Кіріспе

Жүйке талшықтарының желісі

Жүйкелік торап – қиылысатын жүйкелердің тарамдалған желісі. Жүйкелік торап омыртқа жүйкелерінің алдыңғы тармақтары мен қан тамырларының бірігуінен пайда болатын афференттік және эфференттік талшықтардан құралған. Кеуде аймағынан басқа бес омыртқа жүйке торабы бар, сондай-ақ автономды тораптың басқа түрлері де кездеседі, олардың көпшілігі ішек жүйке жүйесінің құрамына кіреді. Тораптан шығатын жүйкелердің сенсорлық және моторлық қызметтері болады. Бұл қызметтерге бұлшықеттердің жиырылуы, дене үйлесімділігі мен бақылауын сақтау, сондай-ақ жылу, суық, ауырсыну және қысым сияқты сезімдерге реакция беру кіреді. Денеде бірнеше торап бар, олардың ішінде:

Омыртқа тораптары
Мойын торабы – бас, мойын және иықтарды қамтиды
Қол торабы – кеуде, иықтар, қолдар мен алақандарды қамтиды
Белі-сақыл торабы
Бел торабы – арқа, құрсақ, шақыр, бұйралар, тізелер және балдырларды қамтиды
Сан асты торабы – бұйра бұлшық етінің астында орналасқан
Сақыл торабы – кіші кезең, жамбас, кенттер, бұйралар, балдырлар және аяқтарды қамтиды
Шамалы торабы
Құйрық сүйек торабы – құйрық сүйек үстіндегі шағын аймақты қамтиды

Автономды тораптар
Құрсақ торабы (күн торабы) – ішкі органдарды қамтиды
Ауэрбах торабы (мезентерикалық торап) – асқазан-ішек жолын қамтиды
Мейсснер торабы (ішек асты торабы) – асқазан-ішек жолын қамтиды
Жұлқыншақ торабы – таңдай және жұлқыншақты қамтиды
Жүрек торабы – жүректі қамтиды

Мүйіздің мойынтіректі тіртісі

Шейіш өрімі жоғарғы төрт шейіш нервісінің жұлындық тармақтары және бесінші шейіш нервісінің жұлындық тармағының жоғарғы бөлігі арқылы қалыптасады. Тармақтардың торы мойынның ішіндегі стерноклеидомастоид бұлшық етінің астында терең орналасқан. Шейіш өрімі мойын бұлшықеттерін, сондай-ақ бас, мойын және кеуде аймағындағы тері участаларын иннервациялайды. Терең тармақтары бұлшықеттерді, ал беткі тармақтары тері участаларын қамтамасыз етеді. Ұзын тармақ (негізінен С4 талшықтарынан, сондай-ақ С3 және С5 талшықтарынан құралған; диафрагмалық нерв) диафрагма бұлшық еттерін иннервациялайды. Шейіш өрімі бас ми нервтері – блуждағыш нерв және тіл асты нервімен де байланысады.

Бракхиалды тітіркендіргіш

Бракхиалдық плекс C5-C8 және T1 омыртқалық жүйкелердің вентральды тармақтарынан, сондай-ақ C4 және T2 омыртқалық жүйкелердің төменгі және жоғарғы жартыларынан қалыптасады. Плекс қолқапқа қарай кеңейеді. C5 және C6 жүйкелерінің вентральды тармақтары жоғарғы сабақты құрайды, C7 жүйкесінің вентральды тармағы ортаңғы сабақты құрайды, ал C8 және T1 жүйкелерінің вентральды тармақтары бірігіп, брахиалдық плекстің төменгі сабағын құрайды. Қолқаның астында сабалар қолқап артериясының (arteria axillaris) айналасында арқаншалар (fasciculi) болып қайта ұйымдасады. Латеральді арқанша (fasciculus lateralis) жоғарғы және ортаңғы сабалардан қалыптасады, барлық үш саба артқы арқаншаны (fasciculus posterior) құрайды, ал төменгі саба медиальді арқаншаға (fasciculus medialis) жалғасады. Иық пен жоғарғы қолға бағытталған нервтер (моторлық және сезімтал талшықтарын қамтитын) брахиалдық плекстен шығады.

Жамбас тіркесімі

Лумбальды және сакральды плаксус өзара байланысты болғандықтан, олар кейде lumbosacral plexus деп аталады. Кеуде және құрсақ қабырғасының жоғарғы бөліктеріне эфферентті моторлық иннервацияны, ал плевра мен перитонеумға аферентті сенсорлық иннервацияны беретін қабырғааралық жүйкелер ғана плексустан туындамайды. L1-L5 омыртқалық жүйкелердің вентральді тармақтары, сондай-ақ T12-нің үлесімен бірге, белдік плаксус құрайды. Бұл плаксус үлкен бел бұлшығының ішінде орналасқан. Плаксустың жүйкелері төменгі құрсақ қабырғасының терісі мен бұлшықтарын, жамбасты және сыртқы жыныс мүшелерін қамтамасыз етеді. Плаксустың ең ірі жүйкесі – жамбас жүйкесі. Ол жамбастың алдыңғы бұлшықтарын және жамбас лигаментынен төменгі терінің бөлігін қамтамасыз етеді.

Сакральды тілек

L4-S3 омыртқалық тамырлардың L4 және S4 омыртқалық нервтерінің бөліктерімен бірге сакральды торапты құрайды. Ол кіші жамбас қуысының артқы қабырғасында орналасқан. Тораптың нервтері перинеум аймағын, мүжіктерді және төменгі аяқты иннервациялайды. Адам денесіндегі ең ірі нерв – омыртқалық нерв, бұл жамбас, аяқ және табан бұлшық еттерінің қозғалысын қамтамасыз ететін тармақтарды бөліп шығаратын негізгі тармақ. Ортақ перонеальдық нерв және оның тармақтары табан терісінің бір бөлігін, аяқтың перонеальдық бұлшық еттерін және табанның дорсальды бұлшық еттерін иннервациялайды.

Кокцигеялық тіршілік

Кокцигеалдық плекс S4, S5 және Co омыртқалық жүйкелердің алғы тармақтарынан басталады. Ол сакральды плекстің төменгі бөлігімен байланысты. Плекстің жалғыз жүйкесі – кокцигеалдық жүйке, ол кокцигеалдық аймақтағы терінің сезімталдық иннервациясын қамтамасыз етеді.

Автономды тіршілік мүшелері

Автономды плекстерде симпатиялық және парасимпатиялық нейрондар болуы мүмкін. Жүрек плексі аорталық арка мен трахеяның каринасына жақын орналасқан. Өкпе плексі бронх ағашына иннервация жасайды. Целиактік немесе күн плексі целиактік түбірдің айналасында орналасқан және целиактік ганглияларды қамтиды. Күн плексі – ең ірі автономды плекс және көптеген құрсақ және жамбас мүшелеріне иннервация жасайды. Жоғарғы мезентериялық плекс жоғарғы мезентериялық ганглияларды қамтиды және жоғарғы мезентериялық артерияның айналасында орналасқан. Төменгі мезентериялық плекс төменгі мезентериялық ганглияларды қамтиды және төменгі мезентериялық артерияның айналасында орналасқан. Бұл плекстер бірлесіп ішектерді иннервациялайды. Басқа плекстерге жоғарғы және төменгі гипогастральды, бүйрек, бауыр, көкбауыр, асқазан, ұйқы безі, ұрықтық / жұмыртқалық плекстер жатады.