Түрік журналисі Юнус Нади Абалыоғлының өмірі мен қызметі
Yunus Nadi Abalıoğlu
Түрік журналисі, «Cumhuriyet» газетінің негізін қалаушы Юнус Нади Абалыоғлу туралы мақала. Соғыс алдында нацистік идеологияны қолдаған. Тарихы мен өмірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік саясаткері Юнус Нади Абалиоглу (1879 – 28 маусым 1945) – белгілі түрік журналисі және «Джумхурриет» газетінің негізін қалаушы. Соғысқа дейін ол нацистік режимге көңіл білдіруші ретінде танымал болды, себебі ол Адольф Гитлерді жоғары бағалаған көптеген антисемиттік үгіт мақалаларын жариялаған.
Turkish politician
Yunus Nadi Abalıoğlu (1879 – 28 June 1945) was a renowned Turkish journalist and the founder of the newspaper Cumhuriyet. He was known to be a sympathizer of the Nazi regime before the war, as he published many antisemitic propaganda articles praising Adolf Hitler.
Өмірбаян
Юнус Нади 1879 жылы Эгей теңізінің оңтүстігіндегі Фетхие қаласындағы Сейдилер ауылында дүниеге келген. Фетхиеде бастауыш мектепті бітіргеннен кейін Родос аралында оқыды. Кейін Юнус Нади Стамбулға көшіп келді. Галатасарай орта мектебін бітірді. Содан кейін Стамбул университетінің құқық факультетін бітірді. Юнус Нади 1900 жылы «Малумат» журналында журналист болып жұмыс істей бастады. 1901 жылы жазған мақаласы үшін 22 жасында үш жылға түрмеге кесіліп, жер аударылды. 1908 жылы Екінші конституциялық монархия жарияланғанға дейін ол Фетхиеде өмір сүрді. Стамбулға оралған Юнус Нади «Икдам» және «Тасвир и Эфкар» газеттерінде жұмыс істеді. 1910 жылы Салоникада шығарылатын «Румели» газетінің бас редакторы болды, бұл газетті «Бірлік және прогресс» партиясы шығарған. 32 жасында 1912 жылы Константинопольдегі Осман парламентіне Айдын округінен депутат болып сайланды және 1914 жылы тағы бес жылға қайта сайланды. Түркиядағы ең көне әдеби сыйлық саналатын Юнус Нади әдеби сыйлығы оның құрметіне аталды және естелік ретінде сақталды.
Yunus Nadi was born in 1879 in the Seydiler village of the south Aegean town Fethiye. After primary school in Fethiye, he was schooled on Rhodes. Later on, Yunus Nadi moved to Istanbul. He graduated from Galatasaray High School. He then graduated from the Istanbul University with a degree in Law. Yunus Nadi started to work as a journalist at the magazine Malumat in 1900. He was only 22 years old when he was sentenced to a three years prison and exile due to an article he wrote in 1901. Until the proclamation of the Second Constitutional Monarchy in 1908, he lived in Fethiye. Returning to Istanbul, Yunus Nadi joined the newspapers İkdam and Tasvîr i Efkâr. In 1910 he became the editor in chief of the newspaper Rumeli in Thessaloniki published by the Committee for Union and Progress party. At the age of 32, he was elected Deputy of Aydın into the Ottoman Parliament in Constantinople in 1912 and was reelected for another five years term in 1914. The literary Yunus Nadi Prize competition, which is "the oldest surviving literary competition" in Turkey, has been named to his name and memorial.
Түрік тәуелсіздік соғысы
Юнус Надидің бастамасымен құрылған "Yeni Gün" газеті Түркия Тәуелсіздік соғысын әлемге жеткізген жалғыз бұқаралық ақпарат құралы болды. Ол басқыншы күштердің цензурасы мен қысымына қарамастан, 1919 жылғы 19 мамырда Самсунда құрылған Мұстафа Кемалдың тәуелсіздік қозғалысын қолдауын жалғастырды. 1918 жылғы 13 қарашада британдық, француздық, итальяндық және грек әскерлері Константинопольге басып кіргеннен кейін Парламент оған тыйым салды. Ол тұтқындалудан қашу үшін Анкараға қашты. 1920 жылғы 2 сәуірде Юнус Надиді Мұстафа Кемал зор құлшыныспен қарсы алды. 1920 жылғы 9 тамызда Анкарада "Yeni Gün" газетін қайтадан шығара бастады. Константинопольде пайдаланылған баспа машинасы бөлшек-бөлшек етіліп, Анкараға жасырын түрде жеткізілді. Оның отбасы мүшелері де Юнус Надидің соңынан Анкараға келді. Юнус Нади Халиде Эдибпен бірге "Anadolu Ajansı" ақпарат агенттігін құрды. Сонымен қатар, ол жаңадан құрылған Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің мүшесі болып, Измірден депутат сайланды. Сакария шайқасы кезінде Анкараға жақындаған грек әскерлеріне байланысты газетін Кайсериге көшіруге мәжбүр болды. 1923 жылдың жаз айларында Константинопольдегі газеттер республика жариялануына қарсы күшті оппозиция білдірді. Юнус Нади Мұстафа Кемалмен тығыз байланыста жұмыс істеді және жаңа Конституцияны әзірлеумен айналысқан парламенттік комиссияның төрағасы болды. 1923 жылғы 29 қазанда Юнус Нади республика жарияланғаннан кейін парламентте жаңа Конституцияны оқыды.
Yeni Gün was the only media to covered the Turkish War of Independence to the rest of the world which was founded by Yunus Nadi. Despite censorship and pressures from the invading forces, he continued to support Mustafa Kemal's independence movement, which was set up on 19 May 1919 in Samsun. After the invasion of Constantinople by the British, French, Italian and Greek forces on November 13, 1918, Parliament banned him. He fled to Ankara in order to escape arrest. Yunus Nadi was welcomed by Mustafa Kemal with great enthusiasm on 2 April 1920. He started to publish his newspaper Yeni Gün again on 9 August 1920 in Ankara. The printing machine used in Constantinople was dismantled and smuggled into Ankara in separated parts. Members of his family also followed Yunus Nadi to Ankara. Yunus Nadi established the news agency Anadolu Ajansı together with Halide Edib. Meanwhile, he was elected a member of the newly formed Turkish Grand National Assembly as Deputy of İzmir. His newspaper had to be moved to Kayseri because of the nearing Greek forces to Ankara during the Battle of Sakarya. During the summer months of 1923, newspapers in Constantinople were sharply against the proclamation of republic. Yunus Nadi was working very closely with Mustafa Kemal and was the head of the parliament commission, which was working on the new constitution. On 29 October 1923 Yunus Nadi read the new constitution in parliament after the proclamation of the republic.
Республикалық кезең
Мұстафа Кемал 1924 жылғы 5 қаңтарда Измирде өткен кездесуде Стамбулдың оппозициялық газеттерінің кейбір шамалы өкілдерін көндіруге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Олар керісінше, өздерінің негативті көзқарастарын күшейтіп, Анкарадағы үкіметке ашық шабуыл жасады. Бұл Мұстафа Кемалды Юнус Надиге Константинопольде жаңа газет құруды тапсыруға итермеледі, оның мақсаты монархия мен халифатқа қарсы республика мен демократия принциптерін насихаттау және қорғау болды. Дайындық жұмыстары 1924 жылғы сәуір айының соңына дейін жалғасты, ал газеттің бірінші саны 1924 жылғы 7 мамырда жарық көрді. Мұстафа Кемал газетке «Cumhuriyet» (түрік тілінде «республика») деген ат қойды. Юнус Нади газеттің иесі болды және 1945 жылғы 28 маусымда Швейцарияның Женева қаласындағы ауруханада қайтыс болғанға дейін бас редакторы қызметін атқарды. Кейін газет оның үлкен ұлы Надир Надиге, одан кейін Надир Надидің әйелі Беринге тиесілі болды. Қазіргі таңда «Cumhuriyet Vakfı» қоры газеттің баспагері болып табылады. 1933 жылы ол «Жұмһурлиет» газетінде Разград оқиғасына арналған мақала жариялады. Оның мәйіті Стамбулға жеткізіліп, Эдирнекапы шейіттер зиратына жерленді.
Mustafa Kemal tried to convince some mild representatives of opposing newspapers of Istanbul in a meeting held in İzmir on 5 January 1924 without success. These newspapers intensified their negative attitudes instead and attacked openly the regime in Ankara. This led Mustafa Kemal to commission Yunus Nadi to establish a new newspaper in Constantinople, to propagate and defend the principles of the republic and the democracy against the monarchy and the caliphate. The preparations continued until the end of April 1924 and the first issue of the newspaper was published on 7 May 1924. The newspaper was named Cumhuriyet (literally republic in Turkish) by Mustafa Kemal. Yunus Nadi owned the newspaper and was its editor in chief until his death on 28 June 1945 in a hospital in Geneva, Switzerland. The newspaper was owned later on by his eldest son Nadir Nadi and then by Nadir Nadi's wife Berin. Currently, the foundation "Cumhuriyet Vakfı" is the publisher. In 1933 he dedicated a column in Cumhuriyet related to the Razgrad Incident. His remains were brought to Istanbul and buried at the Edirnekapı Martyr's Cemetery.