензи бұл дәстүрді ұстанатындардың қаншасы осы мифке сенеді деген сұраққа нақты жауап жоқ екенін айтады. Ол Чумполпайсалдың бұл түсінік ішкі емес екенін, сондай-ақ Дхаммакая дәстүріндегі храмдарда мұндай медитация бағдарламасының "көрсеткіштері жоқ" екенін атап өтеді. Маккензи ілімдердің логикасын және медитацияға бағытталғандығын бағалайтын адамдармен кездескенін, сонымен қатар керемет нәрсені сезінуді күтетін мүшелермен де кездескенін, сондықтан көптеген ішкі түсініктер болуы мүмкін деген қорытындыға келгенін жалғастырады. Документальдық фильм режиссері Ноттапон Бунпракоб бұл мифтің оқытылуын күмәнді көреді. Бунпракоб Луанг Пор Дхаммаджайоның мессия екені туралы идея Лаохаваничтің куәлігіне ғана негізделгенін, ол Ват Пхра Дхаммакаядағы уақытында алған құпия "ішкі" білім арқылы осыны білетінін және табиғаты бойынша ешкім оның айтқанын жоққа шығара алмайтынын мәлімдейді.

Ықпал

Дхаммакая дәстүрі Таиландтағы бірнеше белгілі будда дәстүрлеріне әсер етті. Чолвиярн бұл дәстүрдің тай буддизміне ықпал еткен үш маңызды тұлғаны атап көрсетеді. Чолвиярнның сөзінше, Маномайддхи медитация дәстүрі Дхаммакая дәстүрінің ықпалымен туған бірнеше ұқсастықтарға ие. Медитация дәстүрінің негізін қалаушы Луанг Фо Руэси Лингдам 1930 жылдары Луанг Пу Содхтан және бірнеше танымал медитация шеберлерінен медитацияны үйренді. Ват Пакнамда Дхаммакая медитациясын оқығаннан кейін, ол оны өз тәжірибесіне енгізіп, ақырында Таиландта танымал медитация ұстазы болды. Чолвиярн Луанг Фо Руэсидің ең танымал әдісі – Маномайддхи әдісінің Дхаммакая медитациясымен бірнеше ортақ белгілері бар екенін атап өтеді. Луанг Фо Руэси де бұл дәстүрдің Нирванаға деген көзқарасына әсер еткенін мойындады, ол бұрын бос екенін ойлаған. Бірақ Дхаммакая және басқа медитация түрлерін тәжірибелегеннен кейін, ол Дхаммакая дәстүрімен келісетіндей көзқарасын өзгертті. Сонгдамкальяни монастыры – бхикхунилер (толықтай қабылданған монахтар) үшін алғашқы заманауи тай монастыры. Монастырьдың негізін қалаушы бхиккхуни Ворамай Кабилсингх алғаш рет Ват Пакнамда буддизмді зерттеді. Оның өмірбаяндық естеліктерінде, бхиккхуни Ворамай үйленбеген кезінде жатыр фибромынан зардап шеккен және Луанг Пу Содхтың шәкірті фиброманың медитация арқылы жойылғанын айтқан. Ол операцияға барғанда, фиброманың жоқ болғаны анықталды. Бұл оқиға оны Ват Пакнамда медитацияны зерттеуге, сондай-ақ бірнеше басқа медитация мектептеріне және ақырында қабылданғанға дейін жеткізді. Чолвиярнның айтуынша, бхиккхуни Ворамай қайтыс болғанға дейін Дхаммакая медитациясын және басқа бірнеше медитация әдістерін үйретті, сондай-ақ Дхаммакая дәстүріне ұқсас Дхаммакая және Нирвана ұғымдарын үйретті. Фра Арияхунатан, тай орман дәстүрінің танымал медитация шебері және дәстүрдің негізін қалаушы Аджхан Мунның алғашқы өмірбаянын жазған адам, Дхаммакая дәстүрінің ықпалына ұшыраған болуы мүмкін. Фра Арияхунатан бұл ықпалды мойындамаса да, Чолвиярн 1950 жылы Фра Арияхунатанның, сол кезде Дхаммайутиканың жоғары дәрежелі әкімшілік монахы, Луанг Пу Содхтың Таиландтағы беделі артып келе жатқанда оның мінез-құлқын тексеру үшін жіберілгенін атап көрсетеді. Кездесуден кейін Фра Арияхунатан оң баяндамамен оралды, содан кейін Дхаммакая дәстүрі сияқты Дхаммакая ұғымын сипаттайтын кітап жариялады. Чолвиярнның пікірінше, оның дхаммакая туралы түсінігі Луанг Пу Содх және Аджхан Мун сияқты медитация шеберлерімен болған әңгімелерден туған болуы мүмкін, бірақ Чолвиярн бұл идеяларды боран камматтана мәтіндерінен алған болуы мүмкін деп санайды.

The Dhammakaya tradition has influenced several notable Buddhist traditions in Thailand. Cholvijarn notes three major figures in Thai Buddhism the tradition likely influenced. The Manomayiddhi meditation tradition, states Cholvijarn, shares several similarities that were likely influenced by the Dhammakaya tradition. The meditation tradition's founder, Luang Pho Ruesi Lingdam, studied meditation under Luang Pu Sodh and several well known meditation masters in the 1930s. After learning Dhammakaya meditation at Wat Paknam, he incorporated it into his practice and eventually became a popular meditation teacher in Thailand. Cholvijarn notes that Luang Pho Ruesi's most popular technique, the Manomayiddhi method, has several similarities with Dhammakaya meditation. Luang Pho Ruesi has also admitted the tradition influenced his view of Nirvana, which he used to believe was void. However, after practicing Dhammakaya and other forms of meditation, he later changed his view to agree with the Dhammakaya tradition's. The Songdhammakalyani Monastery, the first modern Thai monastery for bhikkhuni (fully ordained nuns), has its roots in the Dhammakaya tradition. The monastery's founder, Bhikkhuni Voramai Kabilsingh, first studied Buddhism at Wat Paknam. According to her autobiography, Bhikkhuni Voramai was suffering from uterine fibroid as a layperson and was told by a student of Luang Pu Sodh that the fibroid had been removed via meditation. When she went in for surgery, it was found that the fibroid was gone. The incident led her to the study of meditation at Wat Paknam as well as several other meditation schools and her eventual ordination. According to Cholvijarn, Bhikkhuni Voramai taught Dhammakaya meditation along with several other meditation methods until her death, as well as taught the concepts of dhammakaya and Nirvana similarly to the Dhammakaya tradition. Phra Ariyakhunathan, a well known meditation master from the Thai Forest Tradition who was responsible for the first biography of lineage founder Ajahn Mun, may have also been influenced by the Dhammakaya tradition. Although Phra Ariyakhunathan does not acknowledge an influence, Cholvijarn notes that in 1950, Phra Ariyakhunathan, then a high ranking Dhammayuttika administrative monk, was sent to investigate the conduct of Luang Pu Sodh as his reputation in Thailand grew. After the meeting, Phra Ariyakhunathan returned with a positive report and then published a book describing the concept of dhammakaya in the same way as the Dhammakaya tradition. According to Cholvijarn, his understanding of dhammakaya likely came from discussions with meditation masters such as Luang Pu Sodh and Ajahn Mun, although Cholvijarn states that he also may have gotten these ideas from borān kammaṭṭhāna texts.

Қасиеттеу

Дхаммакая дәстүрінің жақтастары оның ілімдерін тиімді және трансформациялық деп санайды. Дүние жүзіндегі фундаменталистік қозғалыстарды зерттеу аясында Дональд Сверр Дхаммакая дәстүрін "фундаменталистік" бағыттағы деп сипаттады. "Фундаментализм" терминімен ол Таиланд пен Шри-Ланкадағы теравада қауымдарында байқалатын, "діни негіздегі біртұтас ұлттық сананы" және мирянның (жатақтың) белсенді рөлін жариялайтын үрдістерді меңзейді. Бұл тенденцияға доктриналар мен тәжірибелерді апологетикалық, модернистік тұрғыдан қайта қарастыру және бекіту кіреді, бұл "ерекше агрессивті, сыншыл, теріс және абсолюттік" сипатпен үйлеседі. Басқа ғалымдар Дхаммакая дәстүрін жаңғырушы қозғалыс ретінде қарастырады. Дәстүрдің жаңа қозғалыс болып табылуы мәселесі пікіртал тудырады; Wat Phra Dhammakaya, атап айтқанда, жаңа монахтық бірлестік (nikaya) құруға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Дәстүрдің орталық тұсы – Дхаммакая медитациясы, дәстүр бойынша Будданың ояну жолы, ұмытылған, бірақ Луанг Пу Содх Кандасаро арқылы қайта жаңғыртылған әдіс. Бұл әдіс Виджа Дхаммакая деп аталады. Мартин Сигердің сөзіне сүйенсек, бірнеше ғалым Таиландтың басты Сангхасы мен Дхаммакая дәстүрі арасындағы дау-дамайды "ыңғайсыздық пен діни бостандықтың бұзылуы" ретінде сипаттады. Сигердің пікірінше, Дхаммакая дәстүрінің ғибадатханаларының ілімдері мен тәжірибелері Тхеравада дәстүрінен өзгеше, ал буддалық канондық мәтіндердің әртүрлі интерпретациялары тайлық БАҚ және Сангха кеңесінде қызу пікірталас, қаралау кампаниясына және "дінге қарама-қарсылардың" тазалануына әкеп соқты. Осылардың ішінде ең ықпалдысы – Wat Phra Dhammakaya, Пайютто тарапынан "буддалық идеяларды бұрмалауда, Будданың ілімдерін кемсітуде" және "Пали канонына құрметсіздік көрсетуде" айыпталып отыр. Пайюттодан басқа, сыншылардың қатарында "тай ғалымдары, академиктер, монахтар және қоғамдық сыншылар" бар. Пайютто тайлық академиктер мен жаңалықтарды талдаушылар тарапынан "тар көзқарасты", "жазбаларға берілген", "догматик" және "пурист" деп сынға ұшырады. Тайлық тілші Сопон Порнчокчай да Пайюттоны жүргізген зерттеулерінің салмақты еместігі үшін айыптады.

The Dhammakaya tradition's practitioners state they find its teachings efficacious and transformative. As part of a survey of fundamentalistic movements around the globe, Donald Swearer has termed the Dhammakaya tradition as "fundamentalistic" in orientation. By "fundamentalism" he is referring to the emerging tendencies in Theravada communities of Thailand and Sri Lanka where a "religiously grounded communal identity" is asserted along with an activist role of the laity. This tendency includes an apologetic, modernistic reinterpretation and reassertion of doctrines and practices, one that is combined with a "uniquely aggressive, critical, negative and absolutist" character. Other scholars describe the Dhammakaya tradition as a revivalist movement. Whether the tradition is a new movement is a matter of debate; Wat Phra Dhammakaya, for one, has specifically said that they do not want to start a new monastic fraternity (nikaya). Central to the tradition is the Dhammakaya meditation practice, which the tradition considers the method through which the Buddha became enlightened, a method which was forgotten but has been revived by Luang Pu Sodh Candasaro. This method is called Vijja Dhammakaya. Several scholars, states Martin Seeger, have described the disputes and relationship between the mainstream Thai Sangha and the Dhammakaya tradition as reflecting "intolerance and undermining freedom of religion". According to Seeger, the teachings and practices of the Dhammakaya tradition temples deviate from the Theravāda tradition, and the different interpretations of Buddhist canonical texts have triggered a heated debate in the Thai media and in the Sangha Council, a smear campaign and the purging of "religious others". Of these, Wat Phra Dhammakayathe most influential in this regardhas been accused by Payutto of "distorting Buddhist ideas, insulting Buddha's teachings", and showing "disrespect to the Pali canon". Besides Payutto, other critics have included a number of "Thai scholars, academics, monks and social critics". Payutto has been criticized in return by a number of Thai academics and news commentators for being "narrow minded", "attached to scriptures", "dogmatist" and a "purist". Also, Thai columnist Sopon Pornchokchai has accused Payutto of performing sloppy research.

Көбею әдістері

Луанг Пу Содх Дхаммакая медитациясын енгізді, ол Дхаммакая дәстүрінің негізі болып табылады. Медитация техникасымен қатар, Луанг Пу Содхтың оқыту әдістері дәстүрдегі негізгі ғибадатханаларға жеткізілді. Дәстүрдің белсенді таралу стилі бар. Медитацияны топтап оқыту, рәсімдер кезінде медитацияға үйрету, монахтар мен үй иелеріне бірдей медитация оқыту және барлығына бір негізгі медитация әдісін үйрету – дәстүрдің ерекшеліктері. Ньюэллдің айтуынша, Луанг Пу Содх Ват Пакнамда маэчи қауымын құрған адам, ол қазір Таиландтағы ең ірі маэчи қауымдарының бірі. Луанг Пу Содх әйелдерді маэчи болуға ынталандырғанмен, маэчилер монахтарға қарағанда үй шаруашылығына көбірек уақыт жұмсауға тиіс болды. Бұл бағыт Ват Пхра Дхаммакаяның әйелдер руханилығына қатысты көзқарасында да көрінеді, ол Маечи Чандраны медитация шеберінің үлгісі ретінде жоғары бағалайды, бірақ Бхикхуни ординациялық қозғалысын қолдамайды. Ват Пакнамның әйелдер руханилығына қатысты көзқарастарынан өзге, Ват Пакнамның халықаралық бағыты да оның мұрасының бір бөлігіне айналды. Ғибадатхана Ұлыбританиядан келген бірнеше монахты қабылдады және жапон буддистерімен байланыс орнатты. Қазіргі уақытта Ват Пакнамның АҚШ, Жапония және Жаңа Зеландияда филиалдары бар. Бұл халықаралық бағыт Ват Пхра Дхаммакаяның жұмысы арқылы, 2010 жылға қарай 30-50 халықаралық орталығы бар, сондай-ақ Малайзияда екі филиал орталығы бар Ват Луанг Пхор Содх Дхаммакаярамның жұмысы арқылы жалғасты. Тайландтың буддалық ғибадатханалары мен дәстүрлерінің арасында Дхаммакая дәстүрінің халықаралық деңгейдегі ықпалы ең күштісінің бірі. Ват Пакнамда және Луанг Пу Содхтың дәстүріндегі басқа ғибадатханаларда да өмір бойы діни қызметке баса назар аударылады.

Амулеттер

Дхаммакая дәстүрінің алғашқы жобаларын қаржыландыру үшін қорғаныш амулеттерін өндіру және сату дәстүрдің негізін қалаушымен басталды. Ньюэллдің сөзінше, амулет сату – "ірі храмдар салуды қаржыландырудың жиі қолданылатын әдісі". Луанг Пу Содх басшылығымен Ват Пакнам (тай тілінде: phra khruang rang) амулеттерін өндіріп сатқан, олар Таиландта өздеріне танылған қасиеттерімен әйгілі болды. Ньюэллдің мәлімдемесіне сәйкес, Луанг Пу Содхтың амулеттері – қазір де олардың күштері үшін кеңінен құрметтеледі және жоғары бағамен саудаланып жүреді. Путтамонтон паркі жобасы 1950 жылдары Луанг Пу Содхтың басшылығымен басталып, 1970 жылдардағы құрылыс жұмыстарының көп бөлігі Ват Пакнам шығарған амулеттер есебінен қаржыландырылды. 1970 жылдардың басында құрылған Ват Пхра Дхаммакая, қаржы жинау мақсатымен, сиқырлы күштері бар деген амулеттерді белсенді түрде сатуды жалғастыруда. Бұл Таиландтағы буддалық ізгілік дәстүрін пайдаланады.

Ват Пакнам Басихарун

Ват Пакнам Бхасихарун (วัดปากน้ำภาษีเจริญ) – Бангкоктың Фаси Чарон ауданында, Чао Пхрая өзенінің жағасында орналасқан патшалық ват. Ват Пакнам Бхасихарун – Луанг Пу Содх Кандасароның бас абысы болған және әлі күнге дейін медитация сабақтарымен танымал ғибадатхана. Луанг Пу Содх Кандасаро бас абыс болған кезеңде ғибадатхана үлкен өзгерістерге ұшырады: он үш монахтан тұратын, күйреуге айналған ғибадатхана гүлденген білім және медитация орталығына айналды. 2008 жылы онда екі жүзден төрт жүзге дейін монах, сексеннен тоқсанға дейін саманера (жас шәкiрттер) және екі жүзден үш жүзге дейін маечи (әйел монахтар) болды. 2008 жылдан бастап ғибадатхананың бас абысы 2013 жылдан 2017 жылға дейін Таиландтың Жоғарғы Патриархы (Сангараджа) қызметін атқарған Сомдет Чуанг Варапуньо болды. 2015 жылы Сангха Жоғарғы Кеңесі оны жаңа Жоғарғы Патриарх ретінде ұсынды, бірақ 2014 жылғы төңкерістің ықпалды бұрынғы басшыларының наразылығын келтірген әскери хунта тағайындауға кедергі келтірді. Соңында бұл тағайындау алынып, Дхаммайутика Никаясынан монах тағайындалды, хунта Жоғарғы Патриархты тікелей тағайындауға корольге құқық беретін заңды өзгертіп, премьер-министрдің қол қоюымен бекітті. 2021 жылдың желтоқсан айында Сомдет Чуанг 96 жасында қайтыс болды.

Ват Пхра Дхаммакая

Ват Пхра Дхаммакая Бангкоктың солтүстігіндегі Патум Тани қаласында орналасқан. Оны Мэйчи Чандра Хоннокюонг және Луанг Пор Дхаммаджайо құрды. Бұл ғибадатхана Дхаммакая дәстүріндегі ең танымал ғибадатхана, өйткені ол өте үлкен және көптеген жақтастары бар, сондай-ақ көптеген іс-шаралар мен дау-дамайларға толы. Ғибадатхана Бангкоктың орта таптарының арасында танымал және көптеген оқу бағдарламаларын ұйымдастырады. Ғибадатханада медитация, қайырымдылық жасау және еріктілік арқылы қадір-қасиет жинауға баса назар аударылады. Теолог Рори Маккензидің айтуынша, ғибадатхана үлкен қоғамдық жиналыстарда жақтастарынан үлкен мөлшерде қайырымдылық қабылдайды және "белгілі бір қайырымдылыққа нақты нәтижелер" уәделейді. Скотттың сөзіне қарағанда, ғибадатхананың сыртқы келбеті әдемі және реттелген, оны "қазіргі заманғы эстетикалық стиль" деп сипаттауға болады. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, ғибадатхананың бүкіл әлемдегі жақтастарының саны үш миллионға жуық. Бастапқыда ғибадатхана медитация орталығы ретінде құрылған, себебі Мэйчи Чандра мен жаңа ғана санатталған монах Луанг Пор Дхаммаджайо Ват Пакнам Бхасихароендегі іс-шараларына қатысушылардың саны артып, оларды қабылдай алмады. 1977 жылы орталық ресми ғибадатханаға айналды. 1980 жылдары ғибадатхананың оқу бағдарламалары қалалық орта тап арасында кеңінен танымал болғандықтан, ғибадатхана экспоненциалды түрде өсті. Ват Пхра Дхаммакая аумағын кеңейтіп, үлкен ступаның (пагоданың) құрылысын бастады. Азия экономикалық дағдарысы кезінде Луанг Пор Дхаммаджайоның ақша жымқыруына айыпталып, абат лауазымынан алынғандықтан ғибадатхана сынға ұшырады. 2006 жылы ол бұл айыптардан ақталып, абат лауазымына қайта тағайындалды. Ғибадатхана одан әрі өсіп, білім беру, этиканы насихаттау және стипендиялық жобалармен танымал болды. 2014 жылғы әскери хунта кезінде абат пен ғибадатхана тағы да тексеріске алынды, Луанг Пор Дхаммаджайо қолдаушысының қайырымдылығы арқылы ұрланған ақша алды деп айыпталды. Ғибадатхана Таиландтағы биліктегі хунтаның бағынбаған жалғыз ықпалды ұйымы ретінде танылды, ол билікке келгеннен бері көптеген оппозициялық күштерді тоқтатты. 1990 жылдардан бері абат пен ғибадатханаға қарсы сот процестері дінге қатысты мемлекеттің тәртібі мен рөлі туралы көптеген пікірталастарға әкелді, бұл пікірталас 2017 жылы хунтаның ғибадатхананы тоқтату кезінде күшейді. 2017 жылға дейін билік өкілдері Луанг Пор Дхаммаджайоны таба алмады, ал 2018 жылы Пхрахру Сангхарак Рангсарит оның орнына ресми абат болып тағайындалды. Ват Пхра Дхаммакаяда жақсы істер жасау және медитация арқылы қадір-қасиет жинау мәдениеті, сондай-ақ өмірге этикалық көзқарас басым. Ғибадатхана осындай мәдениетті қалыптастыру үшін "жақсы достар" (кальянамитталар) қауымын қолдайды. Ғибадатханада дәстүрлі буддалық құндылықтар басымдыққа ие болғанымен, спутниктік теледидар станциясы және қашықтан оқыту университеті сияқты қазіргі заманғы тарату әдістері де қолданылады. Ғибадатхананың аумағында бірнеше ескерткіштер мен мемориалдық орындар бар, ал оның құрылысында дәстүрлі буддалық ұғымдар заманауи формада бейнеленген, өйткені ғибадатхана өзін әлемдік рухани орталық ретінде қарастырады. Оңтүстік-Шығыс Азияны зерткен антрополог Сандра Кейттің айтуынша, Ват Пхра Дхаммакая Буддизмде қадір-қасиет жинаудың тарихи дәстүрін "жаңа деңгейге" көтерген, оның ақшалай қайырымдылықты іздеу және күрделі маркетингтік тәсілдерді пайдалану жолында. Ньюэллтің сөзіне қарағанда, амулеттерді жасау және сату "ірі ғибадатхана құрылысын қаржыландырудың кең таралған тәсілі" болған. 1990 жылдары қайырымдылық жинау үшін Ват Пхра Дхаммакая "көктегі керемет" туралы мәлімдеме жасады, онда күн жоғалып, оның орнына Луанг Пу Содхтың алтын мүсіні немесе аспандағы алып кристал пайда болды. Бұл қозғалыста үлкен қадір-қасиет жинақтау (тай тілінде: phu mi bun) махапуруша (үлкен адам) мәртебесімен, жарқын терімен және рухани кемелдікпен байланысты. Фра Меттанандо бұл қадір-қасиет жинау тәсілдерін "барлық жеке және әлеуметтік мәселелерді шешу" ретінде сынға алды және осылайша "сенімді жандарды үнемі арта түсетін қайырымдылық жасауға итермеледі". Дхаммакаяның қайырымдылық жинау шаралары "қайырымдылықтың деңгейін олардың әлеуметтік статусымен" байланыстыратын жаппай маркетингтік науқандарды жүзеге асырады, дейді Скотт. Рунграви Чалмермспиниораттың айтуынша, Ват Пхра Дхаммакаяның басылымдары "ауыр жол апатынан кейін керемет түрде аман қалған, қатерлі ісіктен түсініксіз түрде айыққан және игі істер жасағаннан кейін бизнестегі керемет табысқа қол жеткізген" оқиғаларды қайталап, қадір-қасиет жинаудың жемістері мен амулеттерге деген сенімді нығайтады. Ват Пхра Дхаммакая ғибадатхананы салу және ұйымын басқару үшін қайырымдылыққа және қадір-қасиет жинауға сенеді. Ол "қайырымдылық жинаудың дәстүрлі сенімімен біріктірілген тұтынушылық бәсекелестік және жарнамалық стратегияны" жүзеге асыру үшін медиалық кеңістіктерді және жарнамалық стендтерді пайдаланады, дейді әлеуметтанушы Апиня Фуенгфусакул. Қайырымдылық жасағандарға болашақ өмірде сыйлықтар уәде етіледі және олардың қайырымдылығы қоғамдық шараларда мойындалады. Ват Пхра Дхаммакаяның көптеген әдістері мен үйретулері бірегей болмаса да, ол 1990 жылдардың соңында Азия экономикалық дағдарысы кезінде өте үлкен және сол кезде ғибадатхана жасап жатқан үлкен қайырымдылық жинауға байланысты сынға ұшырады. Мұғалімдер мен жақтастар арасында қадір-қасиет жинауды жоққа шығарып, тіпті оны жек көруге бейімділік бар, оның орнына Буддалық үйретулердің басқа түрлеріне, яғни толық арылуға және Нирванаға жетуге басымдық беріледі, бұл Буддалық зерттеулер ғалымы Лэнс Казинс "үлтиматизм" деп атады. Азия зерттеулері ғалымы Моника Фальктің айтуынша, Буддизмді коммерцияландыру Таиландта саяси мәселеге айналды. Ват Пхра Дхаммакая Дхаммакая медитациялық әдісіне және оның қазіргі заманғы оқыту тәсілдеріне ерекше назар аударады, бұл оны негізгі тай Буддизмінен ерекшелендіреді. Осы белсенді тарату стилінің маңызды бөлігі - үй иелерінің рөлі. Ғибадатхана үй иелерінің қатысуына баса назар аударады. Макдэниелдің сөзіне қарағанда, Ват Пхра Дхаммакая тазалыққа, реттелгендікке және тыныштыққа, өзіндік моральдық принцип ретінде, сондай-ақ медитациялық тәжірибеге қолдау көрсету үшін баса назар аударады. Ват Пхра Дхаммакаяда қызметтер әдетте сенбі күндері, дәстүрлі ай күнтізбесіне сүйенетін Упосата күндері емес, өткізіледі. Тегін автобустар ғибадатханаға қатынайды. Қызметке қатысатын үй иелерінен дәстүрлі әдет бойынша ақ киім киюге ұсынылады. Ғибадатхана аумағында темекі шегуге, ішімдік ішуге, флирт жасауға, газет оқуға, жануарлар ұстауға және болжам жасауға рұқсат етілмейді. Дәстүрлі, шулы ғибадатханалық жәрмеңкелер өткізілмейді. Жақтаушылар ұйымдастырылған тазалау шаралары арқылы да тазалықты сақтауға шақырылады. Ғибадатхананың тәртіпке және ретке берген басымдығы оның үлкен және егжей-тегжейлі қызметтерінде көрінеді. Ват Пхра Дхаммакая парамилердің (әдептілік) адамдар үнемі игі амалдар жасағанда қалыптасатынын, ал осы қадір-қасиеттер уақыт өте келе "жинақталады" дейді. Бұл адамдар өмірін қадір-қасиет жинауға арнағанда болады және бұл Буддалық мақсатқа - азаптан құтылуға жету үшін қажет деп үйретіледі. Парамилерді беру, мораль және рухани дамудың үш тәжірибесі арқылы жүзеге асыруға болады, оның ішінде көбінесе медитация бар. Ват Пхра Дхаммакаяда үйретілгендей, беру және қадір-қасиет жинау тәжірибесі - өзін-өзі тәрбиелеу және құрбандық ету тәжірибесі болып табылады, онда қадір-қасиет сыйланған сомаға емес, ниетке байланысты. Сауалнамаларда ғибадатхананың іс-шараларына қосылудың басты себептерінің бірі - оқытудың құрылымы мен айқындығы болып табылады. Ғибадатхананың өмір салты жақсы отбасылық құндылықтарды насихатайды және рухани дамуды жеңілдету үшін ойдас достар желісіне баса назар аударады. Ват Пхра Дхаммакая адамдарды басқаларды қадір-қасиет жасауға көндіруге шақырады, өйткені мұндай көндірудің өзі қадір-қасиет саналады. Ғибадатхананың іс-шараларында, тіпті рухылық жаттығуларда да, әлеуметтенуге және рухани достыққа кең мүмкіндіктер беріледі. Ғибадатхананың оқытуларында...

Wat Phra Dhammakaya is located in Pathum Thani, north of Bangkok. It was founded by Maechi Chandra Khonnokyoong and Luang Por Dhammajayo. It is the temple that is most well known in the Dhammakaya tradition because of its huge size and following, its numerous activities and also its controversies. The temple is popular among the Bangkok middle class, and organizes many training programs. The temple emphasizes merit making through meditation, giving and volunteering. According to theologian Rory Mackenzie, it accepts donations from its adherents in large public meetings, promising "specific results for particular donations". The temple's appearance is orderly, and can be described as "a contemporary aesthetic", states Scott. as of 2017, the temple's worldwide following was estimated at three million practitioners. Initially, the temple was founded as a meditation center, after Maechi Chandra and the just ordained monk Luang Por Dhammajayo could no longer accommodate the rising number of participants in their activities at Wat Paknam Bhasicharoen. The center became an official temple in 1977. The temple grew exponentially during the 1980s, when the temple's training programs became widely known among the urban middle class. Wat Phra Dhammakaya expanded its area and the building of a huge stupa (pagoda) was started. During the period of the Asian economical crisis, however, the temple became subject to criticism as Luang Por Dhammajayo was charged with embezzlement and removed from his office as abbot. In 2006, he was cleared of these charges and he was restored as abbot. The temple grew further and became known for its activities in education, promotion of ethics, and scholarship projects. Under the 2014 military junta, the abbot and the temple were put under scrutiny again and Luang Por Dhammajayo was accused of receiving stolen money through the donations of a supporter. The temple has been referred to as the only influential organization in Thailand that has yet to be subdued by the ruling junta, which has shut down most opposition since it took power. The judicial processes against the abbot and the temple since the 1990s have led to much debate regarding the procedures and role of the state towards religion, a debate that has intensified during the 2017 lockdown of the temple by the junta. As of 2017, authorities have not found Luang Por Dhammajayo, and in 2018, Phrakhru Sangharak Rangsarit was assigned as the official abbot instead. Wat Phra Dhammakaya emphasizes a culture of making merit through doing good deeds and meditation, as well as an ethical outlook on life. The temple promotes a community of kalyanamittas ('good friends') to accomplish such a culture. Although the temple emphasizes traditional Buddhist values, modern methods of propagation are used, such as a satellite television station and a distance learning university, as well as modern management methods. In its large temple complex, the temple houses several monuments and memorials, and in its construction designs traditional Buddhist concepts are given modern forms, as the temple envisions itself as a global spiritual center. According to Sandra Cate, an anthropologist with a focus on Southeast Asia, the historic merit making Buddhist practice has been "taken to new extremes" by Wat Phra Dhammakaya in how it seeks monetary donations and deploys sophisticated marketing techniques and networking. The production and sale of amulets has been "a common method of financing major temple building projects", according to Newell. To raise donations in the 1990s, the Wat Phra Dhammakaya made claims of "miracle in the sky" where the sun disappeared and was replaced by a golden statue of Luang Pu Sodh or giant crystal in the sky. The accumulation of great merit (Thai: phu mi bun) has been linked in this movement to mahapurusha (great person) status, radiant complexion and spiritual perfection. Phra Mettanando has criticized these merit making practices as a "solution to all personal and social problems" and thereby "luring faithful devotees to make ever increasing donations". Dhammakaya fundraising efforts deploy mass marketing campaigns that relate "levels of donations to their class status", according to Scott. According to Rungrawee Chalermsripinyorat, the publications of Wat Phra Dhammakaya repeatedly reinforce the belief in the fruits of merit making and amulets by "reproducing stories of a miraculous survival after a severe car accident, an unexplainable recovery from malignant cancer and incredible success in business after making merit". Wat Phra Dhammakaya relies on donations and merit making to build temples and operate its organization. It runs consumer savvy media placement and billboards to deploy "consumerist competitive and advertising strategy with the traditional belief of merit accumulation which ends up in the merchandization of merit", states sociologist Apinya Fuengfusakul. The donors are promised rewards in future rebirths, and their donations are recognized in public ceremonies. Although many of the temple's methods and teachings were not unique to Wat Phra Dhammakaya, it was noticeably criticized in the late 1990s during the Asian economic crisis due to its size and the major fundraising the temple was doing at the time. There is also tendency among teachers and practitioners to dismiss and even revile merit making in favor of other Buddhist teachings about detachment and attaining Nirvana, for which Buddhist Studies scholar Lance Cousins has coined the term ultimatism. According to Asian Studies scholar Monica Falk, the commercialization of Buddhism has become a political issue in Thailand. Wat Phra Dhammakaya notably focuses on the Dhammakaya meditation method and its modern teaching practices make it stand out from mainstream Thai Buddhism. An important part of this active propagation style is the role of the layperson. The temple has been noted for its emphasis on lay participation. According to McDaniel, Wat Phra Dhammakaya emphasizes cleanliness, orderliness and quiet, as a morality by itself, and as a way to support meditation practice. In Wat Phra Dhammakaya, ceremonies are commonly held on Sundays rather than the traditional lunar calendar based Uposatha days. Free buses drive to the temple. Lay people joining the ceremonies are strongly encouraged to wear white, a traditional custom. No smoking, drinking or flirting is allowed on the temple terrain, nor newspapers, animals or fortune telling. Traditional, noisy temple fairs are not held. Practitioners are also encouraged to keep things tidy and clean, through organized cleaning activities. The temple's emphasis on discipline and order is expressed in its huge and detailed ceremonies. Wat Phra Dhammakaya teaches that paramis (lit. "perfections") are formed when people do merits consistently, and these merits become 'concentrated' (กลั่นตัว) through the passage of time. This happens when people dedicate their lives to merit making and is taught as being necessary for everyone aiming for the Buddhist goal of release from suffering. The paramis can be practiced through the three practices of giving, morality and mental development, which includes mostly meditation. The practice of giving and merit making, as taught by Wat Phra Dhammakaya, is therefore a practice of self training and self sacrifice, in which merit is dependent on intention, not merely the amount donated. In surveys, one major reason for joining the temple's activities is the structure and clarity of the teachings. The temple's lifestyle promotes good family values and emphasizes a network of like minded friends to facilitate spiritual development. Wat Phra Dhammakaya encourages people to persuade others to make merit, because such persuasion is in itself considered a merit. In activities of the temple, even on retreats, ample opportunity is therefore given for socializing and spiritual friendship. In teachings of the temple, practitioners are encouraged to set up kalyanamitta homes ('homes of good spiritual friends') to meditate together with friends and family, and practitioners are trained to take on leading roles.

Ражорасарама су айдыны

Ват Раджарасарама (немесе қысқаша, Ват Раджаророс; сөзбе-сөз "Патша ұлының ғибадатханасы"), Банг Кхун Тиан ауданы, Бангкок, Аюттхая патшалығы дәуірінде пайда болған. Бұл патшалық ғибадатханасы Чакри әулеті тарихында маңызды орын алды, өйткені ханзада Рама III осы жерде тұрып, Мьянма-Сиам соғыстары кезіндегі шабуылға дайындық рәсімін өткізді. Ғибадатханада біраз уақыт дайындалғаннан кейін, шабуыл болған жоқ. Дегенмен, Рама III ғибадатханаға көрсеткен ризашылығын білдіріп, 1817 жылдан 1831 жылға дейін оны қайта жаңғыртты. Жөндеу жұмыстары кезінде ғибадатхана қабырғаларына тай дәстүрлі медицинасы және массаж туралы мәтіндер ойылып салынды. Осындай жұмыс Ват-Фода да жасалды, нәтижесінде мыңға жуық жазу пайда болды. Бұл Рама III соғыс кезінде жоғалып кетуі мүмкін деп қорқатын ежелгі білімнің сақталымы ретінде қарастырылды. Жөндеу жұмыстары басталғанда, ол ғибадатхананы әкесі Рама II-ге арнап, оның құрметіне "Ват Раджарасарама" деп атады. Ғибадатхана көбінесе "патша Рама III ғибадатханасы" деп аталады, өйткені ол Мьянма-Сиам соғыстары кезінде осы жерде болды және содан кейін құрылыс жұмыстарын бастады. 1950 жылдары ғибадатхана тасталып, құлдырауға айналды. 1982 жылы Луанг Пор Тонгди Суратежо абат болып тағайындалғаннан кейін және үкіметтен қаржылық көмек алған соң, ғибадатхана кеңінен жөнделді. 2001 жылы Луанг Пор Тонгди Сангха Кеңесінен кенеттен шеттетілді, себебі Жоғарғы Патриарх оның "Кеңес шешімдеріне қарсы әрекет еткенін" сезінді. Сол кезде премьер-министр Таксин Шинават монастырлық заңнаманы реформалау туралы бірнеше хабарлама жасады, мақсаты Сангханың үкіметтен тәуелсіздігін арттыру болды. Луанг Пор Тонгди ұсынылып отырған реформалармен келіспеушілігін білдіріп, олар туралы кітап жариялады. Ол Сангха Кеңесінің шешімдерін асығыс деп сынады және монастырьдің өзін-өзі қамтамасыз етуге дайындығына күмән келтірді. Ғалымдар мен жақтастардан құралған желі бұл кітаптың орынсыз екенін айтып, Сангха Кеңесінен шара қабылдауды өтінді. Осы уақытта премьер-министр Таксин Жоғарғы Патриархтың шешімінен "оқшаланғанын" мойындады. Тәндіктер желісі Луанг Пор Тонгдидің "әрқашан қарама-қайшы пікірлері болғанын" және ол бөлінуге себеп болғанын мәлімдеді, ал Діни істер департаментінің басшысы "монахтардың өз пікірлерін білдіруге құқығы бар" деп жауап берді. Луанг Пор Тонгдиге бұл шешім туралы пікірін сұрағанда, ол былай деді: "Біз бұл дүниеге ештеңесіз келдік [қадір-қасиетіміз, байлығымыз жоқ]. Сангха Кеңесінің мүшесі ретінде, өмірдегі ең жоғары игілік – буддизмге қызмет еттім. Енді дұрыс іс – [Жоғарғы Патриархтың] қабылдаған шешімін қабылдау".

Wat Rajorasarama (or for short, Wat Rajaoros; literally 'the temple of the King's son'), Bang Khun Thian District, Bangkok, originates from the Ayutthaya Kingdom era. It became a royal temple, figuring in the history of the Chakri dynasty when Prince Rama III resided and held a ceremony there to prepare for an attack during the Burmese–Siamese wars. After having spent a while at the temple preparing, the attack did not happen. Nevertheless, Rama III repaid his gratitude to the temple by renovating it from 1817 to 1831. During the renovations, texts about traditional Thai medicine and massage were carved in the temple's walls. This was done in Wat Pho as well, making for a total of thousand inscriptions, meant as a storehouse of ancient knowledge which Rama III feared might be lost during the wars. When the renovations had started, he dedicated the temple to his father Rama II, who renamed the temple "Wat Rajorasarama". The temple is often described as "the temple of King Rama III", citing his stay there during the Burmese–Siamese Wars, and the subsequent construction he started there. In the 1950s, the temple was nearly abandoned and derelict. After the appointment of Luang Por Thongdi Suratejo as abbot in 1982, and with financial help from the government, the temple was greatly renovated. In 2001, Luang Por Thongdi made headlines when he was suddenly removed from the Sangha Council, because the Supreme Patriarch felt he "acted against the decisions of the council". During that period, Prime Minister Thaksin Shinawatra had announced several reforms of the Monastic Act, aiming for a Sangha that is more independent of the government. Luang Por Thongdi expressed his disagreement with the proposed reforms by publishing a book about them. He stated the Sangha Council was rash in its decisions, and doubted whether the monastic establishment was ready to be self reliant. A network run by scholars and devotees stated the book was inappropriate and they pleaded with the Sangha Council to act. Meanwhile, PM Thaksin admitted he was "shocked" by the Supreme Patriarch's decision. Whereas the network of critics stated Luang por Thongdi "always had opposing views" and caused division, the head of the Religious Affairs Department responded "monks should have the right to air their views". When Luang Por Thongdi himself was asked how he felt about the decision, he replied "We are born in this world without anything [without position or possessions]. Having been a member of the Sangha Council, I have served Buddhism, which is the highest good in life. The right thing to do [now] is to accept the decision made [by the Supreme Patriarch]".

Ват Луанг Пхор Содх Дхаммақайрам

1982 жылы Ват Пакнам діни орталық ретінде құрылды. 1991 жылы институт ғибадатханаға айналдырылды. Ол Бангкоктың батысында, Ратчабури провинциясында орналасқан және 2018 жылға дейін Луанг Пор Сермчай басқарды. Ол бұрын Ват Пакнамдағы медитация оқытушысы, сондай-ақ зерттеуші және АҚШ елшілігінің қызметкері болған. Ғибадатхананың көптеген іс-шаралары Ват Сакетпен бірлесіп жүзеге асырылады. Луанг Пор Сермчай үкіметтік мекемелерге, компанияларға және басқа да ғибадатханаларға тұрақты түрде дәріс оқыды. 2004 жылы Луанг Пор Сермчай радиодағы уағызында құмар ойындарды заңдастыру саясатын сынап, көпшіліктің назарына іліккен. Үкіметтің кейбір өкілдері наразылық білдіргеннен кейін, радиодағы уағыздарды бақылау жүйесі енгізілді. Луанг Пор Сермчай радио хабарларын қорғап, сын-ескертпелерінің үкіметке ғана емес, қоғамға жалпы қатысты екенін мәлімдеді. Ғибадатханада пали және Дхамманы оқытатын жеке мектеп жұмыс істейді. 2018 жылы ескерткіш құрылысы толыққан жоқ. Луанг Пор Сермчайға Дхаммакая медитациясын Ват Пакнамдағы мұғалім Фра Вира Гануттамо үйреткен. 2018 жылдың 7 қазанында Луанг Пор Сермчай 90 жасында дүние салды.