Кіріспе

Пациенттерде әдетте орта жаста немесе одан кейін ортостатикалық гипотензия немесе есінен тану байқалады. Сонымен қатар, зәр-жыныс жүйесінің, терморегуляцияның және ішек қызметінің бұзылуы автономды жеткіліксіздіктің белгілері болуы мүмкін. Таза автономды жеткіліксіздік перифериялық автономды жүйке жүйесі зақымдануынан туындайды. Таза автономды жеткіліксіздіктің диагностикасы басқа неврологиялық бұзылыстардың, атап айтқанда Паркинсонизмнің, когнитивтік қабілеттердің төмендеуінің, шашақ атаксиясының немесе тремордың болмауына, сондай-ақ жұмсақ, прогрессивті панавтономды жеткіліксіздіктің клиникалық белгілеріне, ең бастысы ортостатикалық гипотензияға негізделеді.

Белгілері мен симптомдары

ПАФ ауруымен ауыратын пациенттерде байқалатын симптомдардың көпшілігі нейрогенді ортостатикалық гипотензиямен немесе ауыр симпатикалық жеткіліксіздік салдарынан туындаған ортостатикалық гипотензиямен байланысты. Ортостатикалық гипотензия тік тұрғаннан кейін үш минут ішінде систолалық қан қысымының кем дегенде 20 мм рт.с. немесе диастолалық қан қысымының 10 мм рт.с. төмендеуі ретінде анықталады. Кейбір ПАФ пациенттері үшін алғашқы немесе бірінші кездесетін белгі – зәр-жыныс жүйесінің дисфункциясы болуы мүмкін. ПАФ-та ең көп кездесетін несептік белгілер – зәр шығаруға жеделдік пен жиілік, бірақ несептің тоқтауы және ұстамау сияқты ауыр дисфункция да дамуы мүмкін, бұл көбінесе аурудың ерте белгісі болып табылады. ПАФ-қа шалдыққан пациенттердің шамамен жартысы дененің қалыптан тыс тершеуін сезінеді, ол артық тершеу немесе тершеудің азаюы түрінде көрінеді, соңғысы – компенсаторлық гипергидроздың салдары.

Патология

Аутономдық жүйкенің таза жетіспеуінің патологиясы әлі толыққанды түсіндірілмеген. Дегенмен, омыртқа миының аралық-жақты бағанасындағы жасушалардың жоғалуы, сондай-ақ симпатикалық постганглиондық нейрондардағы катехоламиндерді сіңірудің және катехоламиннің люминесценциясының төмендеуі анықталған. Көбінесе, осы науқастарда катехоламиндердің деңгейі жатқанда өте төмен болады және тұрғанда айтарлықтай көтерілмейді.

Емдеу

Фармакологиялық емдеу әдістеріне флудрокортизон, мидодрин, соматостатин, эритропоэтин және басқа да вазопрессорлық заттар жатады. Дегенмен, көбінесе таза автономды жеткіліксіздікке ұшыраған науқас өзінің белгілерін әлдеқайда арзан тәсілдермен басаңдата алады. Аяқтарды және төменгі дене бөлігін қысып ұстау, мысалы, аяқтарды кесіп отыру, қырылдап отыру немесе қысымды шұлықтар кию көмектеседі. Құрсаққа арналған белдік тағу одан да тиімді. Сонымен қатар, әдеттегіден көп су ішу артериалдық қысымды көтеріп, кейбір белгілерді жеңілдетеді.

Тарих

1925 жылы Брэдбери мен Эгглестон үш науқасты сипаттады, олардың барлығында бірдей синдром белгілері байқалды: "жұмыс істеу кезінде немесе жұмыстан кейін, тіпті бірнеше минутқа тік тұрғаннан кейін есінен тану ұстамалары". Осы үш науқастың тағы бір ерекшелігі – баяу, өзгермейтін пульс, тер шығармау қабілетінің жоқтығы, базальды метаболизмнің төмендеуі және жүйке жүйесіндегі шамалы, анық емес өзгерістердің белгілері. Науқастардың әрқайсысы жазғы ыстықта нашар сезінді. Келешектегі зерттеулер осы синдромдық белгілердің көптеген себептерін анықтады, қазір олар бастапқы автономиялық дисфункциялар (бастапқы дисаутономия деп те аталады) ретінде біріктірілген, оларға таза автономиялық жеткіліксіздік, көп жүйелі атрофия және Паркинсон ауруы жатады. Таза автономиялық жеткіліксіздігінің ерекше белгісі – норэпинефриннің айналымы мен синтезінің төмендеуі және бұл дисфункцияның тек қана перифериялық жерлерде орналасуы. Сондай-ақ, орталық жүйке жүйесінің нейродегенерациясына қарай прогрессия дамуы мүмкін екенін ескеру қажет.