Кіріспе

Атабаска тіліндегі денаʼина (/d//ᵻ/'/n//aɪ//n//ə/; Ішкі денаʼина: ; Жоғарғы шығанақ денаʼина: ; денаʼина), немесе бұрынғы Танаина (Танаина, кенайтце) – Алясканың жергілікті атабаска халқы. Олар Алясканың оңтүстік-орталық аймағының түпкі тұрғындары, оңтүстікте Селдовиядан солтүстік-шығыста Чикалунға, солтүстікте Талкетнаға, солтүстік-батыста Лайм Виллиджге және оңтүстік-батыста Педро шығанағына дейінгі аумақты қамтиды. Денаʼинаның отаны (Денаʼина Элнена) – мыңдаған шаршы километрден асатын аумақ. Олар Алясканың оңтүстік-орталық аймағына шамамен 1000-1500 жыл бұрын келген. Олар жағалауда тұратын жалғыз атабаска тобы болды. Денаʼина аңшы-жинақшы мәдениетіне және аналық туыстық жүйесіне ие. Идитарод жолының алғашқы жолдары – денаʼина және Дег Хитан атабаскалықтары мен Инупиак инуиттерінің ежелгі жолдары. Олардың көршілері – басқа атабаска халықтары мен юпиктер: Дег Хитан (солтүстік-батыста), Жоғарғы Кускоквим (орталық солтүстікте), Койукон (солтүстік-шығыста), Төменгі Танана (солтүстік-шығыстың шағын бөлігі), Ахтна (шығыста), Тынық мұхиты юпиктері (Улчена/Улцехага, ‘құлдар’; Чугач Сугпиак, Кеней түбегінен Принц Уильям шығанағына дейін оңтүстік-оңтүстік-шығыста, және Кониаг Алұтий, Аляска түбегі мен Кодиак архипелагының оңтүстігінде) және Орталық юпиктер (Дудна, ‘өзен бойындағы халық’, батыста және оңтүстік-батыста).

Атауы

"Дена’ина" атауы екі бөліктен құралған: "дена" сөзі "адам" деген мағынаны білдіреді, ал "ина" – Дена’ина тіліндегі адамдардың көп екенін білдіретін жұрнақ, яғни "халық" дегенді көрсетеді. Бұл Оңтүстік Атабаскан Навахо халқының өзін-өзі атауы "Diné" сөзімен байланысты. Дена’ина тілінде Кук шығанағын "Тикахтну" деп атайды, бұл "Үлкен су өзені" немесе "Океан өзені" дегенді білдіреді, сондай-ақ "Нути" деп те атайды, яғни "Тұзды су".

Мәдениет

Денейналар - тұзды суда өмір сүретін жалғыз Солтүстік Атабаска тобы, және осының арқасында олар барлық Солтүстік Атабаскалардың ішінде ең тұрақты өмір салтын ұстануға қол жеткізді. Денейналар аймақтық бірлестіктерге немесе Хтана ("бір жердің немесе аймақтың адамдары") болып ұйымдастырылды, олар жергілікті топтардан құралған. Аймақтық бірлестіктерде бірнеше ауыл немесе қайы бар еді, олардың әрқайсысында Ничиль деп аталатын көп отбасылық үйлер орналасқан. Әр Ничильді кешка ("бай адам" немесе "жетекші") басқарды, ал орыс және американдық саудагерлер мен дін қызметкерлері оны "басшылар" деп атады. Ауылдағы ерлер мен әйелдер анасының руына жатады. Рулар екі тарапқа немесе "моитеттерге" біріктірілді. Ауыл тұрғындары өз руы мен моиетінен тыс жерде ғана үйленуге құқылы болды, бұл ген қорының әртүрлілігін және ауылдың тегінің күшін сақтауға мүмкіндік берді. Археологиялық зерттеулер Денейнаның соңғы 1000 жылдан бері Жоғарғы және Сыртқы Кук шығанағы аймақтарында қоныстанғанын, Мулчатна және Стони өзендері аймақтарынан көшіп келгенін көрсетеді, онда олар мыңдаған жылдар бойы тұрған.

Атаулар ауыстырылуы

Анкоридж қаласы Денеина халқын құрметтеу мақсатында қаланың жаңа конгресс орталығына Денеина азаматтық және конгресс орталығы деген ат қойды.