Кіріспе

Дер фон Кюренберг немесе Дер Кюренбергер (шамамен 12 ғасырдың ортасы) – орта неміс тіліндегі ақын және ең алғашқы Minnesänger-лердің бірі. Оның өлеңдерінің он бес шумағы Codex Manesse және Будапешт фрагментінде сақталған.

Өмір

Оның нақты аты белгісіз ("Der" есім емес, көрсеткіш есім), сондықтан оны тарихи құжаттарда анықтау мүмкін емес. Оның әлеуметтік жағдайы да нақты емес, ал Кюренберг (сөзбе-сөз "Торлы төбе") деген жер аты жиі кездеседі. Манес кодексінде ол барондар ("Freiherren") қатарында көрсетілгенімен, осы мәртебе мен атқа ие болған жалғыз әулет 11 ғасырда Брайсгау аймағында тіркелген. Ол, көбінесе, 12 ғасырдың ортасында Мелк пен Линц маңындағы Дунай бойындағы аймақта тіркелген, вассалдық статусы бар ("Dienstmann") отбасылардың бірі болуы мүмкін. Оның Дунай аймағынан шыққандығын, сондай-ақ, кейін Нибелунг әнінде қолданылған "Нибелунг строфасы" сияқты өлең құрылымын пайдалануы да растайды. Оның туындылары әдеби-тарихи тұрғысынан 1150-1160 жылдарға, Миннезанның бастапқы кезеңіне жатқызылады.

Нысан

Қолжазбалар строфаларды топтастырмайды, және олар көбінесе кейінірек Minnesang-ке тән көп строфалы өлеңдер құрамай, жеке-жеке қарастырылады. Дегенмен, қалған строфалардан формасы бойынша ерекшеленетін алғашқы екі строфа, "Wechsel" құрайтын сияқты, яғни ғашықтар жұбының әрқайсынан бір строфадан тұратын ән. "Falkenlied" ("құс әні") екі строфасы анық түрде бірге жатады. Мүмкін, басқа строфа жұптары да қолжазбаларда бөлек болса да, бір-бірімен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл туралы нақты қорытынды жасау қиын. Ұйқастар әрқашан толық емес: мысалы, Кюренберг zinne:singen және liep:niet ұйқастарын қолданады. Бұл Дунай ақындарын кейінірек Minnesängerлерден ажыратады.

Мазмұны

Оның өлеңдері әулеттік махаббат тұжырымы қалыптасқанға дейін жазылған болуы мүмкін. Олардың тақырыбы ретінде, оларда тікелей және аз безендірілген қарым-қатынастар бейнеленген. Кейбіреулері әңгімелесу түрінде (Wechsel). Ең белгілі өлеңі – «Қыран әні». Мүмкін, екі шумақты да әйел айтқан. Оның поэзиясы, сондай-ақ Дитмар фон Эйст (Айст) поэзиясы, провансальдық әсерге дейін Жоғарғы Германия/Австрия аймағында туған поэзиялық форма болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Оның өлеңдері кейінгі үлгілерден күрт өзгеше. Сондықтан кейбіреулер оның оларды жақтырмаған деген ойға келген. (Бірақ Вальше айтқандай: бұл тым болжамды болар еді). Оның өлеңдері көбінесе Нибелунген строфасы (германдық ұзын жол) деп аталатын ежелгі Дунай формасында жазылған. Бір өлеңінде әйел тұрып, басқаларының арасында бір шабырманның әнін тыңдайды. Шабырман «Кюренбергтей даналықпен» ән салады. Ол «егер ол елден кетпесе, оның махаббатына ие болады» дейді. Ақынның жауабы – жанындағы атты және қару-жарақты шақырып, қашу. Бұл әйел сол заманғы поэзияда ерекше, себебі ол шабырманның махаббатын міндетті етуді және оның әнінде уәделенген эротизмінің орындалуын көздемек. Қызығы, шабырманның осылай қабылдануына таңырқағаны сезіледі. "Der von Kürenberg" аз ғана сөздермен батыл бейнелер жасайды және батыл әрі сенімді адамдар мен әйелдерді жасайды. Оның қалдырған әсері, келесі буын поэзиясында бейнеленгенге қарағанда, жауынгерлік аристократиядағы адамдар мен әйелдердің қандай болуы керектігіне көбірек сәйкес келеді.