Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Надя Анжуман (نادیا انجمن; 27 желтоқсан 1980 жыл - 4 қараша 2005 жыл) – Ауғанстан ақыны.
Afghan poet
Nadia Anjuman (نادیا انجمن; December 27, 1980 – November 4, 2005) was a poet from Afghanistan.
Өмір
Надя Анжуман Херави 1980 жылы Ауғанстанның солтүстік-батысындағы Герат қаласында дүниеге келді. Ол Ауғанстанның соңғы дауырлы кезеңдерінде өскен алты баланың бірі. 1995 жылдың қыркүйегінде талибандар Гератты басып алып, сол кездегі провинция әкімі Исмаил Ханды қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Талибандардың жаңа үкіметі билікке келгеннен кейін әйелдердің құқықтары мен бостандықтары күрт шектелді. Мектепте оныншы сыныпта оқып, дарынды оқушы болған Анжуман енді білім алу мүмкіндігінен айырылды, себебі талибандар қыздар мектептерін жапты және жеке сабақтарды да тыйым салды. 1996 жылы Анжуман басқа жергілікті әйелдермен бірігіп, Герат университетінің профессоры Мұхаммед Али Рахяб жетекшілік еткен «Алтын ине тігін мектебі» деп аталатын құпия білім беру орталығына қатыса бастады. Бұл мектептің мүшелері аптасына үш рет тігіс үйрену сылтауымен жиналатын (талибандар бекіткен амал), бірақ іс жүзінде Герат университетінің профессорлары әдебиет бойынша дәріс оқып, талқылаулар жүргізетін. Бұл өте қауіпті жоба еді, егер ұсталса, түрмеге жабылу, азаптау, тіпті өлім жазасы да мүмкін еді. Өздерін қорғау үшін қатысушылар балаларын ғимараттың сыртында ойнатып, күзетші ретінде пайдаланды. Олар діни полицияның жақындап келуі туралы әйелдерге ескертіп отыратын, сол кезде студенттер кітаптарын жасырып, тігіспен айналысатын. Бұл бағдарлама талибандардың билігі кезінде тоқтаған жоқ. Профессор Рахяб Анжуманға жазу және әдебиет саласында кеңесші болды. Әйелдерге үйден жалғыз шығуға рұқсат берілмеген уақытта Рахяб он алты жасар Анжуманға сабақ беріп, оның өзгеше стильде жазу дағдысын дамытуға көмектесті. Ол сондай-ақ Хафиз Ширази, Бидель Дехлави, Форуғ Фаррохзад және оның туындыларына зор әсер еткен басқа да жазушылармен таныстырды. 2001 жылы талибан режимі құлатылған кезде Анжуман 21 жаста болды. Енді ол ресми білім алуға мүмкіндік алды, Герат университетіне қабылданып, 2002 жылы әдебиет мамандығы бойынша бітірді. Оқу барысында Анжуман «Гүл е доди» («Түтін гүлі») атты өлеңдер жинағын жариялады, ол Ауғанстан, Пәкістан және Иранда үлкен сұранысқа ие болды. Анжуман Герат университетінің түлегі, кітапхана директоры болған Фарид Ахмад Маджид Неяға тұрмысқа шықты. Нея мен оның отбасы Анжуманның әйел болғандықтан жазуы олардың абыройына нұқсан келтіреді деп есептеді, бірақ бұл оның өлең жазуын тоқтатпады. Олар Анжуман 25 жасқа толғанда қаза тапқанға дейін бір ұлдары болды.
Nadia Anjuman Herawi was born in Herat in northwestern Afghanistan in 1980. She was one of six children, raised during one of Afghanistan's more recent periods of tumult. In September 1995, the Taliban captured Herat and ousted the then Governor of the Province, Ismail Khan. With the new Taliban government in power, women had their liberties drastically restrained. A gifted student in her tenth year of schooling, Anjuman now faced a future with no hope for education, as the Taliban shut down girls' schools and forbade private instruction for girls. In 1996, Anjuman rallied with other local women and began attending an underground educational circle called the Golden Needle Sewing School, organized by the young women and mentored by Herat University professor Muhammad Ali Rahyab. Members of the Golden Needle School would gather three times a week under the guise of learning how to sew (a practice approved by the Taliban government), while in actuality the meetings were lectures by Herat University professors with discussions on literature. The project was dangerous; if caught, the likely punishment was imprisonment, torture, and possibly hanging. In order to protect themselves, the attendees had their children play outside the building and act as lookouts. They would alert the women of approaching religious police, at which point the students would hide their books and take up needlework. The program continued through the entirety of the Taliban's rule during this period. Professor Rahyab became a mentor to Anjuman in writing and literature. In a time when women were not permitted to leave their homes by themselves, Rahyab tutored the sixteen year old Anjuman and helped her to develop a distinctive writing voice. He also introduced her to many writers that would greatly influence her work including Hafiz Shirazi, Bidel Dehlavi, Forough Farrokhzad, and others. Anjuman was 21 when the Taliban regime was ousted in 2001. Now free to pursue a formal education, she was accepted to Herat University to study literature and graduated in 2002. While earning her degree in literature, Anjuman published a book of poetry entitled “Gul e dodi” (“Flower of Smoke”) which proved popular in Afghanistan, Pakistan and Iran. Anjuman married Farid Ahmad Majid Neia, a graduate of Herat University with a degree in literature who became the head of the library there. Neia and his family believed that because she was a woman, Anjuman's writing was a disgrace to their reputation; despite this, Anjuman continued to write poetry. The couple had one son together shortly before Anjuman's murder when she was 25 years old.
Жұмыс
2005 жылы Анжуман өзінің алғашқы поэзия жинағын "Гуле Дуди", яғни "Түтіннің гүлі" деген атпен жариялады. Ол 2006 жылы "Ек сабад дельхор" ("Кейудің көптігі") атты екінші поэзия жинағын шығаруға дайын тұрды, онда оның некедегі жалғыздығы мен қасіретін көрсететін өлеңдері кірген.
Anjuman published her first volume of poetry in 2005, titled Gule Dudi, or "Flower of Smoke." She was set to publish a second volume of poetry in 2006 entitled Yek sàbad délhore (“An Abundance of Worry”) which included poems expressing her isolation and sadness in her marriage.
Өлім
2005 жылдың 4 қарашасында Анжуман күйеуімен дауласып қалды. Неяның сөзінше, Анжуман отбасы мен достарына барып қайтуды қалаған, бұл Құрбан айт (Рамазан айының соңғы күні) кезінде кең таралған әдет. Нея оған қарындасына баруға рұқсат бермейтінін айтты. Анжуман наразылық білдіріп, олар ұрысуға кірісті. Сол түні Нея Анжуманды есінен танығанша ұрып-сапты, оған ауыр жарақаттар келтіріп, басын жарақаттады. Бірнеше сағаттан кейін, Анжуманның есі оялмағандай көрінгенде, Нея оны рикшамен ауруханаға жеткізді; кейіннен жүргізуші билік органдарына Нея оны рикшаға салған кезде Анжуманның қаназдан көз жұмғанын айтты. Ұзақ өтпей полицияның жоғары дәрежелі қызметкері Нисар Ахмад Пайкар күйеуінің даудан кейін оны ұрып-саптық екенін мойындағанын, бірақ өлтірмегенін мәлімдеді. Нея Анжуманның өлімі алдында у тартқанын және осыны мойындағанын айтты. Анжуман есінен танып қалғаннан кейін қан құсыпты, дәрігерлердің пікірінше, осының салдарынан қайтыс болған болуы мүмкін. Біріккен Ұлттар Ұйымы осы оқиғаны дереу айыптады. Нея Анжуманды өлтіргені үшін сотталды және түрмеге қамалды. Гераттағы тайпа ақсақалдары Анжуманның ауру әкесіне Неяның түрмедегі жазасын қысқарту үшін оның өліміне кешірім беруге қысым жасады. Нея бес жыл түрмеде қалуға уәде берген соң, Анжуманның әкесі кешірім берді. Ауғанстан соттары Анжуманның өлімін құсау деп таныды, ал Нея бір айдан кейін босатылды. Анжуманның ағасы айтқандай, оның әкесі көп ұзамай оқиғадан шоктан қайтыс болды. Анжуманның алты айлық ұлы бар еді, ол қазір Неяның қамқорлығында. "Гөле Дуди" және "Ек Сабад Делхоре" кітаптары алғаш рет Ауғанстанда жарық көрді. "Гөле Дуди" Ауғанстанда үш рет қайта басылып, 3000 данадан астам сатылды.
On November 4, 2005, Anjuman and her husband had an altercation. According to Neia, Anjuman wanted to go out and visit family and friends, a common practice during Eid al Fitr (the final day of the holy month of Ramadan). Neia said he would not allow her to visit her sister. Anjuman protested, and they began to fight. That night, Neia beat Anjuman until she was unconscious, severely bruised, and her head cut. Hours later, with Anjuman apparently still unconscious, Neia took her to a hospital by rickshaw; the driver later told authorities that Anjuman was already dead when Neia placed her body in his carriage. Soon afterward, a senior police officer, Nisar Ahmad Paikar, stated that her husband had confessed to battering her following a row, but not to killing her; instead, Neia alleged that Anjuman took poison and confessed to doing so before she died. Anjuman is said to have vomited blood after having lost consciousness, which doctors later believed was the most likely cause of death. The United Nations condemned the killing soon afterwards. Neia was convicted of having murdered Anjuman, for which he then was incarcerated. Tribal elders in Herat began to press Anjuman's ailing father to forgive Neia for her death, in order to shorten Neia's prison sentence. With the promise that Neia would remain in prison for five years, Anjuman's father relented, Anjuman's death was officially deemed a suicide by the Afghan courts, and Neia was released just one month later. Anjuman's father died shortly thereafter from the shock, according to Anjuman's brother. Anjuman was survived by her six month old son, who is now in Neia's custody. Both Gole Doudi and Yek Sabad Delhoreh were first published in Afghanistan. Gole Doudi has been reprinted in Afghanistan three times and has sold over 3,000 copies.
Аудармадағы өлеңдер
Диана Артериан Марина Омармен бірлесіп Надя Анжуманның бірнеше өлеңін аударған. Үзінділер Asymptote, The Brooklyn Rail, Circumference, Exchanges және басқа да басылымдарда жарияланды. Регина Гимараес жасаған португал тіліне аудармасы "Флор де Фумо", Артериан мен Омардың бірлескен аудармалары негізінде, 2023 жылы Exclamação баспасынан шықты. Анжуманның ағылшыл тіліндегі өлеңдерінің таңдамасы "Load Poems Like Guns: Women's Poetry from Herat, Afghanistan" (Holy Cow! Press, 2015) кітабында жарияланған, оны Фарзана Мари редакциялап, аударған. Кітапта сегіз әйел-ауған ақынының, оның ішінде Анжуманның өлеңдері парсы және ағылшыл тілдерінде ұсынылған. Кіріспеде Анжуманның өмірі мен қазасы туралы толық мәлімет берілген, бұл ақынның отбасымен, достарымен, сыныптастарымен және профессорларымен сұхбаттасудың және Гераттағы зерттеулердің нәтижесінде алынған. Кристина Контилли, Инес Скарполо және М. Бадихиан Амир Анжуманның туындыларын 2006 жылы "Элегия по Надиа Анжуман" атты жинақта итальян тіліне аударды.
Diana Arterian has translated several of Nadia Anjuman's poems in collaboration with Marina Omar. Excerpts have been published in Asymptote, The Brooklyn Rail, Circumference, Exchanges, and elsewhere. Flor de Fumo, a Portuguese translation by Regina Guimarães based on Arterian and Omar's co translations, was published by Exclamação in 2023. A selection of Anjuman's poetry in English translation appears in the book, Load Poems Like Guns: Women's Poetry from Herat, Afghanistan (Holy Cow! Press, 2015), edited and translated by Farzana Marie. The book includes both Farsi and English versions of the poetry of eight female Afghan poets, including work by Anjuman. The introduction also tells the story of Anjuman's life and death in detail, based on interviews with the poet's family, friends, classmates, and professors and research on the ground in Herat. Cristina Contilli, Ines Scarpolo, and M. Badihian Amir translated Anjuman's work into Italian in a volume entitled Elegia per Nadia Anjuman, published in 2006.