Кіріспе

Екатерина II-нің сүйіктісі, орыс аристократы Платон Александрович Зубов (Платон Александрович Зубов; 26 қараша 1767 [ескі стиль бойынша 15 қараша 1767] 19 сәуір 1822 [ескі стиль бойынша 7 сәуір 1822]) – Екатерина Ұлының сүйіктілерінің соңғысы және оның билік соңғы жылдарында Ресей империясындағы ең ықпалды адам болды.

Ерте өмір

Принц Зубовтар отбасының мүшесі болды және Николай, Валериан және Ольга Жеребцова сияқты бірнеше туысы болды. Ол императрицамен алыс туысы, орыс фельдмаршалы Николай Салтыков арқылы танысты. Салтыков жас офицерді сарайға таныстырды, осы арқылы Зубовтың Салтыковқа Екатеринаның көп жылдық сүйіктісі, принц Потемкинмен болған жанжалында көмектесетіні күтілді.

Екатерина II-нің сүйіктісі

1789 жылдың тамызында Екатерина Потемкинге ұзақ қыстық ұйқыдан кейін "құмырсқа сияқты" тірілгенін жазды. "Енді мен қайтадан жақсы және көңілдімін", - деп қосты ол, жаңа досы туралы айта келе, "қоңыр, кішкентай". "Біздің сәбиіміз", - деп атады ол, - бөлмеме кіргізбегенде жылайды", - деп хабарлады Екатерина Потемкинге келесі хатында. Екатеринаның жүрегінде жас сүйіктілер ай сайын алмасып тұрғандықтан, Потемкин оның жаңа байланысына мән бермеді. Екатерина 60-тан асып, Зубов 22-де еді. Ескі сарай адамы бұл қарым-қатынас ұзаққа созылмайды деп ойлады. Дегенмен Зубов Екатеринаның махаббаты мен мінезін өз билігіне алды. 7 жылдың ішінде ол граф, содан кейін Рейхсфурст, яки Киелі Рим империясының ханзадасы атағын алған төртінші (және соңғы) орыс болды. Потемкиннің қайтысынан кейін Зубов оның орнына Жаңа Ресейдің генерал-губернаторы (Екатеринослав вице-корольдігі) болып тағайындалды. Федор Ростопчин 1795 жылдың 20 тамызында Семен Воронцовқа: "Зубов граф мұндағы барлық нәрсенің иесі. Одан басқа ерік жоқ. Оның билігі Потемкиннен де зор. Бұрынғыдай бейшара да қабілетсіз, бірақ императрица оның Ресей тарихындағы ең ұлы гений екенін қайта-қайта айтады". Билікте болған жылдары Зубов зор байлық жинады. Императрица оған ондаған мың шаруа берді, ал сарайдағылар оған сый-сияпат беру үшін жарысты. Екатеринаның билігінің соңғы жылында тіпті ұсақ-түйек мәселелер де Зубовтың кеңесімен шешілетін болды. Әр таңда өтініш берушілердің көпшілігі оның жатын бөлмесіне ағылып, өзіне емес, оның үй жануары – маймылының назарын аудартуға тырысты. Ескі генералдар оған кофе дайындады. Зубовтың хатшылары өтініш берушілерден пара алып байыды. Олардың бірі, испан Хосе де Рибас, Одессаның негізін қалаушы ретінде танылды (ол Османдықтардың Хаджибей бекінісі орналасқан жерде салынған). Зубовтың мінезі өзгергіш және тұрақсыз еді. Ол Суворов пен Денис Фонвизинге демеу берді, бірақ Александр Радищев пен Николай Новиковты қуғындауға себепкер болды деп есептеледі. Ол тақ мұрагері, цесаревич Павелге ешқандай құрмет көрсетпеді. Табиғи түрде, Екатеринаның өлімі оны ақылдан бездірді. Он күн бойы ол әпкесі Ольганың үйінде жасырынды. Он бірінші күні оны император Павел қабылдап, оның денсаулығына көтеріп, "осы тостақандағы тамшылар санындай көп жылдар бойы сәттілік тілеймін" деді. Дегенмен одан барлық иеліктері алынып, барлық лауазымдарынан босатылып, шетелге кетуге кеңес берілді.

Кейінгі өмірі

Пауылдың тұсында Зубов Еуропаға саяхат жасады, онда оны көрікті нәрсе ретінде көрсетті. Теплицте ол де ла Рош Аймон графинясына ғашық болды, сосын Курляндия ханшайымына той жасады, бірақ одан бас тартты. Бір құпиялы жекпе-жек болғаннан кейін, оған қатысудан бас тартқан және оның көмекшісі Саксонияның принці Франциск Ксавьердің ұлы, Людовик XVI-ның туысы Саксония шевальесін өлтіргеннен кейін, Зубов Курляндиядағы Растрелли салған Рундейль сарайына көшті, бұл сарай бұрын Бирон герцогтік әулетінің орталығы болған. Ол өмірінің соңына дейін жалғыз өмір сүрді. Оның жас әйелі, Текла Валентинович (1801-1873), жергілікті жер иесінің қызы, граф Андрей Шуваловқа (1802-1873) қайта үйленді, осылайша Зубовтың кең байлықтары Шуваловтар отбасына өтті.