Кіріспе

Инновациялық ынтымақтастық термині

Ашық инновация – инновацияға қатысты ақпараттық дәуірдің көзқарасын қолдау үшін қолданылатын термин, ол дәстүрлі корпоративтік ғылыми-зерттеу зертханаларының құпиялылығы мен бөлінгендікке қарсы келеді. Ашықтықтың артықшылықтары мен ынталандырушы күштері 1960 жылдардан бері, әсіресе ҒЗТЖ саласындағы компаниялар арасындағы ынтымақтастыққа қатысты аталып келді және талқыланды. «Ашық инновация» термині күрделі әлемде сыртқы ынтымақтастықтың кеңінен қабылдануына қатысты, Калифорния университетінің Хаас бизнес мектебінің Ашық инновация орталығының адъюнкт-профессоры және факультет директоры Генри Чесбро, сондай-ақ Луисс университетінің Ашық инновация кафедрасының профессоры Майр Тэкнимонт тарапынан ілгерілетті. Бұл термин бастапқыда «фирмалар сыртқы және ішкі идеяларды, сондай-ақ нарыққа баратын ішкі және сыртқы жолдарды пайдалана алады және пайдалануы керек деп санайтын парадигма» ретінде сипатталды. Бұл жаңа анықтама ашық инновацияның тек фирмаға ғана қатысты емес екенін мойындайды: оған шығармашылық тұтынушылар мен инновациялық пайдаланушылар қауымдастықтары да кіреді. Фирма мен оның ортасы арасындағы шекаралар көбірек өтімді болды; инновациялар фирмалар мен басқа фирмалар арасында, фирмалар мен шығармашылық тұтынушылар арасында оңай түрде ішке және сыртқа жүеді, нәтижесінде тұтынушы, фирма, сала және қоғам деңгейінде әсер пайда болады. Инновациялар көбінесе қалыптасқан ұйымдар емес, сырттан келгендер мен стартаптардың негізін қалаушыларымен жасалады, сондықтан ашық инновацияның негізгі идеясы – кеңінен таралған білім әлемінде компаниялар өз зерттеулеріне толығымен сене алмайды, керісінше басқа компаниялардан процестерді немесе өнертабыстарды (мысалы, патенттерді) сатып алуы немесе лицензиялауы керек. Бұл кіріс ашық инновациясы деп аталады. Сонымен қатар, фирманың бизнесінде қолданылмаған ішкі өнертабыстар компаниядан тысқары жерде (мысалы, лицензия беру, бірлескен кәсіпорындар немесе бөліну арқылы) жүзеге асырылуы керек. Бұл сыртқа шығатын ашық инновация деп аталады. Ашық инновация парадигмасы тек клиенттер, бәсекелес компаниялар және академиялық мекемелер сияқты инновацияның сыртқы көздерін пайдаланумен ғана шектелмейді, сонымен қатар зияткерлік меншікті пайдалану, басқару және жұмыспен қамтудағы техникалық және ғылыми-зерттеуге негізделген зияткерлік меншікті құрудағы өзгерістерді де қамтиды. Осы тұрғыдан алғанда, бұл инновациялық мүмкіндіктерді іздеу үшін ішкі және сыртқы көздердің кең ауқымын жүйелі түрде ынталандыру және зерттеу, осы іздестіруді фирманың мүмкіндіктерімен және ресурстарымен біріктіру, сондай-ақ осы мүмкіндіктерді көптеген арналар арқылы пайдалану ретінде түсініледі. Сонымен қатар, ашық инновация ішкі және сыртқы көздердің кең ауқымын зерттейтіндіктен, оны компания деңгейінде ғана емес, сонымен қатар ұйымдар аралық, ұйым ішіндегі, ұйымнан тыс, сондай-ақ өндірістік, өңірлік және қоғам деңгейінде де талдауға болады. Соңғы зерттеулер сонымен қатар жеке деңгейдегі (шешім қабылдаушылар, менеджерлер немесе кәсіпкерлер) ашық инновацияны, оның адамдық жағын және компаниялардың шешім қабылдаушылары ашық инновацияны немесе инновацияға дәстүрлі тәсілдерді (мысалы, жабық инновация) енгізу арасындағы таңдауды қалай қалыптастыратынын зерттей бастады.

Өнімді платформалау

Бұл тәсіл үлескерлерге қол жеткізу, бейімдеу және пайдалану үшін негіз немесе құралдар жиынтығын ұсыну мақсатында толыққанды емес өнімді әзірлеу мен енгізуді қамтиды. Мақсат – үлескерлердің платформа өнімінің мүмкіндіктерін кеңейту арқылы өнімнің барлық қатысушылары үшін жалпы құндылығын арттыру. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу жиынтығы (SDK) немесе қолданбалық бағдарламалау интерфейсі (API) сияқты қолжетімді бағдарламалық құралдар өнім платформаларының кең таралған мысалдары болып табылады. Бұл тәсіл желілік эффектілер күшті нарықтарда көп кездеседі, онда құралдар жиынтығын пайдалануға тартылған әзірлеушілер саны артуымен бірге, платформаны іске асыратын өнімге (мысалы, ұялы телефон немесе онлайн қосымша) деген сұраныс та өседі. Платформаның жоғары кеңейтімділігі әдетте басқару және сапаны қамтамасыз етудің күрделілігін арттырады.

Инновациялық желілер

Идеялар конкурстарына ұқсас, ұйым жобалау процесінде үлескерлер желісін ынталандыру түрінде сыйақы ұсыну арқылы пайдаланады. Айырмашылық сол жерде, үлескерлер желісі жаңа өнімдер емес, даму процесінде анықталған мәселелерді шешу үшін қолданылады.

Ғылым саласында

Австрияда Людвиг Болцманн қоғамы психикалық денсаулық мәселелері туралы "Бізге айт!" жобасын бастады және зерттеу сұрақтарын жинақтау үшін ашық инновациялар тұжырымдамасын пайдаланды. Институт сондай-ақ, таңдалған 20 ғалымға бір жыл бойы ашық инновациялар концепциясын үйрету мақсатында "Ғылымдағы ашық инновациялар зертханасын" ашты.

Инновациялық делдалдар

Инновациялық делдалдар – инновацияны жеңілдетіп, ынтымақтастық пен ашық инновацияны ынталандыру үшін бірнеше тәуелсіз қатысушыларды байланыстыратын, соның арқасында компаниялардың, салалардың, өңірлердің немесе елдердің инновациялық мүмкіндіктерін күшейтетін адамдар немесе ұйымдар. Осы ретте, олар инновацияның жабық моделінен ашық модельге өтуде маңызды рөл атқара алады.

Ашық кодқа қарсы

Ашық код және ашық инновациялар патенттік мәселелерде қақтығысқа түсуі мүмкін. Бұл қақтығыс әсіресе адам өмірін сақтайтын технологияларды немесе кедейлікті азайтуға немесе тұрақты дамуға көмектесетін басқа ашық кодты технологияларды қарастырғанда айқын байқалады. Дегенмен, ашық код пен ашық инновация бір-бірін мүлдем жоққа шығармайды, себебі қатысушы компаниялар өздерінің патенттерін тәуелсіз ұйымға табыстай алады, оларды ортақ қорға біріктіре алады немесе кез келген адамға шексіз лицензиялық қолдану құқығын бере алады. Сондықтан кейбір ашық кодты бастамалар осы екі ұғымды үйлестіре алады: мысалы, IBM-нің Eclipse платформасы, компания оны ашық инновацияның мысалы ретінде ұсынады, онда бәсекелес компаниялар ашық инновациялық желіде ынтымақтастыққа шақырылады. 1997 жылы Эрик Реймонд ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз ету қозғалысы туралы жазғанда «Кафедраль және базар» терминін енгізді. «Кафедраль» бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалау және дамыту үшін сарапшылар тобын жұмысқа тартудың дәстүрлі әдісін білдірді (бұл кез келген ірі масштабты шығармашылық немесе инновациялық жұмысқа да қатысты болуы мүмкін). Ал «базар» ашық кодты тәсілді бейнеледі. Бұл идеяны көптеген адамдар, әсіресе Дон Тапскотт пен Энтони Д. Уильямс өздерінің «Викиномика» кітабында кеңінен дамытты. Эрик Реймонд өзі де «базар стилімен бастапқы кодты толығымен жазу мүмкін емес» деген пікір білдірген. Базар стилімен сынап, түзету және жақсартуға болады, бірақ базар режимінде жобаны бастау өте қиын». Осыған орай, Реймонд «Сәтті базар жобалары көбінесе жеке шеберлерден басталады» деген де сөздерді айтқан.

Келесі деңгей

2014 жылы Чесброу және Богерс ашық инновацияны кәсіпорындар шекарасы арқылы мақсатты түрде басқарылатын білім ағындарына негізделген таратылған инновациялық процесс ретінде сипаттады. Ашық инновация экожүйе теориясымен толықтай үйлеспейді және сызықтық процесс емес. Fasnacht-тың қаржылық қызметтерге қабылдауы ашық инновацияны негізге алады және жаппай ынтымақтастықтың басқа да формаларын қамтиды, сондықтан ол күрделі, итеративті, сызықтық емес және бақылауға қиын болады. Бизнес-серіктестер, бәсекелестер, жеткізушілер, тұтынушылар және қоғамдық ұйымдар арасындағы өзара әрекеттесулер деректер мен танымдық құралдардың үнемі өсуіне әкеледі. Ашық инновациялық экожүйелер әртүрлі салалар мен бизнестің қолдайтын барлық фирмаларының өзара тиімді күштерін біріктіреді, олар бірлесіп ерекше ұсыныстар жасауға ұмтылады. Осыған сәйкес, көптеген қатысушылар желісінен алынған құндылық пен жеке фирмалардың сызықтық құндылық тізбегін біріктіру Fasnacht "құндылық шоқжұлдызы" деп атаған жаңа жеткізу моделін құрайды.

Ашық инновациялық экожүйе

Ашық инновациялық экожүйе термині ашық инновация, инновациялық жүйелер және бизнес-экожүйелер тәсілінің негіздерін сипаттайтын үш бөлімнен тұрады. Джеймс Ф. Мур белгілі бір бизнес немесе саланың айналасында өндірістегі бизнес-экожүйелерді зерттеген болатын, ал экожүйе теориясымен инновацияның ашық моделі соңғы кезде түрлі салаларда зерттелді. Трайтлер және авторлар тобы 2010 жылы зерттеу жүргізіп, оны ҒЗТҚ-ға (ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға) қолданды, білімді бөлісуге негізделген инновациялық серіктестіктер тұрақты инновацияны бірлесіп дамытуды жеделдетуге бағытталған парадигмалық өзгерісті білдіреді. Вест бағдарламалық жасақтама индустриясындағы ашық инновациялық экожүйелерді зерттеді, ал тамақ өнеркәсібіндегі зерттеулер шағын фирманың білімді бөлісетін, жеке тұлғалардың өсуін ынталандыратын және жеткізушілер, ас үй шефтері мен қызметкерлері, сондай-ақ тамақ жазушылар сияқты қатысушылар арасындағы сенімді қалыптастыратын экожүйе құру арқылы қалай өркендеп, табысқа жеткенін көрсетті. Басқа да қолданылулары бар, мысалы, телекоммуникация индустриясы немесе «ақылды қалалар». Экожүйелер ынтымақтастықты күшейтеді және желілік эффект арқылы білімді таратуды жеделдетеді, шын мәнінде, экожүйедегі әрбір қатысушымен бірге құндылықтың өсуі экожүйенің өзіне серпін береді. Инновациялық экожүйенің тиімді жұмыс істеуі үшін цифрлық платформа маңызды, себебі ол әртүрлі қатысушыларды өзара тиімді мақсатқа жету үшін үйлестіреді. Паркер платформалық революцияны түсіндірді және желілік нарықтар экономиканы қалай өзгертіп жатқанын сипаттады. Негізінен, үш өлшем бар, олар біртіндеп жақындасады, яғни электрондық коммерция, әлеуметтік желілер және логистика мен қаржы, бұл өлшемдерді Дэниел Фаснахт экожүйелердің «алтын үшбұрышы» деп атады. Бизнес-экожүйелер кеңінен қолданылуда және цифрлық өсуді қамтамасыз етеді. [3] Қытайдың жетекші компаниялары өздерінің технологиялық мүмкіндіктерін пайдаланып, клиенттердің деректерін тарихи мәмілелермен және әлеуметтік мінез-құлықпен байланыстырып, сән-салтанат тауарлары мен денсаулық сақтау қызметтері саласында жеке қаржылық қызметтер ұсынады. Мұндай ашық, ынтымақтастық орта клиенттік тәжірибелерді өзгертеді және тұтынушыларға қосымша құндылық сыйлайды. Бірақ, бұл АҚШ және Еуропаның ірі банктеріне олардың тарихы мен икемсіздігі мен жаңару қабілетінің жетіспеуіне байланысты қауіп тудырады.