Кіріспе

Сиясатнаме (سیاست نامه, ), сондай-ақ Сияр әл-мулюк (سيرالملوك, ) деп белгілі, – ортағасырлық Парсыда Низамия мектептерінің негізін салған және Селжұқ сұлтандары Алп Арслан мен Малик Шахтың вазирі Низам әл-Мұлқтың ең танымал еңбегі. Низам әл-Мүлк 30 жыл бойы Селжұқ империясының бас әкімшісі ретінде «шексіз билікке» ие болды және ғасырлар бойы сақталған ислам үкіметі мен басқарудың ерекше парсы үлгілерін құруға жауапты болды. Оның басқаруға қатысты көзқарастарының көп бөлігі «Принцтерге арналған айналар» деп аталатын парсы-исламдық әдебиеттер дәстүріндегі Сиясатнамеде қамтылған. Парсы тілінде жазылған және он бірінші ғасырда жазылған Сиясатнаме Малик Шахтың өкімет, басқару және елдегі проблемалар туралы кітаптар жазуды министрлерінен сұрауымен туындады. Дегенмен, Низам әл-Мүлк құрастырған трактат қана мақұлданды және нәтижесінде «елдің конституциялық заңы» ретінде қабылданды. Кітапта дін, саясат және сол заманғы басқа да түрлі мәселелерге арналған 50 тарау бар. Соңғы 11 тарау Низамның қазасына дейін жазылған, олар негізінен империяға төнген қауіптерге, әсіресе исмаилилердің күшейіп келе жатқан қатеріне арналған. Трактаттың мақсаты – билеушіге үкіметтің шындығын түсіндіру және оны қалай басқару керектігін үйрету. Онда «әскерлердің, полицияның, тыңшылардың және қаржы қызметкерлерінің дұрыс рөлі» қарастырылады және билеушіде әділдік пен діни тақуалықтың қажеттілігін баса айтатын этикалық кеңестер беріледі. Низам әл-Мүлк әділдікке қатысты өз ұстанымдарын егжей-тегжейлі түсіндіреді: барлық топтар «өздеріне тиістісін» алуы керек және әлсіздер қорғалуы керек. Мүмкіндігінше, әділдік әдет-ғұрыптар мен ислам заңдарымен анықталады және билеуші Құдай алдында жауапты болады. Ислам және кейде исламға дейінгі парсы мәдениеті мен тарихына қатысты әңгімелер, мысалы, Газнаның Махмуды және исламға дейінгі Шах Хосров Ануширван сияқты жақсылық пен ізгіліктің үлгілері жиі кездеседі. Сиясатнаме парсы элитасының 12 ғасырдағы өркениеттерінің өткеніне қатысты көзқарасын, сондай-ақ бюрократияның әдістерін және оның исламға дейінгі дәстүрлердің ықпалында болуын көрсетеді. Ең көне қолжаз Иранның Тәбриз қаласындағы Ұлттық кітапханада сақталады. Ол алғаш рет 1891 жылы француз тіліне аударылды.