Кіріспе

Хендель және Хайдн қоғамы — Массачусетс штатының Бостон қаласында орналасқан американдық хор және тарихи аспаптардан құралған оркестр. Көбінесе 'H+H' деп аталатын бұл ұйым 1815 жылы құрылғаннан бері үздіксіз концерттік өнерпаздық қызметін жүзеге асырып келеді, бұл АҚШ-тағы ең ұзақ қызмет еткен өнер ұйымдарының бірі.

Ерте тарих

Гендель мен Хайдн қоғамы 1815 жылғы 24 наурызда Бостон саудагерлері мен музыканттарының тобы «жақсы музыканы сүйіп, оны жақсы орындауды насихаттау үшін» Бостонда ораториялық қоғам ретінде құрылды. Құрылтайшылар Готлиб Граупнер, Томас Смит Уэбб, Амаса Винчестер және Мэтью С. Паркер өз мақсаттарын «қасиетті музыканы орындаудағы дұрыс талғамды қалыптастыру және жетілдіру, сондай-ақ Гендель, Гайдн және басқа да көрнекті композиторлардың шығармаларын кеңінен тарату» деп сипаттады. Қоғам 1815 жылғы 25 желтоқсанда Король шіркеуінде (бұрынғы Тас шіркеу) 90 ер адам мен 10 әйелден тұратын хормен алғашқы өнерін көрсетті. Мүшелерге тек ер адамдар ғана қабылданды, ал әйелдердің саны одан әлдеқайда аз болды. Алғашқы онжылдықтарда қоғам қолжетімді музыканттарды жалдады және оркестрді толықтыру үшін ақысыз әуесқойларды пайдаланды, кейде оркестрдің орнына орган қолданды. Жонас Чикеринг 1818 жылы 20 жасында қоғамға қосылып, кейіннен оның президенті болды. Қоғам сонымен қатар композитор Лоуэлл Мейсонды қолдады, 1822 жылы оның әндер жинағын жариялады және кейіннен оны топтың президенті етіп сайлады. Бұл әндер кітабының және қасиетті музыканың екінші жинағының сатудан түскен табысы бірнеше онжылдық бойы қоғамды қаржыландырды. Гендель мен Хайдн қоғамы бірқатар маңызды американдық премьераларды ұйымдастырды, соның ішінде Гендельдің «Мессиясы» (1818) және Хайднның «Жаратылысы» (1819). Сондай-ақ, 1816 жылы «Мессия» кітабының алғашқы американдық басылымын жариялады. Ол көптеген барокко және классикалық композиторлардың, соның ішінде Моцарт пен Бахтың музыкалық шығармаларының АҚШ-тағы тұңғыш орындалуын ұсынды. 1818 жылы «Нью-Ингланд Палладиум» журналында былай делінген: «Көптеген стандартты туындылар қайталанып орындалғандықтан, бірнеше жылдан кейін көпшіліктің қызығушылығы төмендеді». Джон Роу Паркер «Эутерпеада» кітабында былай деп жазды: «Қоғамның басты тарихшысы репертуарды қайталаудың тәжірибесі жоқ әншілердің ерекше құлшыныспен бастаған нәрсені жетілдіру үшін қажет болды» деп санайды. Бастапқыда және 20 ғасырға дейін мүшелік ерлерге ғана шектелді, бірақ хорда ерлер дауысы басым болған, көп ұзамай ерлер мен әйелдер арасында теңгерім орнады. 1823 жылы қоғамның бірнеше мүшесі Бетховенге ағылшын тіліндегі мәтінмен оратория жазуды тапсырды, бірақ ол оны аяқтамады. Бастапқы жылдары Гендель мен Хайдн маңызды тарихи оқиғаларды еске алу үшін музыкалық фестивальдерге және азаматтық мерекелерге қатысты. 1817 жылы президент Джеймс Монро сапары кезінде H+H оркестрі концертмейстерінің арнайы жазған маршын орындады, содан кейін екі ондаған ария мен хорлар тарту етілді. 1826 жылы H+H президенттер Адамс пен Джефферсонның қайтысын еске алу үшін Фанюил залындағы қызметке қатысты. 1830 жылы ол Бостонның құрылуының 200 жылдығын атап өтуге көмектесті, ал 1833 жылы Бункер Хилл монументін аяқтауға қаражат жинау үшін концерт берді. Президент Джон Тайлер 1843 жылғы концертке қатысты, ал қоғам 1852 жылы Дэниел Вебстердің қайтысын еске алуға көмектесті. Сол жылы ол Бостонның Музыкалық залының ашылуына қатысты, кейін ол Бостон симфониялық оркестрінің алғашқы үйі болды. Келесі жылы Бетховеннің «Тоғызыншы симфониясының» Бостон премьерасын көрсетті, Гендельдің «Яһуда Маккабей» операсынан «Жүрегіңді Иемізге арт» және Мендельсонның «Илия» операсынан «Жүрегіңді Иемізге арт» әндерін орындады. Ол 1870 жылы Бетховеннің туғанына 100 жыл толуына орай оның «Тоғызыншы симфониясынан» таңдамалы шығармаларды орындады. Бостон 1899 жылы испан-американ соғысынан оралған адмирал Джордж Дьюиге құрмет көрсеткенде, 280 H+H әншісі оның қалалық әкімдікке келгенін «Яһуда Маккабей» операсынан «Тәузекші батыр келді» әнімен қарсы алды. Ол Ресейдің Ұлы герцогы Алексей және Елизавета II үшін орындалды. Сонымен қатар, қоғам 1871 жылы Чикагодағы өрт құрбандары болған Одақ армиясына арналған қайырымдылық концерттерін өткізді. 1850 жылдары H+H-да жүздеген мүшелер болды, бірақ қоғамның кішкентай бөлігі ғана классикалық ораториялардың қайталап орындалуына қатысты, олар тек шіркеу әндерімен толықтырылды. Россинидің «Мысырдағы Мұса» операсы 1840 жылдардың ортасында екі маусым ішінде 25 рет қойылды. 1852 жылы қоғам оркестрлік қолдау сапасын жақсарту үшін «Германия» оркестрін жалдады, бұл топ Еуропалық иммигрант музыканттарынан және өз дирижерінен тұрды, олар бұрынғы музыканттардан әлдеқайда жақсы даярланған, ал Мендельсонның шығармаларын орындау олар үшін қиын болды. Қоғам 1863 жылғы 1 қаңтарда бостандық туралы жарлық күшіне енген күнін атап өтуге қатысты. Осыдан кейін үш жыл сайын осыған ұқсас бес фестиваль өтті. Жылдар бойы дайындықтардан кейін 1874 жылғы 8 мамырда H+H Бахтың «Матфей пассионының» толыққанды орындалуын алғаш рет ұйымдастырды. 19 ғасырдың ортасында қоғам хорындағы танымал мүшелердің бірі «Республика шайқасының әнін» жазған Джулия Уорд Хоу болды. Қоғам 1854 жылдан бері Гендельдің «Мессиясын» жыл сайын орындап келеді. Ол Вердидің «Реквиемін» әлемдік премьерадан кейін төрт жыл өткен соң, 1878 жылы алғаш рет АҚШ-та орындады, ал Гендельдің «Иосуасын» 1876 жылғы Пасха күні орындады. 1874 жылғы қоғам бағдарламаларында алғаш рет американдық композиторлардың шығармалары пайда болды: Джон Ноулз Пейннің «Пётр» және Дадли Бактың «Қырқ алтыншы псалм». 1892 жылы қоғам Эми Бичтің «Мисса» операсының премьерасын ұйымдастырды, бұл алғашқы маңызды американдық әйел композиторының жас туындысы болды. Сынаушылар 1888 жылы H+H-тың Берлиоздың «Те Деум» операсын орындауын «музыкалық еретик» деп айыптады. Қоғам дәстүрлі діни ораториядан тыс шығармаларды қарастырғанда, мысалы Сен-Санстың «Самсон мен Далила» операсын, жергілікті діни басшылардан осындай қойылымдарды жексенбі кештеріне рұқсат беруге бола ма екенін білу үшін сауалнама жүргізді. Кейбіреулері музыкаға немесе мазмұнға қарсы болмады, бірақ сенбі күні коммерциялық кәсіппен айналысуға қарсы болды. Кейбір жағдайларда, музыка жексенбілік қойылымдар үшін өңделді, мысалы Хайднның «Жаратылысынан» ішімдік әні алынып тасталды. Қоғам Американдық Азамат соғысы аяқталғаннан кейін өткен жаппай концерттер мен фестивальдерге қатысты, бастапқыда тартынды. 10 мыңнан астам дауыс жинаған Бостонның Ұлттық Бейбітшілік мерекесіне қатысуға шақырылған H+H, шара ұйымдастырушысының сөзіне сүйенсек, «алғашқы шақырылғандардың бірі болды, бірақ соңғылардың арасында болды – жүзден астам қоғамдардың бірі». 1870 жылы қоғам Нью-Йорк қаласындағы мерекеге қатысты, оркестр мүшелері мен 546 хор мүшелері түнде кемемен сапар шегіп, «Илиядан» үзінділерді орындады. H+H 1873 жылы Нью-Йорк және Бруклин қалаларында «Илияны» және басқа да шығармаларды орындау үшін сапар шеккенде, 400-ге жуық әншіні қоса алғанда, арнайы пойыз орындаушыларды тасымалдады. Екінші мыңжылдықтың басталуын белгілеу үшін 1899 жылғы 31 желтоқсанда H+H хорының 200 мүшесі Массачусетс штатының залындағы түнгі салтанатқа қатысып, «Ескі жүздік» және «Америка» әндерін орындады. Қоғам Бостонның Симфониялық залында алғаш рет 1900 жылғы 21 қазанда өнер көрсетті. Қоғам 1930 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде Вагнер шығармаларының үзінділерімен сәтті эксперимент жасауға тырысты. Жақсы стратегия жергілікті қайырымдылық ұйымдарының, мысалы Католик әйелдер лигасы, Бостон университеті және Фоклнер ауруханасының концерттерге демеушілік етуін ұйымдастыру болды, олар билет сатуды қаржыландырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кадрлық мәселелерді тудырды және хор мүшелерінің саны жүз жылдық ең төменгі деңгейге, 206 белсенді мүшеге дейін төмендеді. Дегенмен, қоғам 1945 жылғы 29 сәуірде Брамсның «Неміс реквиемін» алғаш рет орындауды жоспарлады және оны 12 сәуірде қайтыс болған президент Рузвельтке арнады. Ол 1955 жылы Гендельдің «Мессиясын» алғашқы коммерциялық жазбасын шығарды, 1961 жылы теледидарда алғаш рет пайда болды және 1963 жылғы желтоқсанда...

Тарихи негізделген нәтиже

ХХ ғасырдың ортасына қарай Гендель мен Хайдн қоғамы "тарихи тұрғыдан хабардар орындау" қозғалысының практикасын қабылдап, вокалдық және аспаптық "шынайылыққа" ұмтылды. Бұл 1965 жылы Майкл Штайнбергтің "Бостон глобусында" жариялаған рецензиясына жауап ретінде болды, онда ол топтың ірі музыкалық орталықтарда жүріп жатқан орындау тәжірибесіндегі революцияға немқұрайлы қарағанын сынады. Кейін ол бұл мәселедегі айнымалы факторларды былайша сипаттады: "Темп, артикуляция, дауыс безендірілісі (бұрын киелі және мүмкін емес деп есептелген), дыбыстың салмағы мен бояуы – бәрі де осы процеске үлес қосты". 2005 жылы ол Томас Даннды "осы қайта қарастыруды ең күшті іске асырған" жеті дирижердің тізіміне қосты. 1967 жылы барокко орындаушылық өнерінде саршын болған Данн қоғамның көркемдік директоры болып тағайындалды және үлкен әуесқой хорын кішігірім кәсіби музыкалық ансамбльге айналдырды. 1963 жылы Time журналы Даннды "бароккошылардың батыры" деп атады. 1977 жылы Данн басшылығымен H+H Альфред Манннің 1963 жылғы "Мессия" туындысын алғаш рет жаздырды. Бұл сол кездегі жалғыз жазба, онда солистер Гендель заманындағы дәстүрге сәйкес хорға қосылып ән шырқады. Дегенмен, Данн Стравинский және заманауи композиторлардың шығармаларын қамтитын кең репертуарды орындады. Ол зейнеткерлікке шыққан кезде H&H ерекшелікке ие болды – бұл ансамбль ескі музыканы орындаудың тарихи әдістерін қабылдады, бірақ тек қазіргі заманғы аспаптарда ғана ойнады. Кристофер Хогвуд 1986 жылы Даннның орнын басты, және оның басшылығымен қоғамның оркестрі өнер көрсетулерінде кезеңдік аспаптарды қолдана бастады. Қоғам содан бері тарихи тұрғыдан хабардар орындау практикасына адал болып келеді.

Жақында болған тарих

Хогвудпен қоғам 1996 жылғы Эдинбург фестивалінде АҚШ-тан тыс жерде алғаш рет өнер көрсетті. H+H сонымен қатар барокко дәуіріндегі импровизация дәстүрін Чик Кореа және Гэри Бертон сияқты заманауи джаз өнерпаздарымен байланыстыратын бірнеше бағдарлама ұсынды. Грант Льюэллин 2001 жылдан 2006 жылға дейін музыкалық директор болды және 2009 жылға дейін үш маусымға бас дирижер атағын сақтап қалды. Оның қызмет ету кезеңінде қоғам бірнеше коммерциялық жазба шығарды, оның ішінде «Peace and All is Bright» және 2003 жылғы сэр Джон Тавенердің «Lamentations and Praises» жазбасы үшін Сан-Францисконың «Chanticleer» хор ансамблімен бірлескен жұмысы үшін алғашқы «Грэмми» сыйлығын алды. Сондай-ақ, қоғам 2003 жылдан бастап қытай режиссері Чэнь Ши Чжэньмен көп жылдық серіктестікке кірісті, нәтижесінде Монтевердидің «Вечернясы» (2003 ж.) және «Орфео» (2006 ж.) толыққанды сахналық қойылымдары жасалды. Чэнь бұл қойылымдарды Монтевердидің сақталған опералары мен «Вечернясы» циклінің бастауы деп қарады. 2006 жылғы «Орфео» ағылшын Ұлттық операсымен бірлесіп қойылды. Чэнь 2005 жылы Хендел мен Хайдн үшін Пурселлдің «Дидо мен Энеас» операсын да қойды. 2007 жылдың шілдесінде ансамбль Сэр Роджер Норрингтон басқаруымен Лондонның «Proms» фестивалінде дебют жасады. Гарри Кристоферс алғаш рет 2006 жылдың қыркүйегінде Австрияның Айзенштадт қаласындағы Хайдн фестивалінде Эстерхази сарайында Гендель мен Хайдн қоғамын басқарды. Бұл қоғамның еуропалық құрлықтағы алғашқы өнері болды. Ол 2007 жылдың желтоқсаны мен 2008 жылдың қаңтарында қонақ дирижер ретінде қоғамға қайта оралды. 2008 жылдың қыркүйегінде қоғам Кристоферстің 2009–2010 маусымынан бастап үш жылдық келісімшарт бойынша көркемдік директоры болып тағайындалғанын жариялады. 2011 жылдың қыркүйегінде қоғам Кристоферстің келісімшартын тағы төрт жылға, 2015–2016 маусымына дейін ұзартты. 2019 жылдың қаңтарында қоғам Кристоферстің 2020–2021 маусымының соңында көркемдік директор лауазымынан қанағаттанғанын мәлімдеді. COVID-19 пандемиясының салдарынан Кристоферс 2022 жылдың мамырында көркемдік директор лауазымын ресми түрде аяқтады және енді H+H-де лауреат дирижер атағын иеленді. 2011 жылдан бері әр концерттік маусымда қоғам АҚШ-та тұңғыш рет орындалған шедеврлер қойылды. 2011 жылдың ақпанында ол Генделдің «Израиль Мысырда» операсын ұсынды, оның американдық премьерасы 1859 жылдың 13 ақпанында өтті. 2012 жылдың наурыз және сәуір айларында қоғам Бахтың «Матайдың құмарлығын» орындады. Бахтың бұл шедеврі алғаш рет 1879 жылы АҚШ-та толыққанды орындалды. Топ 2013 жылдың көктемінде Калифорнияда бірнеше концерт берді және 2012–2013 маусымын Генделдің «Ефта» операсымен аяқтады, бұл драмалық оратория H+H арқылы 1867 жылы АҚШ-та алғаш рет орындалды. 2020 жылдың ақпанында Джонатан Коэн алғаш рет H+H-ді қонақ ретінде басқарды. Коэн 2022 жылдың сәуірінде және қазанында қосымша қонақ өнер көрсетті. 2022 жылдың қарашасында H+H Коэнді өзінің келесі көркемдік директоры етіп тағайындағанын жариялады, ол 2023–2024 маусымынан бастап 5 жылдық келісімшарт бойынша қызмет етеді.

Білім беру саласындағы аудит

Хендель және Хайдн қоғамының Карен С. және Джордж Д. Леви білім беру бағдарламасы Массачусетс штатының шығысындағы қауымдастықтардағы балаларға музыка білімін бірнеше құрамдас бөлік арқылы ұсынады: Дауыстық тәлімгерлік бағдарламасы (VAP) 3-12 сыныптардағы дарынды жас әншілерге жан-жақты оқытуды қамтамасыз етеді. Ол 1994 жылы жеке сабақ алуға қаржылық мүмкіндігі жоқ ерекше дарыны бар жастарды анықтау және дамыту мақсатымен құрылды. Дауыстық квартет мектептерге музыка тарихын қызықты және жас ерекшеліктеріне сәйкес түсіндіретін арнайы дайындалған қосымшалармен барады. Бірлескен жастар концерттері әртүрлі мектептерден келген әншілерді өздерінің туған жерлерінде Хендель және Хайдн қоғамының музыканттарымен бірге өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Қоғам жыл сайынғы Кандис Макмиллен Ахтмейер сыйлығының жеңімпазын іріктеп алады, бұл сыйлық кем дегенде екі жыл бойы Дауыстық тәлімгерлік бағдарламасына (Жоғары мектеп солистері, Жастар хоры (ұлдар), Жастар хоры (қыздар)) қатысқан үздік түлектерге қолдау көрсетеді. Барбара Е. Мейз музыкалық жетістіктері үшін сыйлық VAP-тің үздік түлектеріне беріледі, жоғары мектепті бітірген және кәсіби дауыстық білім алуды жалғастыруға ниеттенген түлектерге 2000 доллар көлемінде ақшалай сыйлық тағайындалады. Бұл сыйлық Хендель және Хайдн қоғамының губернаторы Барбара Э. Мейздің құрметіне берілген, ол VAP-ті құруға зор үлес қосты. Мэйз ханым қоғамның Мәдени әртүрлілік комитетінің төрағасы және Хендель мен Хайдн білім беру бағдарламасын кеңейту комитетінің мүшесі болды. Ол Бостон университетінің студенттік істер жөніндегі деканының орынбасары қызметін атқарды. Мэйз Леонтинь Прайс атындағы дауыстық өнер конкурсының ұлттық төрағасы және Project STEP президенті болды.