Дoxa – грек сөзі, жалған пікір немесе халық сенімін білдіреді. Біліммен (episteme) қарама-қарсы. Слава (сла́ва) сөзімен байланысы бар. Философия, сөздер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Докса (δόξα; δοκεῖν етістігінен) – жалпыға ортақ сенім немесе көпшілік пікір. Классикалық риторикада докса эпистемамен ("біліммен") қарама-қарсы қойылады.
Greek word meaning common belief or popular opinion
Doxa (δόξα; from verb δοκεῖν) is a common belief or popular opinion. In classical rhetoric, doxa is contrasted with episteme ('knowledge').
Этимология
Докса термині – көне грек тіліндегі докейн етістігімен (wikt: δοκέω) байланысты есім (wikt:δόξα), "көріну, сезіну, ойлау, қабылдау" мағынасын білдіреді. және гетеродоксия. Докса сөзіндегі осы семантикалық үйлесім орыс тіліндегі "слава" (слава) сөзінде де көрінеді, ол "дәңқ" дегенді білдіреді, бірақ "правславие" (православие) сияқты сөздерде мақтау немесе құлшылық мағынасында қолданылады, яғни "православие" (немесе сөзбе-сөз, "нағыз сенім", "нағыз құлшылық") – "славить" (мақтау) етістігімен байланысты, бірақ грек тіліндегі ὀρθοδοξία (orthodoxia) сөзінен аударма жасалған.
The term doxa is an ancient Greek noun ( [[wikt:δόξα ) related to the verb dokein ( [[wikt: δοκέω ), meaning 'to appear, to seem, to think, to accept'. and heterodoxy. This semantic merging in the word doxa is also seen in the Russian word slava (слава), which means 'glory', but is used with the meaning of praise or worship in words like pravoslavie (православие), meaning "orthodoxy" (or, literally, "true belief", "true way of worship") related to the verb 'славить' – "to praise" but calqued from the Greek ὀρθοδοξία (orthodoxia).
Платон
Платон өзінің «Горгий» диалогында софистерді сөз өнері шеберлері ретінде көрсетеді, олар көпшіліктің икемді доксасын ұятсыз түрде өз пайдаларына қолданды. Осы және басқа да жазбаларында Платон доксаны ақылға қатысы жоқ, ақылсыз жанның төменгі бөлігінде орналасқан сенім деп санады. Бұл көзқарас Платонның идеялар теориясындағы доксаста ұғымына дейін кеңейді, онда физикалық заттар доксаның көрінісі болып табылады және демек, олардың нағыз формасында емес. Платонның доксаны білімге қарсы қоюы қате мен шындық арасындағы классикалық қақтығысқа әкелді, ол Батыс философиясының маңызды мәселесіне айналды. (Дегенмен, «Теотет» және «Мено» еңбектерінде Платон Сократтың білімді орфос докса деп атауын ұсынады, оған логос беруге болады, осылайша білімнің дәстүрлі анықтамасы «негізделген, нағыз сенім» ретінде қалыптасады.) Осылайша, қателік таза жоқтық ретінде қарастырылады, ол түрлі формада болуы мүмкін, соның ішінде иллюзия түрінде. Докса аргументтер құру құралы ретінде қолданылса да, ол аргумент арқылы да қалыптасады. Бұрынғысын Джеймс А. Херрик «Реторика тарихы мен теориясы: кіріспе» кітабында былай түсіндіреді: «Горгийдегі софистер реториканың доксадан, яғни адамдардың пікірлерінен аргумент және контраргумент процесі арқылы сол сәтте пайдалы шындықты жасайтынына сенімді. Сократтың мұндай «ақиқатқа» қатысы жоқ, бірақ ол демократия үшін өте маңызды. Маңыздысы, демократия – қоғамдық пікірдің көрінісі, ол оны құруға жауапты адамдарға қойылған шектеулерге тәуелді (соның салдарынан да шектеледі). Қоғамдағы келіспеушіліктерге байланысты пікірлердің бұрмалануы, сондай-ақ қолжетімсіздік пен бейжайлық салдарынан ескерілмеген пікірлер доксаны біртекті ете алмайды, оны келісіммен жасау мүмкін емес. Керісінше, ол иілгіш және кемшіл – қарама-қарсы «ақиқаттар» арасындағы үздірсіз күрес нәтижесі.
In his dialogue Gorgias, Plato presents the sophists as wordsmiths who ensnared and used the malleable doxa of the multitude to their advantage without shame. In this and other writings, Plato relegated doxa as being a belief, unrelated to reason, that resided in the unreasoning, lower parts of the soul. This viewpoint extended into the concept of doxasta in Plato's theory of forms, which states that physical objects are manifestations of doxa and are thus not in their true form. Plato's framing of doxa as the opponent of knowledge led to the classical opposition of error to truth, which has since become a major concern in Western philosophy. (However, in the Theaetetus and in the Meno, Plato has Socrates suggest that knowledge is orthos doxa for which one can provide a logos, thus initiating the traditional definition of knowledge as "justified true belief.") Thus, error is considered in as pure negative, which can take various forms, among them the form of illusion. While doxa is used as a tool for the formation of arguments, it is also formed by argument. The former can be understood as told by James A. Herrick in The History and Theory of Rhetoric: An Introduction:The Sophists in Gorgias hold that rhetoric creates truth that is useful for the moment out of doxa, or the opinions of the people, through the process of argument and counterargument. Socrates will have no part of this sort of 'truth' which, nevertheless, is essential to a democracy. Importantly noted, democracy, which by definition is the manifestation of public opinion, is dependent upon (and therefore also constrained by) the same limits imposed upon the individuals responsible for its establishment. Due to compromised opinions within a society, as well as opinions not counted for due to inaccessibility and apathy, doxa is not homogeneous, nor is it created agreeably. Rather, it is pliable and imperfect—the outcome of an ongoing power struggle between clashing "truths."
Аристотель
Платонның шәкірті Аристотель Платонның докса теориясына қарсы шықты. Аристотель доксаның құндылығын практикалық пайдалану мен кең таралған қолданыста көрді, бұл Платонның доксаны алдау деп санап, философиялық тазалыққа ұмтылуына қарама-қайшы болды. Аристотель доксаны білімге (эпистема) жетудің бастапқы қадамы деп есептеді, себебі докса физикалық әлемде қолданыс тапқан, оны ұстанушылар оны дәлелдеу үшін көптеген сынақтардан өткізіп, сенуге негіз болған. Аристотель мұны физикалық әлемнің ұрпақтан-ұрпаққа жеткен, қабылданған шындықтарын эндокса деп атау арқылы түсіндірді. Эндокс доксадан гөрі тұрақты сенім, өйткені ол бұрынғы ойластырушылармен Polis аясындағы пікір таластарында сынақтан өткен. Аристотельдің «Органон», «Тақырыптар» және «Риторика» еңбектерінде эндокса термині қолданылады.
Aristotle, Plato's student, objected to Plato's theory of doxa. Aristotle perceived that doxa's value was in practicality and common usage, in contrast with Plato's philosophical purity relegating doxa to deception. Further, Aristotle held doxa as the first step in finding knowledge (episteme), as doxa had found applications in the physical world, whereby those who held it had a great number of tests done to prove it and thus reason to believe it. Aristotle clarifies this by categorizing the accepted truths of the physical world that are passed down from generation to generation as endoxa. Endoxa is a more stable belief than doxa, because it has been "tested" in argumentative struggles in the Polis by prior interlocutors. The term endoxa is used in Aristotle's Organon, Topics and Rhetoric.
Эпикур
Негізгі ілімдер (Kyriai Doxai) – эллиндік философияның эпикурейлік мектебінің басты нанымдары және эпикурейлік ортодоксияны құрайды. Олар Эпикур, Метродор және олардың жақын достарлары мектептің қалыптасу кезеңінде жасаған, шәкірттеріне пайдасы үшін жинақталған, сенімді қорытындылар саналады.
The Principal Doctrines (Kyriai Doxai) are the main beliefs of the Epicurean school of Hellenistic philosophy, and constitute Epicurean orthodoxy. They are believed to be the authoritative conclusions arrived at by Epicurus, Metrodorus, and their close companions during the early years of the formation of the school, which were compiled into an epitome for the benefit of their disciples.
Социология және антропология (Бурдье)
Пьер Бурдье өзінің "Практика теориясының тұжырымдамасы" (1972) еңбегінде докса терминін қоғамның әдеттегі, сұрақталмайтын шындықтарды білдіру үшін қолданды. Пікірдің өзі, керісінше, ашық түрде пікірталасқа түсіріліп, талқылануға болатын нәрселердің саласы. Бурдье доксаның әлеуметтенуден туындайтынын айтады, себебі әлеуметтену қоғамнан шыққан сенімдермен де байланысты; өскен ортамызда қоғамның дұрыс деп санағанына сене бастаймыз. Бұрынғы мысалына тоқталып, Бурдье егер сіздің бағаңыз басқа біреуден төмен болса, сіздің одан ақылды емес екеніңіз туралы қалыптасқан, әлеуметтік тұрғыдан қабылданған жаңылыс пікір бар дейді. Бағалар сіздің ақылды екеніңізді дәлелдей алмайды, өйткені тест нәтижесіне әсер ететін көптеген факторлар бар. Адамдар бір сала бойынша өте жақсы нәтиже көрсетсе, екіншісінде сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. Дегенмен, бұл жаңылыс пікір болғанымен, адамдар өзін жақсы сезіну үшін жиі бірдей әрекеттерге барады. Мектептегі ортақ сенімдерге келсек, жоғары баға алған студенттерден ақылды емеспін деген жалпы пікірге байланысты өзін кемсіз сезінген оқушылар, өздерінің мазасыздықтарын басу үшін есірткіге тәуелдеуі мүмкін. Бурдье доксаның жалпы сенімнен гөрі артық екенін санайды: ол ортақ әрекеттерге де бастауша болуы мүмкін. Бұл әлеуметтік тәртіптің табиғи түрде пайда болатындығы туралы түсінік дұрыс емес екенін, оның саяси пікірсайыс арқылы құрылатындығын көрсетеді. Осылайша, доксаны пікірсайыс арқылы жасалатын және демократиялық саясатты қалыптастыру үшін қажетті пікірсайыстың өзіне негіз болатын құрал ретінде түсінуге болады.
Pierre Bourdieu, in his Outline of a Theory of Practice (1972), used the term doxa to denote a society's taken for granted, unquestioned truths. In comparison, opinion is the sphere of that which may be openly contested and discussed. Bourdieu believes that doxa derives from socialization, as socialization also deals with beliefs that derive from society; as we grow up in the environment, we tend to believe what society tells us is correct. Adding on to his previous example, Bourdieu contends that it is a socially accepted misconception that if you do not score as high as someone else, then you are obviously not as smart as they are. Scores do not prove that one is smarter, because there are many different factors that play into what you score on a test. People may excel within a certain topic and fail at another. However, even though it is a misconception, people tend to partake in common practices to make themselves feel better. In the case of common beliefs in school, the students who feel inferior due to popular belief that they are not as smart as the students who score higher than they, may experiment with drugs to ease the insecurities they face. Bourdieu believes that doxa is more than common belief: it also has the potential to give rise to common action. This calls to attention that the notion of social order as naturally occurring is misperceived, disregarding its creation by political argumentation. Doxa, then, can be understood as created by argument as well as used in the formation of argument, essential for the establishment of democratic policies.