Кіріспе

Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы яһудилердің тарихы 1669 жылы Шафтсберидің 1-ші графы және оның хатшысы Джон Локк жасаған Каролина колониясының (Каролинаның негізгі конституциялары) жарғысымен байланысты болды. Бұл жарғы барлық қоныс аударушыларға сана еркіндігін берді және "яһудилер, бұтқа табынушылар және діни көзқарастары бөлектер" деп нақты көрсетілді. Лондоннан келген сефард яһудилері қала мен колонияның алғашқы қоныстанушыларының арасында болды және 1800 жылдардың басына дейін оның яһуди қауымының басым бөлігін құрады.

Тарих

Чарльстондағы яһудилердің ең алғашқы жазбасы 1695 жылы тіркелген, ол кезде біреуі губернатор Джон Арчдейлдің аудармашысы қызметін атқарған. Яһуди аудармашы, Барбадос пен Ямайкаға құл ретінде сату үшін төрт испан тілінде сөйлейтін ямасиді тұтқынға алған ямасилер тобы үшін ағылшын және испан тілдерін аударған. 1702 жылы яһудилер саны артып, жалпы сайлауда дауыс берді. Оңтүстіктегі алғашқы яһуди қауымдастықтары негізінен Лондон мен Нидерландыдан көшіп келген сефард яһудилерінен құралған. Олар 15 ғасырдың соңында Испания мен Португалиядан қуылғаннан кейін сол жерлерге қоныстанған. Чарльстонның яһуди қауымы 1740-41 жылдары айтарлықтай өсті. 1733 жылы Грузияға испандықтар шабуыл жасағаннан кейін көптеген яһудилер Чарльстонға көшіп келді, себебі олар тағы да инквизициядан қорқып қалды. Сонымен қатар, Грузияның сенімділерінің либералды емес саясаты яһудилер мен христиандарды сол колонияны тастап, Оңтүстік Каролинаға ағылуға итермеледі. 1700 жылдардың ортасында Чарльстон Лондоннан келген еврей эмигранттарының, олар көптеген бай саудагер отбасыларын білдіретін, сүйікті орны болды. Олар Чарльстонда бизнес, сауда, қаржы және ауыл шаруашылығымен айналысты, кейбіреулері плантацияларға ие болды. 1800 жылға қарай Оңтүстік Каролинада 2000-ға жуық яһуди болды (көбінесе сефардтар және Чарльстонда қоныстанған), бұл сол кездегі кез келген басқа АҚШ штатынан және Солтүстік Америкадағы кез келген қаладан немесе жерден көп болды. Олар қаладағы көршілерінің әлеуметтік көзқарастарын көрсетеді; 1820 жылы Кахал Кадош Бет-Элохим қауымы түсті терілі еркін адамдарды дінге өткізуге қабылдамады, осылайша еврей ерлер мен афроамерикалық әйелдердің аралас нәсілді балаларын қабылдамады. Чарльстон 1830 жылға дейін Солтүстік Америка яһудилерінің бейресми астанасы болып қала берді, сол кезде Америкаға көшіп келген ашкеназдық неміс яһудилерінің саны артып, көбінесе Нью-Орлеан, Ричмонд, Саванна, Балтимор және Солтүстік-Шығысқа (әсіресе Бостон, Нью-Йорк және Филадельфия) қоныстанды. Олардың саны, кейіннен шығыс Еуропадан Солтүстік-Шығыс және Орта Батыс өнеркәсіптік қалаларына ашкеназдық яһудилердің көшіп келуіне қосылған, Чарльстондағы негізінен сефард яһуди қауымдастығынан әлдеқайда асып кетті. Оңтүстік Каролина Америкада яһудиді мемлекеттік қызметке сайлаған алғашқы штат болды: 1774 және 1775 жылдары Провинциялық конгресске сайланған Франсис Сальвадор 1776 жылы Революцияда қаза тапқан алғашқы еврей америкалық болды. Штат сонымен қатар Америкадағы реформалық иудаизмнің туған жері деп мәлімдейді, бірақ бұл көбінесе Цинциннатидегі семинариямен байланысты.

Бірінші мәжілісхана

Чарльстонда құрылған алғашқы синагога 1749 жылы құрылған Кахал Кадош Бет-Элохим болды. Оның бірнеше негізін қалаушылары Грузиядан келген, олар колонияны испан әскерлері басып алғаннан кейін көшіп кетті, себебі олар тағы бір Инквизициядан қорқып қалды. Оның алғашқы хазан немесе канторы Исаак да Коста болды; ал оның алғашқы мүшелерінің арасында келесілер болды: Джозеф және Мешод Тобиас, Мұса Коэн, Абрахам да Коста, Мұса Пимента, Дэвид де Оливера, Майкл Лазарус және Абрахам Нуньез Кардосо. ДаКоста отбасы Лондонда танымал болды және яһудилердің Оңтүстік Каролинаға көшіп кетуіне демеушілік етті, онда олар көп жер сатып алды. Бет-Элохим қауымы әлі де жұмыс істеп келеді, және ол АҚШ-тағы екінші ең көне синагога ғимараты, сондай-ақ үздіксіз пайдаланылып келе жатқан ең көнесі. Оның алғашқы синагогасы Юнион көшесіндегі шағын ғимарат болды. Оның қазіргі ғимараты 90 Хаселл көшесінде орналасқан. Чарльстонның еврейлері ертеректе әлі күнге дейін сақталған Еврей қайырымдылық қоғамын құрды. Алғашқы қауым негізінен португалдық яһудилерден құралған болса да, көп ұзамай неміс элементі маңызды рөл атқара бастады. 1786 жылға дейін қалада португалдық қауым (сефардтар) ғана емес, сонымен қатар ерекше неміс яһуди қауымы (ашкеназилер) де болды. Яһуди қауымы тез арада өте гүлденді, ал Революциядан бұрын бірнеше яһуди байлыққа ие болып, атақ-даңққа жетті. Олардың арасында Оңтүстік Каролинаның индиго, дәрі-дәрмек және бояулар жөніндегі бас инспекторы және геодезисі Мозес Линдо болды. 1960-шы жылдары синагоганың раввині болып қызмет еткен раввин Бертон Падолл афроамерикалықтардың құқықтары үшін белсенді түрде күресті. Раввин Падолл қауымның көрнекті мүшелері оның азаматтық құқықтар қозғалысын қолдауына қарсылық білдіргеннен кейін раввин қызметінен кетуге мәжбүр болды.

Тәуелсіздік соғысы

Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Чарльстон қаласының яхудилері тәуелсіздік күресіне қосылды. Көптегендері майданда жақсы қызмет етті, ал кейбіреулері офицерлер болды. Соғыс басталғандағы ең танымал яхуди – Франсис Сальвадор болды, ол 96-шы округте 7000 акр жерге иелік еткен. Ол Чарльстон қаласындағы Тәуелсіздік қозғалысының көшбасшыларымен байланыс орнатқан және сол қалада өткен бірінші және екінші провинциялық конгреске сайланған. Ол Америка Оңтүстігінің көрнекті патриоттарының бірі болды. 1779 жылы ерікті жаяу әскердің арнайы жасағы Чарльстон қаласындағы Кинг-стритте тұратын яхудилерден құрылды. Оның яхуди мүшелерінің арасында Дэвид Н. Кардозо, Джейкоб И. Коэн және Джозеф Соломон болды. Бұл жасақ кейіннен генерал, сол кезде полковник болған Уильям Моултридің басшылығымен Оңтүстік Каролина штатындағы Салливан аралы шайқасында шайқасты. Бұл революцияның маңызды алғашқы шайқастарының бірі болды және 1777 жылғы шайқастың бірінші жылдығынан бері маусымның 28-і күні жыл сайын еске алынады. Уайт Пойнт бағында сол күні шайқасқандарға арналған ескерткіш орнатылған. Майданда қызмет еткендердің қатарында Якоб де ла Мотта, Якоб де Леон, Маркс Лазарус, Кардозолар және Оңтүстік Каролина мен Джорджия штатының комиссарының орынбасары Мордекай Шефталл болды. Ол Чарльстон емес, Саванна, Джорджия қаласының тұрғыны болды. Казимеж Пуласки полкіндегі француз яхудисі, майор Бенджамин Нонес Чарльстон қаласын қоршау кезінде өзінің батылдығымен ерекшеленді және командирінен мақтау алды. Мордехай Майерс та осы кезеңде танымал болды. 1790 жылы Чарльстон яхудилері Джордж Вашингтонды президенттік лауазымға кіргенімен құттықтады. 1791 жылы Бет-Элохим қауымы, онда елу үш отбасы болды, заң шығарушы органмен тіркелді; ал 1794 жылы оның синагогы генерал Уильям Моултри мен мемлекеттің көптеген жоғары лауазымды тұлғаларының қатысуымен өткен салтанатты шарада киеленді. Осыдан кейін Чарльстон Нью-Йорк, Вирджиния және басқа да жерлерден келген яхудилерді өзіне тартты, себебі оның коммерциялық мүмкіндіктері зор болды және онда құрылған үлкен яхуди қауымы жылы қарсы алды. 1830 жылға дейін Чарльстон АҚШ-тағы кез келген қаладан гөрі ең көп яхуди халқына ие болды.

Мемлекеттік қызметкерлер

XIX ғасырдың басында бірнеше Чарльстон яхудилері штатта жоғары лауазымдар атқарды. Олардың ішінде 1810 жылы штат заң шығарушы органына сайланған, кейін білім беру комиссарларының бірі болып тағайындалған Майер Мозес, әділет судьясы Абрахам М. Сейхас және штат қазынашысы Лайон Леви болды. XIX ғасырдың басындағы Чарльстонның танымал яхудилері: 1797 жылы туған, ақын ретінде кеңінен танылған Пенина Моиз және Мардохай Коэн, оның құрметіне Чарльстон қаласы жетімдер үйінде оның қайырымдылығын еске алу үшін тақта орнатты. Чарльстон яхудилері 1812 жылғы және Мексика-Америка соғысында құнды қызметтер көрсетті. Америка Азамат соғысы басталғанда, Чарльстон яхуди қауымы өз көршілерімен бірге Конфедерацияның мүддесін қолдады. Конфедерацияның көрнекті әскери қызметкерлері генерал Эдвин Уоррен Моиз және доктор Маркс Э. Коэн болды. Соғыстан кейін басшылар қатарында генерал Эдвин Уоррен Моиз, 1876-1880 жылдары Оңтүстік Каролина штатының генерал-адъютанты; 1868 жылы Оңтүстік Каролина жоғарғы сотының төрағасы болған Франклин Дж. Моиз (туған Израиль Франклин Моиз); және оның ұлы Франклин Дж. Моиз, 1872-1874 жылдары Оңтүстік Каролина губернаторы болды. 1902 жылы Чарльстонда 2000-нан аз яхуди тұрды, бұл 1816 жылы болған халық санынан азырақ.

Реформа, Бет-Елохим және соттар

Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы еврей реформасы қозғалысы Чарльстон қаласында туды. 1824 жылы Бет-Элохим қауымының көптеген мүшелері басқарушылар алдында құлшылықты қысқарту және ағылшын тілін енгізу туралы петиция ұсынды. Петиция қабылданбады. Петиция авторы болғандар қызметтен кетіп, Израиль реформалық қоғамын құрды. Дэвид Нуньес Карвальо қоғамның алғашқы оқырманы болды, бірақ қозғалыстың ең ықпалды тұлғасы – белгілі журналист және драматург Исаак Харби еді. Ол The Quiver, The Charleston Mercury және тағы бірнеше басылымдардың редакторы болды. 1840 жылдары Бет-Элохим қауымында маңызды бөлініс болды, көптеген американдық еврей тарихшылары оны американдық реформалық қозғалыстың бастауы деп санайды. Бұл қақтығыс 1840 жылы өрттен кейін қайта жаңғыртылған синагогаға орган қойылғаннан кейін басталды. Бет-Элохимде реформалық және дәстүрлі бағыттар арасындағы қақтығыстар Реформаны қолдаған президент пен дәстүршілдер бақылауындағы Қамқоршылар кеңесі арасындағы күрделі дауға ұласты. Президент Синагоганың қамқоршылар кеңесін шақырудан бас тартты, себебі олар жаңа дәстүрлі мүшелерді қабылдап, қауымды бақылауға алатынын білді. Кеңес оған құлақ аспай, өздігінен жиналды, бұл реформаторлар сотқа шағымдануына себеп болды. Нәтижесінде туған "Мемлекет Анкерге қарсы" ісі АҚШ соттарының күрделі діни мәселелерге араласудан бас тартуының ерте мысалы ретінде танылды. Бірақ шешім одан да күрделі болды. Оңтүстік Каролина апелляциялық сотының судьясы А. П. Батлер президенттің келісімінсіз кеңестің жиналуы синагоганың конституциясын бұзғанын мәлімдеді. Ол жаңа мүшелерді қабылдаудың жарамсыз екенін де айтты. Кейбіреулер бұл шешім діни келіспеушілік мәселесін назарға алмады және құқықтық мәселеге баса назар аударды деп мәлімдеседі, бірақ істің діни рәсімдер мен салттардағы прогресс пен өзгерістерді күшті қолдауы соттың (немесе кем дегенде Батлердің) реформаторларға көңіл білдіргенін көрсетеді. Бұл шешім дәстүрлі мүшелердің "Шарит Израиль" деп аталатын жаңа қауым құруына әкелді. 1866 жылы ол ескі қауыммен қайта бірікті.