Мельхиорре Джоя: Итальян саяхатшысы, экономист және философ
Melchiorre Gioia
Мельхиорре Джоя (1767-1829): Итальяндық философ, саяси экономист. Италия үшін ең жақсы бостандық үкіметі туралы еңбектері, саяси жазушы ретіндегі жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мелхиорре Джоя (10 қыркүйек 1767 – 2 қаңтар 1829) – философия және саяси экономика саласындағы итальян жазушысы. Қазіргі итальян тілінде оның есімі Gioia деп жазылады.
Melchiorre Gioja (10 September 1767 – 2 January 1829) was an Italian writer on philosophy and political economy. His name is spelled Gioia in modern Italian.
Өмірбаян
Джоя қазіргі Италияның солтүстігіндегі Пьяченца қаласында дүниеге келген. Бастапқыда дін қызметкері болуға ниеттенгенімен, 1796 жылы ол одан бас тартып, Миланға кетті, онда өзін саяси экономиканы зерттеуге арнады. «Италияға ең қолайлы еркін үкімет түрі» деген тақырыптағы эссесі үшін жүлде алғаннан кейін, ол публицист мамандығын таңдады. Наполеонның Италияға келуі оны қоғамдық өмірге қатыстырды. «I Tedeschi, i Francesi, ed i Russi in Lombardia» атты памфлетінде ол француз үстемдігі астындағы республиканы жақтады, ал Цизальпин Республикасы кезінде тарихшы және статистика директоры болып тағайындалды. Ол бірнеше рет түрмеге қамалды, соның ішінде 1820 жылы Карбонарилермен байланысы бар деген айыппен сегіз айға. Наполеон құлағаннан кейін ол жеке өмірге шығып, қайтадан мемлекеттік қызмет атқармады. Джояның негізгі идеясы – статистиканың, яғни фактілерді жинақтаудың құндылығы. Ол үшін философия – идеяларды жіктеу және қарастыру. Логиканы ол практикалық өнер деп санады, ал оның «Esercizio logico» еңбегінде «Жақсы жазылмаған кітаптардан пайда табу өнері» деген қосымша тақырып бар. Этикада Джоя Бентамның көзқарастарын көптеген жағдайларда қолдайды, ал оның «Del merito e delle recompense» (1818) атты ауқымды трактаты – утилитаризм принципінен туындаған әлеуметтік этиканың айқын және жүйелі көрінісі. Саяси экономикада фактілерге деген осы құштарлық жақсы нәтижелер берді. «Nuovo Prospetto delle scienze economiche» (1815–1817) еңбегі, тым ұзақ болғанымен және жіктемелер мен кестелермен ауырланғанымен, көптеген құнды материалдарды қамтиды. Автор ірі мүліктерді және ірі коммерциялық жобаларды шағын кәсіпорындардан артық көреді және өндіріс құралы ретінде кооперацияны ынталандырады. Ол шектеуші саясатты қорғайды және өнеркәсіптік саласында мемлекеттің реттеуші күш ретінде әрекет ету қажеттілігін қаперіне салады. Ол діни билікке қарсы болды. «Халықтардың байлығы» еңбегінен бері еңбектің бөлінуіне ең жақсы және ең түпнұсқалық тұрғыдан қараған осы Джоя болды. Бэббидж кейіннен біріктірілген жұмыс тақырыбында үйреткендерінің көп бөлігі Джояның алдын ала болжамдарымен сәйкес келеді. Оның өндіріс теориясы да материалдық емес игіліктерді ескеретіндігі және оларға тиісті мән беретіндігі үшін назар аударуға лайық. Бүкіл еңбек бойында Адам Смитпен қарсылық үнемі байқалады. Джояның соңғы еңбегі «Filosofia della statistica» (2 том, 1826; 4 том, 1829–1830) адам өмірі туралы оның идеяларының мәнін қысқаша түсіндіреді және оның философиядағы теориялық және практикалық мақсаттары мен әдістері туралы ең айқын түсінік береді. Ол «Annali universali di statistica» ғылыми журналының негізін қалаушылардың бірі болды.
Gioja was born at Piacenza, in what is now northern Italy. Originally intended for the church, he took orders, but renounced them in 1796 and went to Milan, where he devoted himself to the study of political economy. Having obtained the prize for an essay on "the kind of free government best adapted to Italy" he decided upon the career of a publicist. The arrival of Napoleon in Italy drew him into public life. He advocated a republic under the dominion of the French in a pamphlet I Tedeschi, i Francesi, ed i Russi in Lombardia, and under the Cisalpine Republic he was named historiographer and director of statistics. He was imprisoned several times, once for eight months in 1820 on a charge of being implicated in a conspiracy with the Carbonari. After the fall of Napoleon he retired into private life, and does not appear to have held office again. Gioja's fundamental idea is the value of statistics or the collection of facts. Philosophy itself is with him classification and consideration of ideas. Logic he regarded as a practical art, and his Esercizio logico has the further title, Art of deriving benefit from ill constructed books. In ethics Gioja follows Bentham generally, and his large treatise Del merito e delle recompense (1818) is a clear and systematic view of social ethics from the utilitarian principle. In political economy this avidity for facts produced better fruits. The Nuovo Prospetto delle scienze economiche (1815 1817), although long to excess, and overburdened with classifications and tables, contains much valuable material. The author prefers large properties and large commercial undertakings to small ones, and strongly favours association as a means of production. He defends a restrictive policy and insists on the necessity of the action of the state as a regulating power in the industrial world. He was an opponent of ecclesiastical domination. He must be credited with the finest and most original treatment of division of labour since the Wealth of Nations. Much of what Babbage taught later on the subject of combined work is anticipated by Gioja. His theory of production is also deserving of attention from the fact that it takes into account and gives due prominence to immaterial goods. Throughout the work there is continuous opposition to Adam Smith. Gioja's latest work Filosofia della statistica (2 vols, 1826; 4 vols, 1829 1830) contains in brief compass the essence of his ideas on human life, and affords the clearest insight into his aim and method in philosophy both theoretical and practical. He was one of the founders of the Annali universali di statistica.