Кіріспе

Huei Tlamahuiçoltica ("Ұлы оқиға") – 36 беттен тұратын, науатль тілінде жазылған трактат. 1649 жылы Мексиканың Мехико қаласында, сол қаланың сыртындағы Тепеяк төбесіндегі Гвадалупе анамыздың шіркеуінің викарі Луис Ласо де ла Вега оны жариялаған. Кіріспесінде Луис Ласо де ла Вега бүкіл еңбектің авторлығын өзіне жатқызды, бірақ бұл мәлімдеме ғылыми пікірлер арасындағы даулы мәселе болып табылады. Трактаттың көп бөлігі науатль тілінде жазылған және оның ішінде Никан Мопохуа кіретін, 1531 жылы Тепеяк төбесінде Гвадалупе анамыздың көрінуін баяндайтын мәтін бар. Сондай-ақ, ол кейбір адамдарға байланыстырылған кереметтерді тізбектейтін Никан Мотеспананы да қамтиды; Луис Ласо де ла Вега оны немесе Антонио Валерианоны автор ретінде есімдерімен атамайды. 1649 жылғы трактатта баяндалған дәстүрлер алғаш рет 1648 жылы Мигель Санчес жазған "Имаген де ла Вирхен Мария, Мадре де Диос де Гвадалупе" ("Гвадалупе анамыз, Құдай анасының бейнесі") атты испан кітабында жарияланды, бұл Гвадалупа бейнесін байланыстыратын теологиялық диссертация. Никан Мопохуадан бұрын науатль тіліндегі, дәл сондай даулы және әлдеқайда қысқа қолжазба бар, ол "Инин Хуэй Тламахуичолтзин" ("Бұл ұлы ғажайып") деп аталады, сондай-ақ "Түпкілік хабарлама" деп те белгілі. Ол Мексиканың Ұлттық кітапханасында сақтаулы.

Мазмұны, стилі және құрылымы

Никан Мопохуа, «науатль әдебиетінің асыл тасы» деп сипатталған, оның сұлулығы мен терең ой-пікірлері бүкіл әлемге танымал болуға лайық, әлем әдебиетінде кездесетін ең нәзік сезімдерді білдіру үшін Қасиетті Мариям мен Қасиетті Хуан Диего арасындағы әңгімелердің сұлулығына сүйенеді. Ол жергілікті халқының тілектерін орындауға уәде беруімен, сондай-ақ дәл сол жерде ғибадатхана салу талабымен ерекше көзге түседі. Лассо де ла Веганың Валериано жазған Никан Мопохуа бөлімі поэтикалық стильде баяндалған, бұл ең жоғары деңгейдегі классикалық науатль тіліне тән. Басқа бөлімдері айқын түрде өзгеше және испан тілінің ықпалы зор. Никан Мопохуа науатль ой-санасының ең терең тұсы мен христиандық хабарламаның бірігіп кеткенін көрсететін бірегей туынды. Ғалым Ричард Небель Никан Мопохуаның міндетті түрде тарихи жазба емес, нахуа халқын дінге көшіру және «әртүрлі халықтар, мәдениеттер мен діндер арасында үйлесімділік орнату үшін жасалған құжат екенін, осылайша түбегейлі өзгерістер кезеңінде бірге өмір сүрудің жаңа мүмкіндіктерін қарастыруға болатынын» айтады. Дәл осы тұста Мексиканың испандық отарлау кезінде көптеген драмалық туындылардың (автос деп аталады) элементтерін шақыратын басқа әңгімелерден өзгешелік байқалады. Автостар тек испандық христиандық ойлауды бейнелейді, ал Никан Мопохуаның басты ерекшелігі – екі мәдениеттің ең жақсы жақтарының керемет үйлесімі. Леон Портилла былай дейді: «Никан Мопохуада христиандық ойлаудың негізгі идеялары бар, олар науатль әлемінен алынған тіл мен формаға оралған. Бұл әңгіме Құдай мен Мариямның кім екенін және олардың қарым-қатынастары адамзатқа мейірімділік пен қорғаныш сыйлайтынын көрсетуге тырысқандығы сөзсіз». Никан Мопохуаның керемет оқиғаның сұлулығына баса назар аударуы Санчестің баяндамасымен салыстыруға болады, ол көрініс пен Киелі кітаптағы болжамдар туралы үндік есептер арасындағы келісімге баса назар аударады. Кейбір заманауи ғалымдар бейне мен мәтіндердің шығу тегі туралы күмәнді немесе сын тұрғысынан жазбалар жасады. Соуза, Пул және Локхарт 1998 жылғы басылымдарында және аудармаларында Лассо де ла Веганың негізгі әңгімесі Санчестің бұрынғы «Марияның бейнесі» негізінде жазылғанын, ал Самуэль Страданустың 17 ғасырдың басындағы гравюрасы екіншілік көз болғанын ұсынды. Бүгінде католиктер, әсіресе Мексика мен Латын Америкасының басқа аймақтарында Никан Мопохуаны Лассо де ла Вега, Валериано немесе басқа белгісіз автор жазғандығына қарамастан, Американың жергілікті халқына Марияның жекелей жариялаған жақсы хабарының бастапқы баяндамасы деп қабылдайды.

Теология және азаттық

Кембридж университетінің мексикалық тарих профессоры Дэвид Брэйдингтің айтуынша, "революциялық жылдарға тән халықтық мәдениетке деген романтикалық құштарлық ақырында дін қызметкерлері тарапынан қабылданып алынды. Екінші Ватикан кеңесінің (1962–1965 жж.) және Азаттық теологиясының күшеуі мәтінді қуатты катехизис құралына айналдырды, себебі оның кедей шаруаға және оның Құдай анасының хабарын ынталы түрде қабылдауына жасаған баса назар, тіпті [епископ] Зумарраганың бастапқы жек көруі де, жаңадан қол жеткізген 'кедейлерді бағалау' принципіне өте сәйкес келді".

Суреттің сипаттамасы

Үшінші бөлім Гвадалупаның Әзіресінің Лассо де ла Вега заманында Тепеяк қапталында көрсетілген бейнесін сипаттайды.

""

Төртінші бөлім, "Никан Мотеспана" (науатль тілінде: "Міне, реттелген баян"), Хуан Диегоның тилмасына аян болғаннан кейін қалған Құдай анасының бейнесіне байланысты айтылған он төрт ғажайыпты баяндайды.

Хуан Диегоның өмірбаяны

Бесінші бөлім – Хуан Диегоның көріністен кейінгі өмірбаяны, оның ізгі өмірі мен Құдай анаға және оның бейнесіне деген сенімі туралы баяндайды.

"Никан Атлантика"

Алтыншы бөлім, "Никан Тлантика" (науатль: "Осымен аяқталады"), Жаңа Испаниядағы Құдай ананың жалпы тарихы және оған бағынуға шақыру.

Соңғы дұға

Жетінші бөлім – тағы бір дұға, осы дұға Salve Regina дұғасының құрылымын қаперіне алады.

Жарияланымдар мен авторлық

Көптеген қазіргі науатль ғалымдары мен тарихшылары "Хуэй тламахуиуцольтика" шығармасының құрастырылуы мен авторлығын Тепеяк шіркеуінің викарі Луис Ласо де ла Вегаға жатқызады. Ласо де ла Веганың еңбек құрамына әріптестері қатысқан болуы мүмкін, бірақ науатль тіліндегі мәтіннің құралуына бір немесе бірнеше адамның қатысқанын дәлелдейтін жеткілікті материалдық дәлелдер жоқ. Бұл еңбек алғаш рет 1649 жылы Хуан Руис баспасында Мексика епархиясының бас викарі доктор Педро де Барриентос Ломелиннің қолдауымен жарық көрді. 1666 жылы Лиц. Луис Бесера Танко (1603–1672), діни қызметкер, Франсиско де Силес жүргізген тергеуге берген куәлігінде, науатль есебінің ұзақ жылдар бойы ауызша беріліп келген дәстүрге негізделгенін мәлімдеді. Бесера Танко кейіннен осы пікірін 1675 жылғы "Felicidad de México" ("Мексиканың бақыты") еңбегінде кеңейтіп, Ласо де ла Веганың мәтіні Санта-Крус Тлателолько колледжінің францискандық факультеті мен олардың үнді студенттері арасындағы ынтымақтастық арқылы жасалған құжаттарға негізделген болуы керек деп тұжырымдады. Ол тіпті осы қағаздардың арасында "үндінің қолымен біздің әліпбиімізбен жазылған, ең қасиетті Марияның үнді Хуан Диего мен оның інісі Хуан Бернардиноға төрт рет көрінгенін сипаттаған қолжазба кітапты" көргенін айтты. Ласо де ла Веганың авторлығын жоққа шығарған басқа ғалымдардың қатарында иезуит хроникашысы Франсиско де Флоренсия болды, ол Бесера Танко айтқан "үнді қолжазбасын" Жаңа Испанияның алғашқы кезеңіндегі францискан миссионері және тарихшысы Еронимо де Мендиета (1605 жылы қайтыс болды) жазған деп болжады, сондай-ақ Флоренсияның цензурасы Карлос де Сигуенса и Гонгора, өзінің шағымын түзету мақсатында, ол "Фернандо де Альваның қағаздарынан осы жазбаны тапқанын" мәлімдеді. [ ] Мексика тіліндегі [науатль тіліндегі] түпнұсқасы – үнді дон Антонио Валерианоның хаты, ол осы еңбектің нағыз авторы. Карлос де Сигуенса-и-Гонгораның антпен берген куәлігіне сәйкес, түпнұсқалық баспа Антонио Валерианоның қолжазбасымен жазылған. Никан Мопохуаның шамамен 1556 жылы жазылған, 16 беттен тұратын, өте ескі және тозығы жеткен қолжазба көшірмесі Нью-Йорк қалалық кітапханасында сақталады; ол 1880 жылдан бері екі кейінгі көшірмемен бірге, оның бірі толық. Ескі көшірме Тонанзин Гуадалупеде толық тарихи мәліметтермен кездеседі.