Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вольтердің пьесасы – Магомет (әдеби мағынасында Фанатизм, немесе Мұхаммед Пайғамбар) – француз драматургі және философы Вольтердің 1736 жылы жазған бес актілік трагедиясы. Ол 1741 жылы 25 сәуірде Лилль қаласында алғаш рет қойылды. Пьеса діни фанатизм мен жеке мүдделерді қуып, манипуляция жасауды, Мұхаммедтің өмірбаянындағы бір эпизод негізінде зерттейді, онда ол өзінің қарсыластарын өлтіруге бұйрық береді. Вольтер бұл пьесаны "жалған және қатыгез сектаның негізін қалаушыға қарсы жазылған" деп сипаттады.
Play by Voltaire
Mahomet (, literally Fanaticism, or Mahomet the Prophet) is a five act tragedy written in 1736 by French playwright and philosopher Voltaire. It received its debut performance in Lille on 25 April 1741. The play is a study of religious fanaticism and self serving manipulation based on an episode in the traditional biography of Muhammad, in which he orders the murder of his critics. Voltaire described the play as "written in opposition to the founder of a false and barbarous sect".
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Мұхаммедтің оқиғасы 629 жылы Меккеге Мұхаммедтің жер аударылуынан кейін қоршау кезінде орын алады, сол кезде қарсыластар күштері соғыстың шарттары мен бағытын талқылау үшін шақырылған уақытша бітімге келді. Бірінші актіде көрермендерге Меккеліктердің ойдан шығарылған басшысы, Мұхаммедті қабылдамайтын, еркін ерік пен тәуелсіздіктің жақтасы – Зопир таныстырылады. Мұхаммед өзінің екінші қолбасшысы Омармен, қарсыласы Зопирмен және Зопирдің ұзақ жылдардан бері жоғалған екі баласы (Сейд пен Палмира)мен әңгімелесу арқылы көрсетіледі. Зопирдің білмейтіні, Мұхаммед оларды он бес жыл бұрын бала кезінде ұрлап, құлдыққа салыпты. Енді жас және әдемі тұтқын Палмира Мұхаммедтің құштарлығы мен қызғанышының нысанына айналады. Палмира мен Сейдтің арасындағы сезімдердің күшейте түскенін байқаған Мұхаммед, Сейдті діни фанатизмге баулу арқылы оның жүрегінен алыстатуды жоспарлайды және оны Меккедегі Зопирді өлтіруге бағытталған қатерлі шабуылға жібереді. Осы оқиғаның нәтижесінде ол Зопир мен Сейдтен құтылып, Палмираның махаббатын жеңісі үшін иеленуді үміттенеді. Мұхаммед өз әрекеттерін ақтау үшін құдайлық билікті пайдаланады. Әлі де Зопирдің асыл қасиеттерін құрметтейтін Сейд, тапсырманы орындауға бастапқыда тартынады, бірақ ақырында Мұхаммедке деген фанатикалық адалдығы жеңіп шығып, Зопирді өлтіреді. Фанор келіп, Сейд пен Палмираға Зопирдің олардың әкесі екенін айтады. Омар келіп, Сейдті Зопирді өлтіргені үшін тұтқындауға бұйырады, бірақ бұл кісі өлтіруге Мұхаммедтің бұйрық бергенін біледі. Мұхаммед бүкіл оқиғаны жасырып, өзін алдамашы және зұлымдыққа ұмтылған басшы ретінде көрсетпеуді шешеді. Мұхаммедтің зұлымдық ниеттерін білген Палмира Мұхаммедтің құдайынан бас тартып, оның қолына түспеу үшін өзін-өзі өлтіреді.
The story of Mahomet unfolds during Muhammad's post exile siege of Mecca in 629 AD, when the opposing forces are under a short term truce called to discuss the terms and course of the war. In the first act the audience is introduced to a fictional leader of the Meccans, Zopir, an ardent and defiant advocate of free will and liberty who rejects Mahomet. Mahomet is presented through his conversations with his second in command Omar and with his opponent Zopir and with two of Zopir's long lost children (Seid and Palmira), whom, unbeknownst to Zopir, Mahomet had abducted and enslaved in their infancy, fifteen years earlier. The now young and beautiful captive Palmira has become the object of Mahomet's desires and jealousy. Having observed a growing affection between Palmira and Seid, Mahomet devises a plan to steer Seid away from her heart by indoctrinating young Seid in religious fanaticism and sending him on a suicide attack to assassinate Zopir in Mecca, an event which he hopes will rid him of both Zopir and Seid and free Palmira's affections for his own conquest. Mahomet invokes divine authority to justify his conduct. Seid, still respectful of Zopir's nobility of character, hesitates at first about carrying out his assignment, but eventually his fanatical loyalty to Mahomet overtakes him and he slays Zopir. Phanor arrives and reveals to Seid and Palmira to their disbelief that Zopir was their father. Omar arrives and deceptively orders Seid arrested for Zopir's murder, despite knowing that it was Mahomet who had ordered the assassination. Mahomet decides to cover up the whole event so as to not be seen as the deceitful impostor and tyrant that he is. Having now uncovered Mahomet's vile deception, Palmira renounces Mahomet's god and commits suicide rather than fall into the clutches of Mahomet.
Талдау және шабыт
Бұл пьеса Мұхаммедтің моральдық келбетіне тікелей шабуыл жасайды. Омар – екінші халифа болған танымал тарихи тұлға; Сеид және Палмира кейіпкерлері Мұхаммедтің асырап алған ұлы Зейд ибн Харита және оның әйелі Зейнаб бинт Джахшты көрсетеді, бірақ олардың өмірі кейіпкерлерге ешқандай ұқсамайды. Пьер Мильза философтың «католик шіркеуінің төзімсіздігі және Мәсіх атынан жасалған қылмыстары» бағытталған болуы мүмкін деп санайды. Вольтер 1742 жылы жазған хатында мұны былай түсіндірді: «Мен осы пьесада жалғаншының жетелеуімен фанатизмнің әлсіз сананы қандай қорқынышты жағдайларға түсіруі мүмкін екенін көрсетуге тырыстым». Ол осы жылы жазылған тағы бір хатында бұл сюжеттің 1589 жылы Генрих III-ті өлтірген монах Жак Клементке сілтеме екенін айтады. Дегенмен, Мильза ислам ғана сюжеттің негізгі мақсаты емес, ал автордың мәтінді жазудағы ниеті «шіркеудің төзімсіздігін және Мәсіх атынан жасалған қылмыстарды» айыптау болғанын мәлімдейді. Вольтердің Мұхаммедке қатысты көзқарасы өмірінің соңына қарай жұмсара түсті.
The play is a direct assault on the moral character of Muhammad. Omar is a known historical figure who became second caliph; the characters of Seid and Palmira represent Muhammad's adopted son Zayd ibn Harithah and his wife Zaynab bint Jahsh, though in no way their life resembles the characters. Pierre Milza posits that it may have been "the intolerance of the Catholic Church and its crimes done on behalf of the Christ" that were targeted by the philosopher. Voltaire's own statement about it in a letter in 1742 was quite vague: "I tried to show in it into what horrible excesses fanaticism, led by an impostor, can plunge weak minds." It is only in another letter dated from the same year that he explains that this plot is an implicit reference to Jacques Clément, the monk who assassinated Henri III in 1589. However, Milza considers that Islam was not the only focus of the plot and that the author's aim when writing the text was to condemn "the intolerance of the Church and the crimes that have been committed in the name of the Christ". Voltaire's views about Muhammad became more lenient later in his life.