Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1887 жылғы Эфиопия империясы мен Харар әмірлігі арасындағы шайқас
1887 battle between the Ethiopian Empire and Emirate of Harar
Челенко шайқасы – 1887 жылдың 9 қаңтарында Негус Менелик басқаратын Шеваның эфиопиялық армиясы мен Харар әмірі Әбд Алла II ибн Әли Әбд аш Шакурдың әскерлері арасында болған шайқас. Харар әскерлері талқандалып, Негус Менелик кейін Харар қаласын басып алып, қосып алды.
The Battle of Chelenqo was an engagement fought on 9 January 1887 between the Abyssinian army of Shewa under Negus Menelik and Emir 'Abd Allah II ibn 'Ali 'Abd ash Shakur of Harar. The Harari forces were routed, and Negus Menelik afterwards occupied and annexed the city of Harar.
Өмірбаян
Негус Менелик Италияның Эритреяның бір бөлігін және Массава портын бақылауға алған жауабы ретінде, Джибутидің француз бақылауындағы порттары арқылы қару-жарақ пен оқ-дәрі импорттауды бастады. 1886 жылы Харар әмірі Абдулла осы қару-жарақты өз территориясы арқылы тасымалдауды тоқтатты. 1886 жылғы сәуір айында итальяндық саяхатшы граф Пьетро Порро мен оның барлық серіктерінің қазасы, болжам бойынша әмірдің бұйрығымен болды, бұл Негуске Харарға жорық жасауға себеп болды. Менелик Харар қаласын бағындыруды көптен бері қалаған. 1886 жылдың соңында Хирна шайқасында Менелик генералы Харар әмірлігінің әскерлерінен жеңіліске ұшырады. Бірақ 1887 жылдың қаңтарында Менелик Харар әмірлігіне екінші рет шабуыл жасады, Абдуллаға Джимма патшалығының Әбба Джифар II-сінің ие болған сепаратизм сияқты дербестік ұсынды; әмір бұл ұсыныстан бас тартты.
Negus Menelik, in response to Italian control of parts of Eritrea and the port of Massawa, had begun to import firearms and munitions through the French controlled ports of Djibouti. By 1886, Emir 'Abd Allah of Harar had blocked transport of these arms through his territories. The massacre of the Italian explorer Count Pietro Porro and his entire party in April 1886, allegedly at the emir's command, gave the Negus an excuse to march on Harar. Menelik had desired control of the city of Harar for some time. Menelik's general suffered a defeat at the hands of the Emirate of Harar's forces in late 1886 at the Battle of Hirna. Menelik would however make a second attempt to invade the Emirate of Harar in January 1887 offering 'Abd Allah the same kind of autonomy that Abba Jifar II of the Kingdom of Jimma enjoyed; the Emir refused this offer.
Шайқас
Өзінің санынан көп екенін білген Әмір Абдулла эфиопиялық Рождество күнінің (9 қаңтар) таңында шабуыл жасауға шешім қабылдады, шейхандар дайындықсыз болып, тамақ пен ішімдікке тойып, шатасып қалуы мүмкін деп есептеді. Алайда, Негус Менелик күтпеген шабуылдан қорқуын білдірді және әскерін дайын күйде ұстады. Әмір осы әскерлердің сапасын дұрыс бағаламады және бұрынғы табысын қайталау үшін тағы бір түнгі шабуылға бел буды. "Егер ол жаудың қамалмен қоршалған қалаға шабуыл жасауына рұқсат бергенде, онда оның азаған Крупп зеңбіректері тиімді болып, шейхандар ауыр саяси салдарға ұшырауы мүмкін еді", - деп жазады Маркус. Әмірдің әскері сағат 11:00-де атыс ашты. Шейхандардың сарбаздары дереу жауап берді, ал Маконненнің жасағы жаудың артиллериясын жойды; жиырма минут ішінде Менелик әскері жеңіске жетті. Менелик қашқан әмірді Харарға дейін қуды, бірақ оның ежелгі қабырғалары оның шабуылына ұзақ уақыт тойтарыс бере алмайды. Менелик Харарға жеткен соң, әмір әйелдері мен балаларымен бірге Харардың шығысындағы шөлдік аймаққа қашып кетті, ал қаланың тапсырылуын келісу үшін інісі Әли Әбу Барканы қалдырды. Қала басылып алынғаннан кейін, Харардың тәуелсіздігі аяқталды.
Knowing that he was heavily outnumbered, and his troops had only obsolete matchlocks and a few cannons, Emir 'Abd Allah decided to attack on early in the morning of Ethiopian Christmas (January 9), expecting the Shewans to be unprepared and befuddled with food and alcohol. However, Negus Menelik was worried about a surprise attack, and kept his men at alert. The Amir misjudged the quality of these troops and attempted to repeat his earlier success with a second night attack. "Had he allowed the enemy to attack the walled city, where his few Krupp cannon might have been effective, the Shewans might have suffered a defeat with serious political consequences," Marcus notes. The Emir's men opened fire at 11:00 am. The Shewan soldiers quickly responded and Makonnen's column destroyed the enemy artillery; within twenty minutes, Menelik's troops were victorious. Menelik pursued the retreating emir to Harar, whose ancient walls would not long resist his assault. Once Menelik reached Harar, the Amir fled with his wives and children into the desert country east of Harar leaving his uncle Ali Abu Barka to negotiate the city's surrender. With the occupation, the independence of Harar came to an end.
Салдарлар
Соңында Харарды бағындырғаннан кейін, Менелик қала арқылы сауда жолдарын дамытып, қару-жарақ сияқты бағалы тауарларды импорттады, ал кофе сияқты басқа да бағалы заттарды экспорттады. Ол өзінің туысы Маконнен Вольде Микаелді қала басқарушысы етіп тағайындады.
Finally having conquered Harar, Menelik extended trade routes through the city, importing valuable goods such as arms, and exporting other valuables such as coffee. He would place his cousin, Makonnen Wolde Mikael in control of the city.