Кіріспе

Тузи ( ; немесе Тузи) – Черногорияның орталық аймағындағы шағын қала және Тузи муниципалитетінің орталығы. Ол Подгорица қаласы мен Албания шекарасы арасындағы басты жол бойында, Скадар көлінен бірнеше шақырым солтүстікке қарай орналасқан. Қала орталығында Әулие Антоний шіркеуі мен Қазымбег мешіті орналасқан.

География

Тузи Шкодра көлінің солтүстік-батысында, Подгорицадан 10 км, Дубровник (Хорватия) қаласынан 150 км және Тирана (Албания) қаласына 130 км қашықтықта орналасқан. Оны орман мен таулар қоршап тұр, олар одан әрі Арарат тауларымен жалғасқан.

Тарих

Тузи қаласы Черногорияның оңтүстік-шығысында Подгорица мен Скадар көлі арасында орналасқан. Тузидің албандық қауымы Малесор тайпаларының бір бөлігі болып табылатын Хоти, Груда, Триеши және Кожа тайпаларынан тараған. Тузи 1330 жылы Дечани хризобулласында Ллеш Тузидің (түпнұсқада Льеса Тузи) албан (арбанас) қатунының (жартылай көшпелі малшылар қауымы) құрамында еске алынған. Бұл аймақ қазіргі Тузи муниципалитетінен оңтүстіске қарай, Скадар көлі бойымен, қазіргі Копликке жақын ауылға дейін созылған. Бұл қатун Речи және оның ұлдары, Матагуши, Бушати және оның ұлдары, Пьетр Сума және Пьетр Кучи, Кучи тайпасының алғашқы белгілі атасы сияқты көптеген қауымдарды қамтыды. Ллеш Тузи – Тузи тайпасының (фис) алғашқы аталған түп атасы, ол Тузи елді мекеніне атын берді. Сума және Тузи фисі кейінгі Груда қауымының басым бөлігін құрады. Тузи 1485 жылғы Османдық дефтерде Хасан Арнаутидің тимарының бір бөлігі ретінде 24 үй және 6 жалғызбасты адаммен тіркелген. Тузи тұрғындары арасында албандық антропонимикасы басым болды, мысалы, Лека, Улку, Деда, Ника, Пали сияқты есімдер жиі кездесетін. 1054 жылғы Ұлы жарылыстан кейін Тузи тайпалары Шығыс православиесінен гөрі Рим католицизмін қабылдады. 14 ғасырда Балқанда Осман империясының кеңеюімен байланысты, олардың көпшілігі біртіндеп Ислам дініне көшті. Олардың кейбіреулері Осман мұсылмандары арасында кең таралған жаңа тегін алды, ал басқалары бастапқы тегін сақтап қалды. Мұсылман және христиан отбасылары арасында кездесетін албандық тегілерге Гьокай, Никай, Дрешай және т.б. жатады. Албан туы мүмкін 400 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет 1911 жылғы 6 сәуірде Тузиге жақын Дечик тауындағы 1911 жылғы албандық көтерілісінде Дечик шайқасында көтерілді. Жеңіске жеткеннен кейін оны Дед Гьо Лули Братила шыңында көтерді. "Таш о вллазэн до т’ю такоjë të шихни атэ që пэр 450 вьет се ка па куш" ("Енді, бауырлар, сіздер 450 жылдан бері көрінбеген нәрсені көру құқығына иесіздер") деген сөз тіркесі кейінгі естеліктерде ту көтерілген кезде болғандар Дед Гьо Лулиге жатқызылған. Бұл ту Австрияда оқыған Палоке Трабоини Малесияға әкелген үш тудың бірі болды. Қалған екі туды Грудадан Уйка және Триепшиден Преле Лука қолданды. Аймақтың исламдану кезеңінде аймақта славян және албандық есімдердің қосындысы болды. Мысалы, Махмут пен Хусейн Абдулланың ұлдары, Живоның ұлы Осман, одан кейін Ибрагим, одан кейін Гожаш болды. Грудада Хизар Вучиннің ұлы, ол Мезидтің ұлы, ал оның әкесі Гердж болды. Гьон және Стоян сияқты ұқсас үлгілер жалғасты.

21 ғасыр

Тузи COVID-19 пандемиясы барысында Черногорияда толық карантинға жабылған алғашқы муниципалитет болды.

Спорт

Тузидің жергілікті футбол клубы — Дечич, ол Черногорияның бірінші лигасына қатысады. Олардың үй стадионы — Тушко Полже стадионы, ал резервтік командасы Черногорияның үшінші лигасына қатысады.

Демография

2011 жылғы санақ бойынша Тузи қаласының халқы 4748 адамды, ал Тузи муниципалитеті 11 422 тұрғынды құрайды. + 2011 жылғы этникалық құрамыЭтностық саныПайыз албандар 2 383 50,2% босниялықтар 932 19,6% монтенегриялықтар 554 11,7% цығандар 111 2,3% түріктер 15 0,3% сербтер 13 0,3% египеттіктер 6 0,1% басқалар/жарияланбағандар 734 15,5% Барлығы 4 748 100%