Кіріспе

Ницше философиясындағы Үрге адамға қарсы тұрған Ницше тұжырымдамасы.

Соңғы адам (Letzter Mensch) – философ Фридрих Ницше "Заратустра осылай сөйледі" еңбегінде өз теориясы бойынша жоғары тұрған, Үрге адамның жақын арада пайда болатынын жариялаған Заратустраның антонимі ретінде қолданған термин. Соңғы адам – архетиптік пассивті нигилист. Ол өмірден жалыққан, ешқандай тәуекелге бармайды және тек қана жайлылық пен қауіпсіздікті іздейді. Сондықтан Соңғы адам өзін-өзі дамытуға негіделген этиканы құра алмайды.

"Заратустраның сөзі" кітабында

Соңғы адамның алғашқы пайда болуы "Заратустраның прологында" кездеседі. Ницшеге сәйкес, соңғы адам – қазіргі қоғам мен Батыс өркениетінің өзіне қойған мақсаты болып көрінеді. Халықты "Үстам адамнан жоғары адамды" қоғамның мақсаты ретінде қабылдауға сәтсіз тырысқаннан кейін, Заратустра оларды соншалықты жирендіретін мақсатпен қарсы қояды, оның пікірінше, бұл оларды пассивті жайлылық пен күнделікті әдетке толы өмірді іздейтін, қандай да бір тәуекелге, азапка немесе көңіл көшіруге әкелуі мүмкін нәрселерден қашқақтайтын мәдениетке қарсы шығаруға шақырады. Заратустра бұл әрекетінде сәтсіздікке ұшырайды, және халықты "Үстам адамнан жоғары адам" мақсатын іздеуге итермелеудің орнына, халық Заратустраны тура түсініп, соңғы адам болудың "жағымсыз" мақсатын таңдайды. Бұл шешім Заратустраны көңілсіздікке және ашуға жетелейді.

Ницшедің болжамы

Ницше соңғы адам қоғамының сау адам өмірін немесе ұлы тұлғалардың өсуін қолдауға тым шұбар және құлдырауға бейім болуы мүмкін екенін ескертті. Соңғы адам – адамзаттың армандау, күресу қабілетін жоғалтып, тәуекелге баруға құштарлық танытпай, тек күнкөрісін қамтамасыз етумен және жылумен ғана айналысатын, немқұрайлы адамды немесе қоғамды өрбітуі арқылы ғана мүмкін болады. Соңғы адам қоғамы Ницшенің теориялық билікке ұмтылысына – Ницше бойынша, адам табиғатының негізгі қозғаушы күші мен мақсатына, сондай-ақ ғаламдағы барлық тіршілікке қайшы келеді. Ницше соңғы адамның нигилизм мәселесіне берілген жауап екенін болжады. Бірақ Құдайдың өлімінің толық салдарын әлі көруге болады: "Осы оқиғаның өзі тым зор, тым алыс, көпшіліктің түсіну мүмкіндігінен тым шығыс, тіпті оның жайлы хабар жеткені туралы ойлауға да келмейді".