Кіріспе
Пайдалы велосипедтің түрі
Родстер велосипеді – бір кезде әлемнің көп бөлігінде кең таралған, қазіргі күні Азия, Африка, Латын Америкасы және Еуропаның кейбір аймақтарында әлі де жиі кездесетін пайдалы велосипед түрі. Соңғы онжылдықтарда дәстүрлі үлгідегі родстер велосипедтері Батыс әлемінде қайтадан танымал болды, әсіресе қалалық жағдайда өмір салтының немесе сәннің көрінісі ретінде.
Құрылымы мен нұсқалары
Родстердің үш негізгі түрі болды.
Ерлер роудстері
Классикалық ерлер роудстері, сондай-ақ ағылшын роудстері деп аталады, олардың дәнекерленген болаттан жасалған ромб тәрізді рамасы, таяқшамен басқарылатын тежегіштері бар, ал соңғы кезде кабельдік барабанды тежегіш жүйелері еуропалық нарыққа кеңінен шығарылды, тік Солтүстік жол рулі, бір жылдамдық немесе үш немесе бес жылдамдықты ступицалық беріліс, тізбек қорғағышы, болатты қанаттар, болатты кривошиптер, (ISO 635) доңғалақтары, Вествуд ободтары және көбінесе Sturmey Archer ступицалық динамосы болады. Родстерлер ең алдымен беріктік үшін жасалған, олардың дизайны мен құрылымында салмақты азайтуға ешқандай тырысқандық жоқ. Родстерлердің салмағы 100 кг-нан аспайды. Олар көбінесе полиция қызметкерлері мен ауылдық пошта тасушылардың көлігі болған. Родстердің әйелдерге арналған нұсқасы, көбінесе роудстер деп аталмайды. Родстер дизайны мен мақсаты бойынша еуропалық қалалық велосипедке өте ұқсас, бұл модель әлі де Германияда, Данияда және ең бастысы Нидерландыда қолданылады (төменде қараңыз). Басты айырмашылықтар – континентальдық велосипедтерде тік отыру үшін рульдің орны жоғарырақ болады және таяқшамен басқарылатын барабанды тежегіштер жиі кездеседі.
Әйелдер үшін
1890 жылдары роудстердің дизайнының әйелдерге арналған нұсқасы қалыптасты. Ол, әйелдердің көйлектері мен юбкаларымен оңай отыруы және велосипед тебуі үшін, ерлер үлгісінің алмаз тәрізді қаңқасынан гөрі, қадам арқылы өтетін қаңқаға ие болды. Көбінесе, юбканың артқы дөңгелек пен спицаларға ілігіп қалмауы үшін юбка қорғағышымен бірге келді. Ерлер роудстеріндей, қаңқасы болаттан жасалған, ал қаңқа мен рульдің орналасуы салт атқан адамға тік отыруға мүмкіндік берді. Бастапқыда алдыңғы қасықтық тежегіштерімен жабдықталған, бірақ технологиялық жетістіктердің арқасында кейінгі модельдерге жақсартылған каскадтық тежегіштер немесе таяқшамен басқарылатын жиекті немесе барабанды тежегіштер орнатылды. Әйелдерге арналған роудстер нұсқасы 20-шы ғасырдың дамуымен Англияда және көптеген басқа батыс елдерінде сәннен шықса да, Нидерландыда бүгінгі күнге дейін танымал. Голланд тілінде осы велосипедтерді "омафиетс" ("әже велосипеді") деп атайды, бұл термин 1970 жылдардан бері қолданылып келеді. Омафиетс – ұлттық символ, тіпті Нидерландыда ерлер де оны пайдаланады, сондықтан кейбір адамдар осы үлгідегі велосипедтерді "голланд велосипедтері" деп атайды. Классикалық омафиетс Нидерландыда әлі де өндірілуде және 1911 жылдан бері көп өзгермеген: ол бір жылдамдықты беріс, (ISO 635) дөңгелектері, қара боялған қаңқасы және саздан қорғайтын қанаттары (артында ақ жолағы бар) және артқы юбка қорғағышымен жабдықталған. Қазіргі заманғы нұсқалары, олар алюминийден жасалған, барабанды тежегіштерімен немесе ступицадағы көп жылдамдықты беріс жүйесімен жабдықталған болса да, классикалық омафиетс сияқты бірдей түрі мен өлшемдеріне сәйкес келеді. Нидерландыдағы әйелдерге арналған велосипедке сәйкес ерлер велосипеді "опафиетс" ("ата велосипеді") немесе "стадсфиетс" ("қала велосипеді") деп аталады және көбінесе бірдей сипаттамаларға ие, бірақ "алмаз" немесе "ерлер" қаңқасымен, сол себепті Англияда және басқа елдердегі ерлер роудстеріне ұқсас.
Спорттық роудстер
Велосипедтің бұл түрінің бір нұсқасы – спорттық роудстер (кейде "жеңіл роудстер" деп те аталады), оның әдетте жеңіл қаңқасы, отыру түтігі мен руль түтігінің шамамен 70°–72° бұрышпен тіктеп орналасуы, кабельді тежегіштері, ыңғайлы, "төс" тәрізді Солтүстік жол рулі, саз брызғыштары және көбінесе үш, төрт немесе бес жылдамдықты ішкі ступицалық беріліс қорабы болады. Спорттық немесе жеңіл роудстерлер (ISO 590) стандартындағы дәстүрлі ағылшын дөңгелектерімен, Endrick ободтарымен жабдықталған, сондықтан төменгі педаль тірегі және оған сәйкес төмен тұру биіктігі болған, ал салмағы шамамен ... дейді. АҚШ-та осы велосипедтерді "ағылшын жарыскерлері" деп атаған.
Клубтық спорт түрлері
Клубтық спорттық немесе жартылай жарысты велосипедтер өз уақытындағы және орнындағы жоғары өнімділік машиналары болды, себебі олар көптеген белсенді велосипедтік клубтардың мүшелері арасында танымал велосипед стилі болғандықтан осылай аталды. Клуб велосипеді әдетте Reynolds 531 рама түтіктерімен, тар, серпімсіз былғары отырғышпен, кері бұрылған North Road рульдерімен (немесе құлау рульдерімен), аяқ бағыштары бар болат "тышқан тұзағы" педальдарымен, 5-15 жылдамдықты дерайлерлік ауыстырғышпен, қорытпа доңғалақтармен және жеңіл, жоғары қысымды (ISO 597) немесе (ISO 630) дөңгелектермен жабдылған болатын. Кейбір клуб велосипедтерінде экзотикалық Sturmey Archer хабы болуы мүмкін, мысалы, орташа немесе жақын қатынастағы модель, 3 немесе 4 жылдамдықпен, тіпті сирек кездесетін ASC үш жылдамдықты бекітілген хабымен жабдықталғандары да болды. Көптеген клуб велосипедтері бір жылдамдықты машиналар болды, әдетте екі жақты хабпен: бір жағында бір жылдамдықты бос дөңгелек, екінші жағында бекітілген дөңгелек. Дерайлерлер велосипедтің осы түрінде 1940 жылдардың басында қолданыла бастады. Клуб велосипедтері негізінен жылдам топтық жүруге арналған болса да, олар туризм және уақытты сынау үшін де жиі қолданылды. Англиялық жарыскер жарыс велосипеді болмаса да, оның жеңіл салмағы, биік доңғалақтары, тар дөңгелектері және ішкі ауыстырғышты артқы хабының арқасында крейсерге қарағанда төбелерге жылдам және жақсы көтерілуге мүмкіндік берді. 1980 жылдары Ұлыбритания велосипедшілері тек жол велосипедтерінен тау велосипеді сияқты барлық жерлерге арналған модельдерге көшуді бастады.
Қазіргі қоғамдағы роудстерлер
Әлемнің көп бөлігінде роудстер әлі күнге дейін күнделікті көлік ретінде қолданылатын стандартты велосипед болып табылады. Азияда жаппай өндірілетін бұл велосипедтер (негізінен Үндістан, Қытай және Тайваньнан) Африка мен Латын Америкасына дейін дамып келе жатқан елдерге үлкен көлемде экспортталады. Үндістанның Hero Cycles және Eastman Industries компаниялары әлі де әлемдегі жетекші роудстер өндірушілерінің бірі болып табылады, ал Қытайдың Flying Pigeon – бүкіл әлемде ең көп таралған көлік құралы болды. Олардың салыстырмалы арзандығы, болаттан жасалған рамалар мен саймандардың беріктігі мен төзімділігі, дәнекерлеу арқылы жөндеуге болатындығы және осы велосипедтердің ауыр жүк көтеру қабілетінің арқасында роудстер дамып келе жатқан елдерде, әсіресе ауылдық аймақтарда ең көп қолданылатын велосипед болып табылады. Шығыс Африканың кейбір аймақтарында роудстерді «Black Mamba» деп атайды, онда кәсіпкер велосипедшілер-жүргізушілер, «бода-бода» деп белгілі адамдар, оны такси ретінде пайдаланады. «Black Mamba» велосипедтері көбінесе жергілікті жерде арзан бағамен жөнделеді, өзгертіледі және өндіріледі. «Black Mamba» велосипедтерінің құнын одан да төмендету үшін инженерлер CEN стандарттарына сәйкес келетін 3D-басылған велосипед бөлшектерін сынап көруді бастады. Дәстүрлі роудстер модельдері 1950 жылдардан кейін ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде және Батыс әлемінің басқа бөліктерінде, Нидерланды мен, аздаған дәрежеде, Бельгия және Солтүстік-Батыс Еуропаның басқа аймақтарынан басқа, көнеріп қалды. Алайда, велосипедтердің жергілікті қалалық көлік ретінде қайта жандануына байланысты, олар қазір бұл елдердің көптегенінде қайтадан танымал болып келеді. Роудстер тік отыру позыциясы, сауда жүктерін тасымалдау мүмкіндігі, қарапайымдылығы және аз күтімді қажет етуі себепті бұл мақсатқа өте қолайлы. Ұлыбританияда Pashley Cycles сияқты велосипед өндірушілер классикалық роудстердің жаңартылған нұсқаларын шығарады, ал Royal Dutch Gazelle сияқты голланд өндірушілерден көптеген велосипедтер импортталады. Олар студенттер арасында, әсіресе Кембридж және Оксфорд университеттерінде танымал, сондай-ақ Лондон сияқты басқа да британдық қалаларда жиі кездеседі. Австралияда, әсіресе Мельбурнда, Papillionaire немесе Lekker сияқты жергілікті велосипед компанияларының өсуімен қатар, роудстерді пайдалану да артты. 1950 және 60 жылдарға жасалған көптеген қолданылған велосипедтер табылған және қалпына келтірілуде.