Кіріспе
Философиялық терминдер
Интернализм мен экстернализм – философияның бірнеше салаларында әртүрлі нысаналарды түсіндірудің екі қарама-қарсы тәсілі. Оларға адамның ниеті, білімі, негіздемесі, мағынасы және шындық жатады. Бұл ерекшелік көптеген пікірталас аумақтарында ұқсас, бірақ әртүрлі мағыналарда туындайды. Ішкі-сыртқы ерекшелік – философияда онтологияны екі бөлікке бөлу үшін қолданылатын ерекшелік: философияға қатысты бақылауға байланысты ішкі бөлік және философияға қатысты сұрақтарға байланысты сыртқы бөлік. Интернализм – әлем туралы ешқандай факті тілектер мен сенімдерден тәуелсіз әрекет етуге себеп бола алмайды деген тезис. Экстернализм – себептерді әлемнің объективті ерекшеліктерімен сәйкестендіру керек деген тезис. Яғни, Х-тің бұрыс екендігіне сену мен Х-ті жасамауға мотивациялық ұмтылыс арасында міндетті байланыс жоқ. (Бұл терминдерді қолдану W. D. Falk-тің (1947) «'Міндеттілік' және Мотивация» атты мақаласында бастау алды). Моральдық психологиядағы бұл көзқарастардың әртүрлі салдары бар. Атап айтқанда, егер мотивациялық интернализм дұрыс болса, онда аморальдық түсініксіз (және метафизикалық тұрғыдан мүмкін емес). Аморальдық адам – жай ғана аморальды емес, ол моральдық тұрғыдан дұрыс істердің қандай екенін біледі, бірақ оларды іске асыруға ынталанбайды. Мұндай агент мотивациялық интерналист үшін түсініксіз, себебі дұрыс әрекет туралы моральдық бағалаулар агенттің моральдық деп санайтын нәрселерді жасауға тиіс мотивацияларды қамтиды. Керісінше, мотивациялық экстерналист үшін аморальдық адам толыққанды түсінікті, себебі мотивациялық экстерналист моральдық тұрғыдан дұрыс нәрсе туралы бағалаулар, дұрыс деп саналатын нәрселерді жасауға мотивацияны міндетті түрде талап етпейді; керісінше, тәуелсіз құштарлық қажет (Бринк, 2003), (Розати, 2006).
Internalism and externalism are two opposite ways of integration of explaining various subjects in several areas of philosophy. These include human motivation, knowledge, justification, meaning, and truth. The distinction arises in many areas of debate with similar but distinct meanings. Internal–external distinction is a distinction used in philosophy to divide an ontology into two parts: an internal part concerning observation related to philosophy, and an external part concerning question related to philosophy. Internalism is the thesis that no fact about the world can provide reasons for action independently of desires and beliefs. Externalism is the thesis that reasons are to be identified with objective features of the world. That is, there is no necessary connection between the conviction that X is wrong and the motivational drive not to do X. (The use of these terms has roots in W. D. Falk's (1947) paper "'Ought' and Motivation"). These views in moral psychology have various implications. In particular, if motivational internalism is true, then amorality is unintelligible (and metaphysically impossible). An amoralist is not simply someone who is immoral, rather it is someone who knows what the moral things to do are, yet is not motivated to do them. Such an agent is unintelligible to the motivational internalist, because moral judgments about the right thing to do have built into them corresponding motivations to do those things that are judged by the agent to be the moral things to do. On the other hand, an amoralist is entirely intelligible to the motivational externalist, because the motivational externalist thinks that moral judgments about what is right do not necessitate some motivation to do those things that are judged to be the right thing to do; rather, an independent desire—such as the desire to do the right thing—is required (Brink, 2003), (Rosati, 2006).
Себептері
Этика мен іс-әрекет теориясында да айырмашылық бар, оны негізінен Бернард Уильямс танымал етті (1979, 1981 жылы қайта басылды). Бұл іс-әрекеттің сыртқы себептері бар деген пікір; яғни, іс-әрекет адамның субъективті мотивациялық жиынтығының бөлігі болмаса да, іс-әрекеттің себептері болуы мүмкін. Келесі жағдайды қарастырайық. Кедейлерден ұрлық жасау моральдық заңға қайшы келеді делік, Саша мұны біледі. Алайда Саша моральдық заңды ұстануды қаламайды, ал оның жанында кедей адам тұр. Сашаның осы сәтте моральдық заңды ұстануға (жанындағы кедейден ұрлық жасамауға) себебі бар деп айту түсінікті ме, тіпті ол бұған көңіл бөлмесе де? Сыртқы себептерді жақтаушылар оң жауап береді ("Иә, Сашаның сол кедейден ұрлық жасамауға себебі бар."), өйткені адамның әрекетіне себеп болуы мүмкін, тіпті егер ол тиісті қалауға ие болмаса да. Керісінше, ішкі себептерді жақтаушылар теріс жауап береді ("Жоқ, Сашаның сол кедейден ұрлық жасамауға себебі жоқ, басқаларға болса да."). Ішкі себептерді жақтаушылар сыртқы себептерді түсініксіз деп санайды; егер адамның тиісті қалауы болса ғана іс-әрекеттің себебі болады (яғни, тек ішкі себептер ғана іс-әрекеттің себебі бола алады). Ішкі себептерді жақтаушылар келесіні айтады: моральдық фактілер Сашаның жанындағы кедейден ұрлық жасамау әрекетіне себеп болады, егер ол қазіргі уақытта моральдық заңды ұстанғысы келсе ғана (немесе кедейден ұрлық жасамау оның басқа қазіргі мақсаттарын қанағаттандырудың жолы болса – яғни, Уильямстың айтуынша, оның "субъективті мотивациялық жиынтығының" бөлігі болса). Қысқаша айтқанда, Уильямс бойынша, ішкі себептерді жақтаушылардың негізгі ойы.
Ішкі себептерді жақтаушылар үшін танымал аргументтердің бірі – "жаңа зұлым жын проблемасы" деп аталады. Жаңа зұлым жын проблемасы ішкі себептерді тікелей емес, әсіресе сенімділік туралы сыртқы көзқарастарға қарсы тұру арқылы қолдайды. Аргумент бізден біздің сенімдерімізге және тәжірибелерімізге ұқсас тұлғаны елестетуді сұрайды, бірақ бұл тұлға зұлым Картезиандық жын тарапынан жүйелі түрде алданып, оның барлық сенімдері жалған болып шығады. Бұл дәлел бойынша, адамның өкінішті алдануына қарамастан, біз бұл адамның нәрселерді олар сияқты қабылдауда рационалды болуын тоқтатуы мүмкін емес деп ойлаймыз. Өйткені біз де дәл осылай алданып қалуымыз мүмкін, бірақ бұл мүмкіншілікке қарамастан, біздің көпшілік сенімдерімізге берік тұруымыз дұрыс. Сенімділік адамның сенімдері сенімді сенім қалыптастыру процестері арқылы ақталады деп санайтындықтан (сенімді дегеніміз – шынайы сенімдерді білдіреді), зұлым жын сценарийіндегі субъектінің ақталған сенімдері болмайды, өйткені оның барлық сенімдері жалған болады. Бұл нәтиже біздің интуициямызға қайшы келеді деп есептелетіндіктен, кейбіреулер жаңа зұлым жын проблемасын әділдіктің сыртқы көзқарастарын қабылдамау себебі ретінде қарастырады.
Ғылымның тарихшылығы
Ғылым тарихнамасындағы интернализм ғылымның әлеуметтік ықпалдардан толыққанды бөлек екенін, ал таза табиғи ғылым кез келген қоғамда және кез келген уақытта, зиятектерінің мүмкіндіктері болған жағдайда, дамуы мүмкін деп санайды. Имре Лакатос – тарихи интернализмнің белгілі жақтаушысы. Ғылым тарихнамасындағы экстернализм ғылым тарихының оның әлеуметтік ортасына – әлеуметтік-саяси ахуалға және айналасындағы экономикаға байланысты дамитынын көрсетеді.