Кіріспе

1966 жылғы Дж.Р.Р. Толкиннің шығармаларының антологиясы.

"Толкин оқырманы" – Дж.Р.Р. Толкиннің шығармаларының антологиясы. Онда әртүрлі қысқа әңгімелер, өлеңдер, пьеса және ғылыми-көркем материалдар бар. Бұл антология бұрын үш жеке кітап ретінде жарық көрген материалдарды ("Tree and Leaf", "Farmer Giles of Ham" және "The Adventures of Tom Bombadil") біріктіреді, сонымен қатар бір қосымша шығарма мен кіріспе материалды қамтиды. Ол 1966 жылы АҚШ-та Ballantine Books баспасынан шықты. Бұл шығармалардың көпшілігі "Толкин оқырманы" жарыққа шыққанға дейін журналдарда, басылымдарда немесе кітаптарда жарияланған. Ең алғаш жарық көрген шығармалар – "Айдағы адам тым кеш тұрды" және "Қор" атты өлеңдер, екеуі де 1923 жылы жарық көрді. Олар 1962 жылы "Том Бомбадилдің оқиғалары" кітабында басқа өлеңдермен бірге қайта басылды, ал кітаптың толық нұсқасы 1966 жылы "Толкин оқырманы" антологиясына енгізілді. "Ағаш және жапырақ" бөлімі де қайта басылған. Ол 1964 жылы сол атпен кітап ретінде жарық көрді және 1940 жылдары жарияланған материалдардан тұрады. "Баспагердің сөзі" және "Толкиннің сиқырлы жүзігі" – кітапта Толкиннің өзі жазбаған жалғыз шығармалар. Олар "Толкин оқырманы" жарық көрген жылмен бірдей жазылған кітаптың жалғыз бөліктері.

Контекст

Дж. Р. Р. Толкин "Толкин оқырманы" кітабындағы туындыларын әртүрлі жағдайларда және әртүрлі мақсаттармен жазған. "Том Бомбадилдің оқиғалары" Толкиннің ұлы Майклға тиесілі голланд қуыршағынан шабыттанды. Толкин өлеңді балаларына көңіл көтеру үшін жазды, бірақ 1934 жылы ол "Оксфорд журналында" жарияланды. 1961 жылдың қазан айында Толкиннің тәтесі Джейн Нейв оны "Том Бомбадилді" орталыққа қойған кішкентай кітап құрастыруға ынталандырды. Толкин оның кеңесін қабылдап, бір жылдан кейін Allen & Unwin "Том Бомбадилдің оқиғалары" кітабын шығарды. "Хэмнің фермері Джайлз", "жартылай аңызға толы Англия" туралы әңгіме, Толкиннің жер аттарының, әсіресе "Вормингхолл" атауының этимологиясына деген қызығушылығынан туындады. "Том Бомбадилдің оқиғалары" сияқты, бұл да бастапқыда балаларына айтқан, бірақ кейін жарияланған әңгіме болды. Кітап 1949 жылы жарық көрді, дәл сол жылы Толкин "Сақиналардың иесін" аяқтады. Ол көбінесе жеңіл, күлкілі оқу материалы ретінде қарастырылады, онда Толкин "эпопеясында ең қадірлі деп есептелетін көптеген нәрселерге әжуалай қарайды". Толкин сол кезде Оксфордта англосаксон тілінің профессоры болған, және ғалымдар Толкиннің "Хэмнің фермері" шығармасын филология ғылымын пародизациялау мақсатымен жазғанын айтады, өйткені ол осы салада маман болған. "Әңгімелер туралы" және "Беорхтнот Беорхтемұлының үйге оралуы" сияқты басқа да еңбектер ғылымға үлес қосты. Толкин ағылшын тілі мен әдебиетінің профессоры болды, ал "Әңгімелер туралы" алғаш рет 1939 жылы Сент-Эндрюс университетінде оқылған лекция болды. "Ниггелдің жапырағы", 1945 жылы алғаш рет жарияланған, Толкин "Әңгімелер туралы" кітабына қосымша жазған, кейбіреулер оны автобиографиялық аллегория деп сипаттайды. "Беорхтнот Беорхтемұлының үйге оралуы" 1953 жылғы ағылшын қауымдастығының "Мақалалар мен зерттеулер" жинағы үшін жазылған еңбек. Ол 1945 жылға дейін Оксфорд университетінде оқыту кезінде жазылған. Питер С. Биглдің бес бөлімді кіріспесі "Толкиннің сиқырлы сақинасы" "Толкин оқырманы" кітабындағы туындыларға қосымша материал ретінде қызмет етеді. Бигл Толкиннің шығармаларымен жақсы таныс еді, өйткені ол бұрын Крис Конклингпен "Жүзіктердің иесі" фильмінің сценарийі үстінде жұмыс істеген. 1966 жылы "Holiday Magazine" журналында алғаш жарияланған "Толкиннің сиқырлы сақинасында" Бигл оқырманға Толкиннің "Жүзіктердің иесі" трилогиясының қысқаша мазмұнын ұсынады.

Сыни қабылдау

"Әңгімелер туралы" атты еңбегі ғалымдардың мақтауына да, сынға да ұшырады. Том Шиппи бұл эсседі «Толкиннің ең сәтті болмаған, бірақ ең көп талқыланған аргументативтік жазбасы» деп сипаттап, «қиялына тым жақын» дейді. Дж. Райли бұл эсседі Толкиннің «Жеті жүзік иесі» трилогиясын түсінуге арналған нұсқау ретінде пайдалануға болатынын ұсынады. Ол «трилогияның жанры мен мағынасын оның әңгімелер туралы эссесінде табуға болады» деген тұжырым жасайды. Тағы бір ғалым, Таня Кэролайн Вуд, Толкиннің «Әңгімелер туралы» және сэр Филип Сиднидің «Поэзияны қорғау» арасындағы ұқсастықтарға назар аударады. Ол екі жазушыны да «Ренессанс адамдары» деп атайды, себебі олардың екеуінің де шығармалары Ренессанс философиясының элементтерін көрсетеді. «Беорхтонт Беорхтемнің ұлының үйіне оралуы» да ғалымдардың назарына ілікті. Шиппи бұл туындыны жоғары бағалап, Толкиннің «Мальдон шайқасы» поэмасының басты ойын дұрыс анықтаған санаулы бірінен екенін айтады. «Дж. Р. Р. Толкин және нағыз батыр» атты эссесінде Джордж Кларк «Үйге оралу» сияқты туындылар Толкиннің англосаксон әдебиетіне деген құштарлығын қалай көрсеткені туралы жазады. Ол Толкиннің католиктік сенімі мен «нақты христиандық сілтемелері жоқ» баяндарға деген құмарлығы арасындағы қарама-қайшылықты байқайды.

Бейімделулер

"Фермер Джайлс оф Хэм" және "Ниггелдің Жапырағы" романдарының радиоқоюлары BBC Radio 5 телеарнасының "Қауіпті Әлемнен Әңгімелер" (Tales from a Perilous Realm) сериясына енді. Жазба 1993 жылы шықты. Бұл екі туынды Швеция мен Нидерландыда театрлық қойылымдарға алынды. 2016 жылы The Puppet State Theatre Company "Ниггелдің Жапырағы" пьесасының театрлық нұсқасын алғаш рет көрсетті және содан бері бұл пьесаны бірнеше рет қойды.

Басылымдар

Del Rey Books, The Random House Publishing Group баспасының бөлімшесі, 1986 жылы «The Tolkien Reader» кітабының екінші басылымын жариялады.

Ұқсас жинақтар

Толкиннің шағын туындыларының ұқсас жинақтарының ішінде "Өлеңдер мен әңгімелер" (Ален және Унвин, 1980, Паулин Бэйнс салған суреттерімен) және "Қауіпті әлемнен әңгімелер" (ХарперКоллинс, 1997, суреттерсіз; Алан Ли салған суреттерімен қайта жаңартылған басылым, 2008) кіретін еді.