Кіріспе
Сэр Брайан О'Рурк (Sir Brian na Múrtha Ó Ruairc; шамамен 1540 – 1591) – 1566 жылдан 1591 жылы өлім жазасына кесілгенге дейін Ирландияның Батыс Брейфнесінің патшасы және одан кейін лорды болды. Ол Тюдорлардың Ирландияны жаулауының соңғы кезеңдерінде билік етті, және оның билігі ағылшындардың оның жерлеріне жасаған шабуылдарымен еректелді. 1585 жылы ағылшындар оған рыцарь атағын бергеніне қарамастан, кейіннен ол көтерілісші деп жарияланып, 1590 жылы өз патшалығынан қашуға мәжбүр болды. 1591 жылдың басында ол король Джеймс VI-дан көмек сұрап Шотландияға сапар шекті, бірақ Ирландияда жасалған қылмыстар бойынша айыпталып, Ұлыбританияда экстрадицияланған алғашқы адам болды және 1591 жылдың қараша айында Лондонда өлім жазасына кесілді.
Ерте өмір
О'Рурк – гаэльдік Ирландияның ең беделді әулеттерінің бірінің мүшесі болды және әдемі, ерекше білімді және жақсы білім алған гаэльдік лорд ретінде танымал болды. Кланның аумағы Лох Гиллдің жағалауында және Дромахер аймағында орналасқан. О'Рурк мұнаралы үйінің негіздері мен оның қоршау қабырғасы және дөңгелек орғылы бүгінде Дромахаирге жақын Парк қалашығында көрініс береді. Ол 1560 жылдардың ортасында үлкен ағаларын өлтіргеннен кейін ирландтық кланының басшылығын қабылдады, бірақ Ольстер шекарасындағы батыс Брейфн аумағы көп ұзамай жаңа құрылған Коннахт президенттігінің басқаруына көшті. Ағылшыздар О'Руркті рыцарьлық дәрежеге көтергенімен, уақыт өте келе олар оның қылықтарына алаңдады. 1575 жылы Англияның лорд-орынбасары сэр Генри Сидни оны Ирландияда кездескен ең мақтаншыл адам деп сипаттады. Сол сияқты, Коннахт президенті сэр Николас Малби оны "бүгінгі күні жер бетінде өмір сүретін ең мақтаншыл адам" деп атады. Он жылдан кейін сэр Эдвард Уотерхаус оны "білімді болғанымен, мақтаншыл және өршіл мінезді, тек Ұлыбритания патшалығының әскерлерімен шектелгеннен басқа мойынсұнбайтын" деп есептеді.
Коннахт
О'Рурк үкіметпен келісуге дайын болды және 1577 жылы Малбимен жасалған келісімде ол Елизавета I басшылығындағы Ирландияның егемендігін мойындады. Бірақ оның адалдығы екі жыл ішінде, Мюнстердегі екінші Десмонд көтерілісі кезінде, Коннахт президенттігіне қарсы шыққанда күмәнді болды. Оның әрекеттеріне түбегейлі түрде көтерілісші Джеральдтармен келіспеушілігі емес, солтүстік-орталық аймақтағы ықпалын және иелігін кеңейтуге тырысқан көршілес Миттегі Диллон ақсүйек отбасымен байланысы себеп болды деп күдіктелді. Тағы бір фактор – 1579 жылдың тамызында Тюдор армиясының әскерлері, сэр Уильям Дрюридің бұйрығымен, Килмаллок қаласының қабырғасының сыртында францискан монахы Конн О'Руаректі азаптап өлтіргені болды. Монах Конн мен оның серігі, епископ Падраг О'Или, 1992 жылы Иоанн Павел II-нің батасын алды, олармен бірге тағы 15 ирландтық католик шейіттері де қасиетті деп жарияланды. Сэр Ричард Бингем 1584 жылы Коннахт президенті болды, ал сэр Джон Перрот Ирландияның лорд-депутаты болып тағайындалды. О'Руарик сол жылдың көктемі мен жазында жаңа президенттің мазалауынан шағымданды, ал қыркүйекте Бингемге Дублин қамалындағы жоғары лауазымды тұлғасы Брейфнеге жорықтар жасаудан бас тартып, уақытша тоқтауға бұйрық берді. Коннахт провинциясының бір бөлігі болғанымен, бұл аймақ королівтік шерифтің билігінде болмады, сондықтан О'Руарик өзінің еркіндігін сақтап қалуға қуанды. Ол 1585 жылы парламент ашылғанда Дублин үкіметімен байланысын сақтады, онда ол өте әдемі әйелімен бірге толығымен қара киім кигені байқалды. Ол тек пана іздеумен ғана шектелмей, сонымен қатар өз аумақтарын басып алуға қарсы тұру үшін жалдамалы әскерлер жинауға мүмкіндік алды. Англия елшісі Роберт Боуеспен кеңескеннен кейін король Джеймс VI оны қабылдаудан бас тартты, ал королева Елизавета (1586 жылғы Бервик шартына сүйене отырып) О'Руаректі өзіне тапсыруды талап етті. Бұл мәселе Шотландияның құпия кеңесіне жіберілді, ол кейбір қарсылықтарға қарамастан, көтерілісші ирланд лордын тұтқындап, ағылшын королінің күштеріне тапсыруға бұйрық берді. Елизаветаның кеңесшілері О'Руарикке кешірім көрсету мүмкіндігін ашық түрде ұсынды, ал кейбір шотланд кеңесшілері оның өмірі сақталатынына үміттеніп, экстрадицияға келісті. Бірақ бұл үміт ақталмады, бұл тәжірибе кейін жылдарда корольдің өзі де Ботуэлл графының ізбасарларын ұстап беру туралы өтініштерді ағылшындар қабылдамағанда бастан өткерді. О'Руарик Глазгода тұтқындалды, онда қала тұрғындары оны ұстауға беруді тоқтатуды сұрады, өйткені олар өздерінің ирланд саудасынан қорқып еді. Олардың өтініші қабылданбағандықтан наразылық туды, ал корольдің офицерлері Джон Кармайкл мен Блантайрлық Уильям Стюарт шотланд королі ағылшын періштелерімен сатып алынған деген айыппен "Елизавета патшасының рыцарьлары" деп қарғысқа ұшырады (король Англиядан алған зейнетақыға сілтеме). О'Руарикке қарызы бар бірнеше адам оның қарызы төленбей қалады деп қорқып, бірақ ағылшын елшісі 47 фунт стерлинг көмектесті. О'Руарик 3 сәуір күні 1591 жылы түстен кейін Глазгодан көтеріліс ортасында шығарылды. Батыс жағалаудағы екі кеме тоналып, О'Руарикке қарсы наразылық білдірген ирландтар кейбір экипаждарды өлтіргеннен кейін, Ирландияға жүзіп бара жатқан барлық кемелерге күзет қоюға тура келді.
Сот және өлім жазасы
О'Рурк Лондон мұнарасына ауыстырылды, онда ол заңдық талас-тартыс басталғанда қамауда ұсталды. Тюдор дәуіріндегі мемлекетке қарсы қылмысқа қатысқандардың сот процестері әділеттіліктен гөрі саяси театрландырылған шараларға көбірек ұқсағанмен, мәселе алдын ала шешілген емес еді: О'Рурк Ирландияда жасаған мемлекетке қарсы қылмысы үшін Англияда сотталуы мүмкін бе деген маңызды сұрақ туды. Сот судьялары алдын ала келіспеушілік танытып, король Генрих VIII тұсында қабылданған мемлекетке қарсы қылмыс туралы заңға сәйкес сот процесін жүргізуге болатынын мәлімдеді. Осы арада Дублинде Бингемнің көмегімен (қызығы, ол куәлігіне қысым көрсетілгенін айтты) О'Руркқа қарсы айыптамалар жасалды, ал Слайгода да қазылар алқасы айыптау қағазын дайындады. Бұл істер Англияға жіберілді, онда Миддлсекстің бас қазылар алқасы түрлі мемлекетке қарсы қылмыстарға қатысты дәлелдер тапты, олардың ең маңыздысы Армада кемесінен аман қалғандарға көмек көрсету, Шотландияда жалдамалы әскер жинауға тырысу және О'Рурктің Слайго және Роскоммон округтеріне жасаған қарулы шабуылдары болды. Сонымен қатар, 1589 жылы болған бір ерекше оқиғаға байланысты қосымша айып тағылды: сол кезде патшайымның бейнесі (ағаштан жасалған немесе суреттелген бейне екені белгісіз) О'Рурктің бұйрығымен жылқының құйрығына байланып, лайға сүйретілгені айтылды. Бұл «бейнеге жасалған мемлекетке қарсы қылмыс» деп аталды, бірақ бұл ежелгі жаңа жылдық рәсім екені және айыптау процесі үшін қасақана бұрмаланғаны болжанып тұр. О'Рурк 1591 жылғы 28 қазанда сотқа тартылды, ал айыптау қағазы тілдерді білетін жергілікті тұрғынмен ирланд тіліне аударылды. Көрерлердің бірі ол өзін кінәлі деп мойындаудан бас тартқанын айтты, бірақ сот хаттамасында кінәсіз деп жазылған (вероятно, соттың нұсқауымен). Сотталушыдан сотталу жолын сұрағанда, ол егер оған дәлелдерді зерттеу үшін бір апта берілсе, содан кейін жақсы заңгер ұсынылса және патшайымның өзі сотқа қатысса ғана қазылар алқасының алдында сотталуға келісетінін айтты. Сот судьясы бұл өтініштерді қабылдамады және сот төрешілерінің оны әдеттегі тәртіппен соттайтынын түсіндірді. О'Рурк: «Егер олар дұрыс деп ойласа, солай болсын», - деп жауап берді. Сот процесі жалғасты, О'Рурк кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді. Ол 16 ғасырда ирланд ақсүйектерінің Англияның экспансиясына қарсы күресіндегі маңызды тұлға болып қала береді және Тоғыз жылдық соғыста Англиямен күрескен ирланд ақсүйектерінің буынына жол ашқан алғашқылардың бірі болды, бұл соңғы Гэл Ирландиясының аяқталуын білдірді. О'Рурк бүгінгі күнге дейін Лейтрим округіндегі ең көп таралған тегінің бірі болып табылады. Батыс Брейфннің тарихи патшаларының мұрасын құрметтеу мақсатында округтің елтаңбасында О'Рурк кланының гербі бейнеленген.
He remains an influential figure in the struggle of Irish lords against English expansionism in the 16th century, and was an early precursor to the generation of Irish nobles who would combat the English in the Nine Years War, which heralded the end of Gaelic Ireland. O'Rourke remains one of the most common surnames within County Leitrim to this day. As a homage to the legacy of the historic kings of West Breifne, the county's coat of arms features the defaced crest of the O'Rourke clan.
Отбасы
Брайан О'Рурктің кем дегенде алты баласы болған: Еоган, Брайан Ог, Тагг, Арт, Еоган және Мэри. О'Рурктің алғашқы екі баласы Аннальби О'Креаннан туған. Ол Слайго саудагерінің әйелі деп сипатталады, ал олардың Брайанмен ресми түрде үйленгені белгісіз. Олардың 1562 жылы туған Еоган және 1568 жылы туған Брайан Ог есімді екі баласы болған. Брайанның алғашқы ресми некесі леди Мэри Бёркпен (Кланрикардтың екінші графының қызы) болған. Олардың 1576 жылы туған Тагг және Арт, Еоган есімді тағы екі ұлы болған, барлығы үш баласы болды. О'Рурк пен Берк 1585 жылға дейін ажырасып кеткен, бірақ ресми түрде ажыраспаған. Тагг, және мүмкін олардың басқа балалары да, ажырасудан кейін Галвей графтығында аналарымен бірге тұрған. О'Рурк кейін Джеймс Фицджеральдтың, Десмондтың 14-ші графының қызы Элеонораға үйленді, олардың Мэри есімді қызы болды, ол сэр Хью О'Конорға, О'Конор Донға үйленді. Кейін олар ажырасып, Элеонора қайтадан тұрмысқа шықты. Ол 1589 жылдың көктемінде қайтыс болды. 1588 жылдың күзін О'Рурктің қамалында өткізген Франсиско де Куэлардың айтуынша, Брайан тағы бір рет үйленген сияқты, ал де Куэлар оның әйелін "өте әдемі" деп сипаттаған.