Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аугуста Тауринорумдағы шайқаста Ұлы Константин жеңіске жетті. Турин шайқасы 312 жылы Рим императоры Ұлы Константин мен оның қарсыласы Максенцийдің әскерлері арасында болды. Константин шайқаста жеңіске жетіп, оның кейінгі әскери карьерасын сипаттайтын тактикалық шеберліктің ерте мысалын көрсетті. Бұл науқан Римнің сыртындағы Милвиан көпіріндегі оның одан да әйгілі жеңісімен аяқталды.
Battle at Augusta Taurinorum that was won by Constantine the Great
The Battle of Turin was fought in 312 between Roman emperor Constantine the Great and the troops of his rival Maxentius. Constantine won the battle, showing an early example of the tactical skill which was to characterise his later military career. The campaign ended with his more famous victory at the Milvian Bridge immediately outside of Rome.
Кіріспе
Олар заң бойынша ағайынды болғанмен, Константин мен Максенцийдің қарым-қатынастары шиеленісіп кетті. Екі император да билікке өз әскерлерінің қолдауы арқылы, конституциялық емес жолмен келді; алайда Константин тетрархия жүйесінде заңды деп танылған, ал Максенций – жоқ. Бұл Константинге, ол ақыры Максенцийге қарсы көтерілгенде, бүлікшіл узурпаторды басушы заңды император ретінде танылуға мүмкіндік берді. Константин Рим империясының өз бөлігінен жорыққа шығып, Монт-Кенис жотасы арқылы 40 мыңнан аз тәжірибелі әскерімен Альп тауларын кесіп өтті. Максенций, жауап ретінде, Италиядағы зор әскери күшіне сүйене отырып, Римде бекінді. Константин өзінің басып кіруіне алғашқы қарсылықты Сегузиум (Суза, Италия) қаласында кездестірді. Ол әскерлеріне қала қақпаларын өртеп, қабырғаларына шабуыл жасауды бұйырды. Константин қаланы жылдам басып алып, әскерлеріне қаланы тонауға тыйым салып, Солтүстік Италияға қарай ілгеріледі. Максенцийдің катафракттары шайқасқа терең үшбұрыш құрылымда сапқа тұрды. Константин бұған жауап ретінде өз майдан шебін кеңейтіп, Максенцийдің атты әскеріне өзінің қатарының ортасына енуге мүмкіндік берді. Оның әскері жаудың қанатын айналып өткенде, Константиннің жеңіл қаруланған және жылдам атты әскері Максенций катафракттарының әлсіз жақтарына қайта-қайта шабуылдады. Константиннің атты әскері темір ұштармен қаруланған дулығалармен жабдықталған еді, бұл ауыр қаруланған жауға қарсы тиімді қару болды. Кейбір Максенций атты әскерлері аттан түсірілді, ал көптегені дулығалардың соққысынан жарақаттанды немесе қаза тапты. Содан кейін Константин өз жаяу әскерлеріне аман қалған Максенций жаяу әскеріне қарсы шабуыл жасауды бұйырды, оларды қашқанда қырды. Замандас панегириктерде Константиннің әскерінің жеңіске жетуі оңай болғаны айтылады. Турин тұрғындары Максенцийдің шегініп келе жатқан әскеріне пана беруден бас тартып, қала қақпаларын жапты. Халық Константиннің әскерін қала қабырғаларына тығылып қалған Максенций сарбаздарын өлтіргенде құттықтады. Шайқастан кейін Константин қалаға кіргенде, халық оны ыстық қарсы алды. Солтүстік Италия жазығының басқа қалалары Константиннің әскери шеберлігін және бейбіт азаматтарға жасаған жақсы қатынасын мойындап, оған жеңісі құттықтауларымен елшілік жіберді.
Although they were brothers in law, relations between Constantine and Maxentius had become strained. Both emperors originally achieved power unconstitutionally, through acclamation by their troops; however, Constantine had been recognised as legitimate within the Tetrachic system and Maxentius had not. This allowed Constantine, when he finally moved against Maxentius, to pose as a legitimate emperor suppressing a rebellious usurper. Constantine advanced from his portion of the Roman Empire, and crossed the Alps with less than 40,000 veterans at Mont Cenis pass. Maxentius, in response, fortified himself in Rome, relying on the large military force he had within Italy. Constantine faced the first resistance to his invasion at the city of Segusium (Susa, Italy). He ordered his men to set fire to its gates and scale its walls. Constantine took the town quickly, ordered his troops not to loot the town, and advanced into northern Italy. The Maxentian cataphracts were drawn up for battle in a deep wedge formation. In response, Constantine extended the frontage of his battle line, allowing Maxentius' cavalry to ride into the middle of his array. As his army outflanked that of the enemy, Constantine's more lightly armoured and mobile cavalry were able to make repeated charges on the exposed flanks of the Maxentian cataphracts. Constantine's cavalry were equipped with iron tipped clubs, ideal weapons for dealing with heavily armoured foes. Some Maxentian cavalrymen were unhorsed, while many others were incapacitated or killed by the blows of clubs. Constantine then commanded his foot soldiers to advance against the surviving Maxentian infantry, cutting them down as they fled. Contemporary panegyrics relate that victory was easily gained by Constantine's forces. The people of Turin refused to give refuge to the retreating forces of Maxentius, and closed the city gates against them. The citizens reportedly cheered Constantine's troops as they slaughtered those of Maxentius' soldiers trapped against the city walls. Following the battle, Constantine entered the city to the acclamations of its populace. Other cities of the north Italian plain, recognising Constantine's military prowess and his favourable treatment of the civil population, sent him embassies of congratulation for his victory.
Салдары
Туриндегі жеңісі Италияны Константин үшін ашты. Ол Миланға жол тартты, онда оны ашық есіктермен және қуанышпен күтіп алды. 312 жылдың жазының ортасына дейін ол онда тұрып, сосын әрі ағылды. Ол Брешияның жанындағы жаудың атты әскерін талқандады, ал кейін Веронада маңызды шайқаста жеңіске жетті, онда Максенцийдің ең жоғары дәрежелі генералы Руриций Помпейян қаза болды. Солтүстік Италиядағы Максенцийдің қарсыласуы жеңілгеннен кейін Константин Римге басты, онда Мильвий көпірі шайқасында Максенцийді жеңіп, өлтірді.
The victory at Turin opened Italy to Constantine. He moved on to Milan, where he was met with open gates and jubilant rejoicing. He resided there until the middle of the summer of 312 before moving on. He routed an enemy cavalry force camped near Brescia, and later won a major battle at Verona, where Maxentius' most senior general, Ruricius Pompeianus, was killed. After Maxentian resistance in northern Italy had been overcome, Constantine marched on Rome, where he defeated and killed Maxentius at the Battle of the Milvian Bridge.