Африкан Спир: Немец-грек философ және оның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс-грек-орыс философы (1837–1890)

Африкан Спир, сондай-ақ Африка Спир (1837–1890) – неміс-грек тегін жақтайтын орыс неоканттық философы, негізінен неміс, сонымен қатар француз тілінде жазған. Оның "Денкен унд Вирклихейт" ("Ой және шындық") кітабы Ханс Вайхингер, Фридрих Ницше, Уильям Джеймс, Лев Толстой және Рудольф Штайнер сияқты бірнеше көрнекті философтарға, ғалымдарға және жазушыларға маңызды әсер етті.

Жас шағы мен отбасы

Африкан Спир 1837 жылғы 10 қарашада, Елисаветград қаласына жақын, әкесінің Спировская имениесінде (Херсон губерниясы, Ресей империясы, қазіргі Кропивницкий, Украина) дүниеге келді. Александр мен Еленаның төрт баласы болды – үш ұл және бір қыз: Аристарх, Харитина, Александр және Африкан. Ата-анасы балаларына есімдерді православие күнтізбесіндегі ескі синоксистен, әкесінің бір қалауымен таңдап алған, осының нәтижесінде "Африкан" деген есім туды (православиелік шағын киелі тұлға, Шимонның әкесі, өте сирек кездесетін есім). Спир өз есімін ұнатпай, хаттары мен кітаптарына тек "А. Спир" деп қол қоятын. Оның қарапайымдылығы оны әулеттік мәртебесін білдіретін неміс тіліндегі "von" немесе француз тіліндегі "de" сөздерін фамилиясының алдына қоймауға итермеледі.

Білім

Ол өзінің білімін былайша сипаттады: "Мен балалық шағымды ауылда өткіздім, кейін Одессада біраз уақыт оқыдым, алдымен жеке пансионда, содан кейін гимназияда оқыдым, егер мен жаңылыспасам, бұл француз лицейіне шамамен тең еді". Осы кезеңде ол философияға қызығушылық танытып, (Тиссоның француз тіліне аудармасында) Иммануил Канттың "Таза Ақыл-Ойдың Критикасы" еңбегін оқыды, ол оның теориялық ойлауының негізін қалады. Кейін ол Декарт, Дэвид Юм және Стюарт Миллдің еңбектерін оқыды. Соңынан Лейпцигке барып, Гербартшыл философ және 1860-шы жылдардағы неокантиандық жаңарудың алға басушыларының бірі Мориц Вильгельм Дробиштің (1802–1896) лекцияларына қатысты. Ол сол кезде Ницше де студент болып оқыды, бірақ олар кездеспеген сияқты.

Әскери қызмет

Гимназияны бітірген соң Спир Қара теңізге жақын орналасқан Николаев (қазіргі Николаев) қаласындағы теңізшілер мектебіне түсті. Олардың Хелен есімді қызы дүниеге келді. 1884 жылы Спир Ресей императорынан Ресей азаматтығынан бас тартып, швейцариялық азаматтық алуға рұқсат сұрады. Сол жылы ол императордың рұқсатын алып, отбасымен бірге тұратын Белмонт-сюр-Лозаннада тіркеу туралы куәлік алуға үміттенді. 1886 жылы үлкен кітапхананың ("Société de Lecture", жеке оқу қоғамы) мүмкіндіктерін пайдалану үшін ол Женеваға көшті. 1889 жылдың 17 қыркүйегінде ол Швейцария Федералдық үкіметінен өзіне, әйеліне және қызына швейцариялық азаматтық беруге рұқсат алды.

Өлім

1878 жылы пневмониядан зардап шеккен Спир, ауруының салдары – созылмалы жөтелді емдеу үшін Лозаннаға (Швейцария) көшіп барды, онда ол бес жыл өтті. Ол 1890 жылғы 26 наурызда Женевада, 6 rue Petitot мекенжайында тұмаудан қайтыс болды. Ол Сент-Жорж зиратында жерленген. Одан әйелі Елизавета және қызы Хелен аман қалды. Оның туғанына жүз жыл толуын мерекелеу үшін, оның қызы Хелен Клапаред Спир 1937 жылы Спирдің жазбаларының ішінен «Ақылгөй сөздері» («Paroles d'un sage») атты жинақты құрастырып, жариялады. Бұл ойлардың кейбіреулері кейін Спирдің хаттары жинағына енгізілді. Спирге, оның қызы Хелен Клапаред Спирге және оның отбасына қатысты басқа да құжаттар Гарвард университетінің кітапханасында сақтаулы.

Құрметтер

Андрей ордені
Георгий ордені (төртінші дәрежелі)

Эпистемология

Жеке оқулары мен Дробиштің лекцияларына қатысқандығына байланысты Спирді неоканттық философ ретінде қарастыру керек. Спир өзінің философиясын "критикалық философия" деп атады. Ол философияны алғашқы принциптер ғылымы ретінде орнатуға тырысты, философияның міндеті – дереу білімді зерттеу, эмпиризмнің қателігін көрсету және фактілердің қатаң тұжырымдамалары мен логикалық бақылау арқылы нәрселердің нағыз табиғатын ұсыну деп есептеді. Бұл әдіс Спирді сәйкестік принципін (немесе сәйкестік заңы, А ≡ А) білімнің негізгі заңы ретінде жариялауға алып келді, ол эмпирикалық шындықтың өзгеруіне қарсы тұрады.

Онтология

Спир үшін сәйкестік принципі білімнің негізгі заңы ғана емес, сонымен қатар онтологиялық принцип, шындықтың өзіндік, шартсыз мәнінің көрінісі (Realität=Identität mit sich), ол эмпирикалық шындыққа (Wirklichkeit) қарсы қойылады, ал ол өз кезегінде – эволюция (Geschehen). Сәйкестік принципі шындықтың мәнін ашады: тек өзімен толықтай сәйкес келетін нәрсе ғана нақты, эмпирикалық әлем үнемі өзгеріп тұрады, демек, ол нақты емес. Осылайша, эмпирикалық әлем иллюзия сипатында, себебі құбылыстар өзгеріс үстінде болады, ал эмпирикалық шындықты тану мүмкін емес.

Дін және адамгершілік

Дін, адамгершілік және философия Спир үшін ортақ теориялық негізге ие: ең жоғарғы мәндіктің, абсолюттің, Құдайдың ерекшелігі болып табылатын сәйкестік принципі. Құдай – ғалам мен адамзатты жаратқан құдай емес, ол адамның нағыз табиғаты және жалпы алғанда, барлық нәрсенің өлшемі. Моральдық және діни сана осы өлшемнің (Realität) және тәжірибелік шындықтың (Wirklichkeit) арасындағы қайшылықты сезіну арқылы тіршілік етеді. "Адамның тәжірибелік табиғаты мен оның моральдық табиғаты арасында түбегейлі екіұштылық бар" және осы екіұштылықты түсіну – моральдық бағалаудың жалғыз нағыз негізі.

Әлеуметтік әділдік

Әлеуметтік тұрғыдан, Спир мұрагерлік байлықтың жеке қолға жинақталуына жағымсыз қарады және материалдық игіліктердің әділ таралуын қалады, бірақ коллективизмді жақтамады. Ол өзінің жеке мұралық жерлерін бұрынғы шаруаларына қайта бөліп, үлгі көрсетті. Дегенмен, ол Ханс Вайхингер, Фридрих Ницше, Уильям Джеймс, Лев Толстой және Рудольф Штайнер сияқты бірнеше көрнекті философтарға, ғалымдар мен жазушыларға елеулі әсер етті. Вайхингер Спирдің "Ой мен шындық" еңбегін жарық көргеннен кейін (1873) оқып, оның "күшті әсер қалдырғанын" еске алады. Ницше оны "тамаша логик" (eines ausgezeichneten logikers) және "мен бағалайтын логик" (Der von mir geschätzte Logiker heißt: A. Spir) деп сипаттады. Джеймс өзінің "Психология принциптерінде" Спирге бірнеше рет сілтеме жасайды, мысалы, белгілі бір Канттық мәселені талқылағанда былай деп жазды: "Маған белгілі мәселенің ең жақсы соңғы қарастырылуы А. Спирдің "Ой мен шындық" еңбегінде кездеседі". 1896 жылы Лев Толстой "Ой мен шындықты" оқып, оған терең әсер етті, ол Хелен Клапаред Спирге жазған хатында: "Ой мен шындықты оқу мен үшін үлкен қуаныш болды. Мен осылай терең, сонымен бірге дәл, яғни ғылыми, философты білмеймін, ол тек бәріне анық және қажетті нәрсені ғана қабылдайды. Оның ілімін лайықты түрде түсінуге және бағалауға болатынына және оның шығармасының тағдыры Шопенгауэрдің тағдырына ұқсас болатынына сенімдімін, ол өлімінен кейін ғана танылып, қастерленді". Толстой өзінің "Журналында" (2 мамыр 1896) былай деп жазды: "Африкалық Спирдің "Ой мен шындық" еңбегі тағы бір маңызды оқиға. Мен осы жазбаның басында жазғандарымды оқып шықтым. Негізінде, бұл Спирдің барлық философиясының қысқаша қорытындысынан басқа ештеңе емес, мен оны сол кезде оқымадым, тіпті оның жайлы ең аз идея да болған жоқ. Бұл еңбек менің өмір мағынасына деген көзқарасымды айтарлықтай анықтады және кейбір жағынан нығайтты. Оның ілімінің мәнісі - заттар жоқ, тек біздің көзқарасымыздағы әсерлеріміз ғана бар. Концепция (Vorstellung) заттардың бар екендігіне сену қасиетіне ие. Бұл ойлаудың сапасы әсерлерге объективтілік, заттық сипат беру және оларды кеңістікке проекциялаудан тұрады". Келесі күні (3 мамыр 1896) ол: "Мен Спирді үнемі оқып отырамын, және оқығаннан кейін көптеген ойлар туады", - деп қосты. Спирдің философиясы бойынша ең маңызды еңбектер 1900 және 1914 жылдар аралығында жарық көрді (Теодор Лессинг, Андреас Захарофф, Джозеф Сегонд, Габриэль Хуан, Пьеро Мартинетти). 1917 жылы Рудольф Штайнер Спирді "өте қызықты" және "түпнұсқа ойшыл" деп атады, сондай-ақ оның 19 ғасырдың замандастарынан табылмайтын "наздықтығы" бар екенін айтты. Нәтижесінде, Спир өкінішке орай түсінілмей қалды және "ойшыл адамның мүлдем назардан тыс қалуынан туындайтын барлық қиындықтарды бастан кешірді; демек, үндеу арқылы өлтірілді". Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін итальяндық философ Мартинеттидің Спирдің ой-пікірін түсіндіруі оған "діндік идеализм" түрінде қысқа уақытқа екінші өмір сыйлады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Хелен Клапаред Спир әкесінің француз тіліндегі кітаптарының жаңа басылымдарын шығарды және оның ой-пікірін насихаттау үшін кеңінен хат алмасты. 1937 жылы Спирдің туғанына жүз жыл толуына орай Мартинетти Италияда "Rivista di Filosofia" (Философиялық шолу) журналында Спир туралы монографиялық басылым жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Африка Спир ұмытылып кетті. 1990 жылы Женевада Спирдің өліміне жүз жыл толуына орай Женеваның қоғамдық кітапханасы Африка Спирдің шығармаларының көрмесін ұйымдастырды және талдамалық каталогын жариялады.

Socially, Spir was not favourable to inherited wealth's accumulation in private hands and demanded just distribution of material goods, but disapproved of collectivism. He set the example, redistributing his personal inherited land properties to his former serfs. Yet, he had a significant influence on several eminent philosophers, scholars and writers such as Hans Vaihinger, Friedrich Nietzsche, William James, Leo Tolstoy and Rudolf Steiner. Vaihinger read Spir's Thought and Reality as soon as it was published (1873) and recalls that it made a "great impression". Nietzsche described him as "a distinguished logician" (eines ausgezeichneten logikers) and "the logician I value" (Der von mir geschätzte Logiker heißt: A. Spir). James makes several references to Spir in his Principles of Psychology, for example when debating a certain Kantian issue he wrote, "On the whole, the best recent treatment of the question known to me is in one of A. Spir's works, his Denken und Wirklichkeit". In 1896 Leo Tolstoy read Thought and Reality and was also deeply impressed, as he mentioned in a letter to Hélène Claparède Spir: "reading Thought and Reality has been a great joy for me. I do not know a philosopher so profound and at the same time so precise, I mean scientific, accepting only what is strictly necessary and clear for everybody. I am sure that his doctrine will be understood and appreciated as it deserves and that the destiny of his work will be similar to that of Schopenhauer, who became known and admired only after his death". In his Journal (2 May 1896) Tolstoy wrote: "Still another important event the work [Thought and Reality] of African Spir. I just read through what I wrote in the beginning of this notebook. At bottom, it is nothing else than a short summary of all of Spir's philosophy which I not only had not read at that time, but about which I had not the slightest idea. This work clarified my ideas on the meaning of life remarkably, and in some ways strengthened them. The essence of his doctrine is that things do not exist, but only our impressions which appear to us in our conception as objects. Conception (Vorstellung) has the quality of believing in the existence of objects. This comes from the fact that the quality of thinking consists in attributing an objectivity to impressions, a substance, and a projecting of them into space". The next day (3 May 1896) he added, "I am reading Spir all the time, and the reading provokes a mass of thoughts". The most important works on Spir's philosophy were published between 1900 and 1914 (Theodor Lessing, Andreas Zacharoff, Joseph Segond, Gabriel Huan, Piero Martinetti). In a lecture given in 1917, Rudolf Steiner called Spir "extraordinarily fascinating" and an "original thinker", and someone possessed of a "subtlety" not found in his 19th century contemporaries. As a consequence, Spir was unfortunately not understood and "suffered all the distress that a thinker can experience from being entirely ignored; killed by silence as the saying goes". After the First World War, the interpretation of Spir's thought by the Italian philosopher Martinetti gave it a second life for a short while, in the form of a "religious idealism". Before the Second World War, Hélène Claparède Spir published some new editions of her father's books in French and had an extensive exchange of letters to promote her father's thought. In 1937, for the centennial of Spir's birth, Martinetti published in Italy a monographic edition on Spir of the Rivista di Filosofia (Philosophical Review). After the Second World War, African Spir fell into oblivion. In 1990, for the centennial of Spir's death in Geneva, the Geneva Public Library organized an exhibition of African Spir's corpus and published the analytical catalogue.

Шығармалары

1866 жыл. Die Wahrheit, Лейпциг, J. G. Findel («Prais» псевдонимімен, А. Спирдің анаграммасы, 2-ші басылым. A. Spir 1867, Лейпциг, Förster және Findel атауымен). 1868 жыл. Andeutung zu einem widerspruchlosen Denken, Лейпциг, J. G. Findel. 1869 жыл. Erörterung einer philosophischen Grundeinsicht, Лейпциг, J. G. Findel. 1869 жыл. Forschung nach der Gewissheit in der Erkenntniss der Wirklichkeit, Лейпциг, J. G. Findel. 1869 жыл. Kurze Darstellung der Grundzüge einer philosophischen Anschauungsweise, Лейпциг, J. G. Findel. 1869 жыл. Vorschlag an die Freunde einer vernünftigen Lebensführung, Лейпциг, J. G. Findel (Hélène Claparède Spir француз тілінен аударған: Projet d'un coenobium laïque, Ed. of Coenobium, Лугано, 1907). 1870 жыл. Kleine Schriften, Лейпциг, J. G. Findel. 1873 жыл. Denken und Wirklichkeit: Versuch einer Erneuerung der kritischen Philosophie, 1-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. 1874 жыл. Moralität und Religion, 1-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. (Odoardo Campa-ның итальян тіліне аудармасы: Religione, Lanciano, Carabba, 1911, 2008 жылы қайта басылған). 1876 жыл. Empirie und Philosophie: vier Abhandlungen, Лейпциг, J. G. Findel. 1876 жыл. "Zu der Frage der ersten Principien", Philosophische Monatshefte, XII, 49–55 б. 1877 жыл. Denken und Wirklichkeit: Versuch einer Erneuerung der kritischen Philosophie, 2-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. (A. Penjon-ның француз тілінен аудармасы, 3-ші басылымнан: Pensée et réalité: essai d'une réforme de la philosophie critique, Lille, Au siège des Facultés – Paris, Alcan, 1896). 1877 жыл. Sinn und Folgen der modernen Geistesströmung, 1-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. 1878 жыл. Moralität und religion, 2-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. 1878 жыл. Sinn und Folgen der modernen Geistesströmung, 2-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. 1879 жыл. Johann Gottlieb Fichte nach seinen Briefen, Лейпциг, J. G. Findel. 1879 жыл. Recht und Unrecht: Eine Erörterung der Principien, Лейпциг, J. G. Findel. (2-ші басылым, 1883, Cesare Goretti-дің итальян тіліне аудармасы: La Giustizia, Milano, Lombarda, 1930; француз тілінен аударма: Principes de justice sociale, Genève: Éditions du Mon Blanc (Hélène Claparède Spir редакциясы, Georges Duhamel алғы сөзімен); Alexander Frederick Falconer-дың ағылшын тіліне аудармасы: Right and Wrong, Edinburgh, Oliver and Boyd, 1954). 1879 жыл. Ueber Idealismus und Pessimismus, Лейпциг, J. G. Findel. 1879 жыл. "Ob eine vierte Dimension des Raums denkbar ist? ", Philosophische Monatshefte, XV, 350–352 б. 1880 жыл. Vier Grundfragen, Лейпциг, J. G. Findel. 1883 жыл. Studien, Лейпциг, J. G. Findel. 1883 жыл. Über Religion: Ein Gespräch, 1-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. (O. Campa-ның итальян тіліне аудармасы, Ed. of Coenobium, Лугано, 1910). 1883–85 жылдар. Gesammelte Schriften Leipzig:, J. G. Findel, (1896 жылы Paul Neff, Штутгартта қайта басылған). 1885 жыл. Philosophische Essays, Лейпциг:, J. G. Findel, (1896 жылы Paul Neff, Штутгартта қайта басылған). 1887 жыл. Esquisses de philosophie critique, Париж, Ancienne librairie Germer Baillière et Cie, F. Alcan éditeur. (N. A. Bracker-дің орыс тіліне аудармасы, Мәскеу, 1901; O. Campa-ның итальян тіліне аудармасы, P. Martinetti-дің кіріспесімен, Милан, 1913). 1890 жыл. Deux questions vitales: De la Connaissance du bien et du mal; De l'immortalité, Женева, Stapelmohr (анонимді түрде жарияланған). 1895 жыл. "Wie gelangen wir zur Freiheit und Harmonie des Denkens", Archiv für systematische Philosophie, Bd. I, 4-тарау, 457–473 б. 1897 жыл. Über Religion: Ein Gespräch, 2-ші басылым. Лейпциг, J. G. Findel. 1899 жыл. Nouvelles esquisses de philosophie critique (өлімнен кейінгі зерттеулер), Париж, Librairie Félix Alcan, (R. Urbano-ның испан тіліне аудармасы, Мадрид, 1904). 1908–1909 жылдар. Gesammelte Werke, Лейпциг, J. A. Barth (Hélène Claparède Spir редакциясы). 1930 жыл. Esquisses de philosophie critique, Париж, Libraire Félix Alcan (Жаңа редакция, Léon Brunschvicg-тің кіріспесімен, Институт мүшесі). 1930 жыл. Propos sur la guerre, Париж, Editions Truchy Leroy (Hélène Claparède Spir редакциясы). 1937 жыл. Paroles d'un sage, Париж Женева, Je Sers Labor (African Spir ойлары мен өмірбаяны бар эскиздер, Hélène Claparède Spir редакциясы, 2-ші басылым. Париж, Alcan, 1938). 1948 жыл. Lettres inédites de African Spir au professeur Penjon, Neuchâtel, Éditions du Griffon (Emile Bréhier кіріспесі).

1866. Die Wahrheit, Leipzig, J. G. Findel (under the pseudonym of "Prais", anagram of: A. Spir, 2nd ed. under the name of A. Spir 1867, Leipzig, Förster und Findel). 1868. Andeutung zu einem widerspruchlosen Denken, Leipzig, J. G. Findel. 1869. Erörterung einer philosophischen Grundeinsicht, Leipzig, J. G. Findel. 1869. Forschung nach der Gewissheit in der Erkenntniss der Wirklichkeit, Leipzig, J. G. Findel. 1869. Kurze Darstellung der Grundzüge einer philosophischen Anschauungsweise, Leipzig, J. G. Findel. 1869. Vorschlag an die Freunde einer vernünftigen Lebensführung, Leipzig, J. G. Findel (French translation by Hélène Claparède Spir: Projet d'un coenobium laïque, Ed. of Coenobium, Lugano, 1907). 1870. Kleine Schriften, Leipzig, J. G. Findel. 1873. Denken und Wirklichkeit: Versuch einer Erneuerung der kritischen Philosophie, 1st ed. Leipzig, J. G. Findel. 1874. Moralität und Religion, 1st ed. Leipzig, J. G. Findel. (Italian translation by Odoardo Campa: Religione, Lanciano, Carabba, 1911, reprint 2008). 1876. Empirie und Philosophie: vier Abhandlungen, Leipzig, J. G. Findel. 1876. "Zu der Frage der ersten Principien", in: Philosophische Monatshefte, XII, p. 49–55. 1877. Denken und Wirklichkeit: Versuch einer Erneuerung der kritischen Philosophie, 2d ed. Leipzig, J. G. Findel. (French translation from the 3rd ed. by A. Penjon: Pensée et réalité: essai d'une réforme de la philosophie critique, Lille, Au siège des Facultés – Paris, Alcan, 1896). 1877. Sinn und Folgen der modernen Geistesströmung, 1st ed. Leipzig, J. G. Findel. 1878. Moralität und religion, 2d ed. Leipzig, J. G. Findel. 1878. Sinn und Folgen der modernen Geistesströmung, 2d ed. Leipzig, J. G. Findel. 1879. Johann Gottlieb Fichte nach seinen Briefen, Leipzig, J. G. Findel. 1879. Recht und Unrecht: Eine Erörterung der Principien, Leipzig, J. G. Findel. (2nd ed., 1883, Italian translation by Cesare Goretti: La Giustizia, Milano, Lombarda, 1930; French translation: Principes de justice sociale, Genève: Éditions du Mon Blanc (Hélène Claparède Spir ed., Préf. de Georges Duhamel); English translation by Alexander Frederick Falconer: Right and Wrong, Edinburgh, Oliver and Boyd, 1954). 1879. Ueber Idealismus und Pessimismus, Leipzig, J. G. Findel. 1879. "Ob eine vierte Dimension des Raums denkbar ist? ", in: Philosophische Monatshefte, XV, p. 350–352. 1880. Vier Grundfragen, Leipzig, J. G. Findel. 1883. Studien, Leipzig, J. G. Findel. 1883. Über Religion: Ein Gespräch, 1st ed. Leipzig, J. G. Findel. (Italian translation by O. Campa, Ed. of Coenobium, Lugano, 1910. 1883–85. Gesammelte Schriften Leipzig:, J. G. Findel, (republished in 1896 by Paul Neff, Stuttgart). 1885. Philosophische Essays, Leipzig:, J. G. Findel, (republished in 1896 by Paul Neff, Stuttgart). 1887. Esquisses de philosophie critique, Paris, Ancienne librairie Germer Baillière et Cie, F. Alcan éditeur. (Russian translation by N. A. Bracker, Moscow, 1901; Italian translation by O. Campa, with an introduction by P. Martinetti, Milan, 1913). 1890. Deux questions vitales: De la Connaissance du bien et du mal; De l'immortalité, Genève, Stapelmohr (published anonymously). 1895. "Wie gelangen wir zur Freiheit und Harmonie des Denkens", in: Archiv für systematische Philosophie, Bd. I, Heft 4, p. 457–473. 1897. Über Religion: Ein Gespräch, 2d ed. Leipzig, J. G. Findel. 1899. Nouvelles esquisses de philosophie critique (études posthumes), Paris, Librairie Félix Alcan, (Spanish translation by R. Urbano, Madrid, 1904). 1908–1909. Gesammelte Werke, Leipzig, J. A. Barth (Hélène Claparède Spir ed.). 1930. Esquisses de philosophie critique, Paris, Libraire Félix Alcan (Nouvelle éd. avec une introduction par Léon Brunschvicg, Membre de l'Institut)
1930. Propos sur la guerre, Paris, Editions Truchy Leroy (Hélène Claparède Spir ed.). 1937. Paroles d'un sage, Paris Genève, Je Sers Labor (Choix de pensées d'African Spir avec une esquisse biografique, Hélène Claparède Spir ed., 2d ed. Paris, Alcan, 1938). 1948. Lettres inédites de African Spir au professeur Penjon, Neuchâtel, Éditions du Griffon (Introd. d'Emile Bréhier).