Кіріспе

Ирланд-американдық жазушы, ирланд ақыны және келт мифологы Элла Янг (26 желтоқсан 1867 – 23 шілде 1956) – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында гаэль және келт қайта жандануының әдеби қозғалысында белсенді болған ирланд ақыны және келт мифологы. Ирландияда туған Янг поэзия және балалар кітаптарының авторы болды. 1925 жылы ол Ирландиядан АҚШ-қа уақытша келуші ретінде көшіп, Калифорнияда тұрды. Бес жыл бойы американдық университеттерде кельт мифологиясы бойынша лекциялар оқыды, ал 1931 жылы азаматтыққа өтініш білген кезде иммиграциялық дауға қатысты. Янг жеті жыл бойы Берклидегі Калифорния университетінде ирланд мифтері мен аңыздары кафедрасын басқарды. Берклиде ол өзінің жарқын және көңілді тұлғасымен танымал болды, друидтың күлгін тоғасын киіп, дәріс оқыды, феялар мен эльфтер сияқты аңыз персонаждар туралы айтты және ағаштармен сөйлесудің пайдасын мадақтады. Оның кең білімі мен келт мифологиясына деген құштарлығы көптеген достарын баурап, оған әсер етті, сондай-ақ Калифорниядағы жазушылар мен суретшілер арасында, оның ішінде ақындар Робинсон Джефферс және Эльза Гидлоу, философ Алан Уоттс, фотограф Ансел Адамс және композитор Гарри Парч, оның бірнеше өлеңдерін музыкаға қойды. Өмірінің соңында ол Сан-Луис-Обиспо округінің құмды далаларында тұратын суретшілер тобының "анасы" және "Дюниттер" үшін шабыт көзі болды. Ол Очано қаласына зейнетке шығып, 88 жасында қайтыс болды.

Ирландиядағы ерте өмір және еңбек

Ол Антрим графтығының Фена, Куллибаки қаласында туған, Дублинде протестант отбасында өскен және Корольдік университетке қабылданған. Кейбір деректерге қарамастан, ол ғалым Роуз Мод Янгпен туыс емес. Кейін ол Дублиндегі Тринити колледжінде магистр дәрежесін алды. Теософияға деген қызығушылығы оны Герметикалық қоғамның алғашқы мүшесі болуға жетеледі, ол Теософиялық қоғамның Дублин бөлімшесі болды, онда ол жазушы Кеннет Морриспен танысты. "Æ" (Джордж Уильям Расселл)пен танысуы оның "ән салатын құстар" деп аталатын таңдаулы шәкірттерінің бірі болуына әкелді. Расселл оның жақын көршісі болды, ол Гросвенор алаңында өсті. Янгтың ұлтшылдық көзқарастары мен Патрик Пирспен достығы оған Пасха көтерілісінде көмекші рөл атқаруға мүмкіндік берді; Cumann na mBan мүшесі ретінде ол республикалық күштерді қолдау үшін мылтықтар мен басқа да жабдықтарды жасырып тасыды. Янгтың "Өлеңдер" атты алғашқы өлеңдер жинағы 1906 жылы, ал "Лугтың келуі" атты алғашқы ирланд халық ертегілері жинағы 1909 жылы жарық көрді. Оның жақын досы, ирланд революционері және актрисасы Мод Гонн, Лью мен Янгтың алғашқы әңгімелер жинағы "Келттік ғажайып әңгімелер" (1910) суреттерінің авторы болды. Ол өлең жазуын жалғастырса да, ең көп танымал болғаны – ирланд халық аңыздарын айтуы болды. Ол сонымен қатар, өзі бастан өткерген керемет оқиғаларын баспасөзде жариялады.

АҚШ-қа көшіп кету

Янг алғаш рет 1920 жылдары Америка Құрама Штаттарына достармен кездесу үшін келді, Коннектикут штатына Мэри Колуммен (Молли) және оның күйеуі, ирланд ақыны Пэдрейк Колуммен кездесу үшін барды. Кельт зерттеулері ғалымы Уильям Уитингхэм Лайман 1922 жылы Берклидегі Калифорния университетінен кетіп, 1924 жылы Янг сол лауазымға жұмысқа қабылданды. Ол 1925 жылы АҚШ-қа көшіп келді; Кевин Старрдың айтуынша, ол "әкімдер оның феялар, эльфтер мен пикстердің бар екеніне сенетінін білгенде, Эллис аралында қысқа уақытқа ұсталды, оны психикалық жағдайы күмәнді деп сақтады". Сол кезде психикалық ауруы бар деп күдіктенгендерді АҚШ-қа кіргізбейтін еді. Калифорнияда тұрған кезінде Янг 1925 жылы әртүрлі университеттерде сөйлей бастады, алдымен Колумбия университетінде, содан кейін Смит колледжінде, Вассар колледжінде және Миллс колледжінде дәріс берді. Норм Хаммондтың айтуынша, ол қайда барса, оны үлкен ықыласпен қарсы алды, әсіресе Америка жастары. Олар ақ шашты, көздері көрушідей жарқыраған, іштен жарық шығарған әйелді жақсы көретін. Ол әуенді дауыспен сөйлейтін, оның сөзін тыңдамайтын адам болмады. Ол өзін сипаттаған рухтардың бейнесіндей жұқа, көмескі болды. Оның терісі дерлік мөлдір еді. Янг 1920 жылдардың ортасында Саусалитода тұрды. Ол шамамен он жыл бойы Берклидегі Калифорния университетінде ирланд мифы мен аңыздары бойынша Джеймс Д. Феллан оқытушысы болды. 1931 жылы ол заңды иммиграциялық мәртебе алмады; Чарльз Эрскин Скотт Вуд оған американдық азаматтық алу процесін қайта бастау үшін Британдық Колумбияның Виктория қаласына баруға кеңес берді. Оның АҚШ-қа қайта кіру туралы өтініші бірнеше ай бойы "халыққа жатқызылуы мүмкін" деген негізде қабылданбады. 1926 жылы Элла Янг Калифорниядағы Кармель-би-си қаласында дәріс берді. Ол екі апта бойы атақты суретші Джон О'Шианың үйінде болды және ақын Робинсон Джефферспен, сондай-ақ "радикалды социалистер" Синклер Льюис, Элла Винтер, Аптон Синклер және Линкольн Стеффенспен араласты. Екі жылдан кейін "Кармелитте" жергілікті суретші Ира Ремсеннің өзін-өзі өлтіруіне арналған қараңғы өлеңін жариялады. 1934 жылы Янг Сан-Францискодағы беделді Легион ордасында О'Шианың көмір суреттерінің көрмесіне құпия шолу жазды. О'Шианың Янгтың атақты портреті 1940 және 1945 жылдары Кармель өнер қауымдастығында көрсетілді. Янг Кармельдің жанындағы Лобос нүктесі Тынық мұхиты жағалауының психикалық орталығы деп сенді және "Лобостың күші босатылғанда Америкада үлкен нәрсе болады, бірақ Лобос әлі достар табуға дайын емес".

Кейінгі өмірі

1928 жылы Янгтың Борис Арцибашев салған суреттерімен жарық көрген "The Wonder Smith and His Son" кітабы Ньюбери жүлдесінің иегері атанды (екінші орын). 1920 жылдары ол Сан-Луис-Обиспоға жақын орналасқан Калифорниядағы Халсион теософиялық колониясына кейде барып тұратын. Джон Варианның үйінің артындағы шатырда тұрып, Янг 1930 жылы Ньюбери жүлдесіне ие болған "Тангл кастингті жылқы және басқа да әңгімелер" атты туындысын аяқтады. Халсиондағы оның түрлі достарының арасында Ансел Адамс болды, оны ол 1928 немесе 1929 жылы Сан-Францискода ортақ досы Альберт М. Бендер арқылы танысты. 1929 жылы Адамс пен оның әйелі Вирджиниямен бірге Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласына сапар шегіп, достарымен кездесіп, Таос суретшілер колониясындағы суретшілерді аралады және Мейбел Додж Луханмен бірге болды. Таоста Янг Джорджия О’Киффпен де кездесті. Янг пен Вирджиния Адамстың суреті Ансел Адамстың өмірбаянында бар. Адамс Янг пен басқа бір жазушы Мэри Хантер Остин өте жақсы араласпағанын, бірақ табиғатты қорғаушы Дороти Эрскин Янгтың жақын достарының бірі болғанын еске алады. Оның қабірі Санта-Мария қаласындағы Санта-Мария зират алабында орналасқан. Янг өзінің мүлкінің көп бөлігін "Қызыл секвойяларды сақтау" лигасына сыйлады.

Мұра

Жазушылар Джон Мэтьюс және Денис Салли 2012 жылы Элла Янгтың шығармаларының түсіндірмелі антологиясын жариялады: «Таң қақпасында: Элла Янгтың жазбаларының жинағы». Жазушы Роза Мерфи 2008 жылы Элла Янгтың өмірбаянын шығарды. Калифорния штатының Сан-Луис-Обиспо округіндегі Оңтүстік округтік тарихи қоғам Дуниттер мен Элла Янгтың тарихын зерттеу және сақтау ісімен айналысады. Оның қолжазбаларының архиві қазіргі уақытта Лос-Анджелес қаласындағы Калифорния университетінің Чарльз Е. Янг зерттеу кітапханасының ерекше жинақтар бөлімінде сақталуда.