Жануарлар номенклатурасында авторлық көрсету

Кіріспе

Зоологиялық атауды заңды түрде жариялаған адамның (немесе адамдар тобының) есімін көрсету. Зоологиялық номенклатурада авторлық көрсету – бұрын аталмаған таксонның ғылыми атын жасаған адамды еске алу процесі. Ғылыми атаудың авторына сілтеме жасағанда, Зоологиялық номенклатураның халықаралық кодексінде («Кодекс») тізілген ресми талаптар орындалуы тиіс. Кодекстің 51.1-бабына сәйкес, «автордың аты таксон атының бөлігі болып табылмайды және оны көрсету міндетті емес, бірақ қалыпты және көбінесе кеңес беріледі». Дегенмен, 51А ұсынымында былай делінеді: «Аталған атаудың бастапқы авторы мен жарық көрген жылы осы атаумен белгіленген таксонды қарастыратын әрбір жұмыста кемінде бір рет көрсетілуі керек. Бұл гомонимдерді ажырату және олардың түпкілікті комбинацияларында жоқ түрлер тобының атауларын анықтауда ерекше маңызды және ерекше рөл атқарады». Ақпаратты іздеу үшін ғылыми атауға қосылатын автордың аты мен жылы, мысалы, туыс түр автор жылы, туыс автор жылы, отбасы автор жылы және т.б., көбінесе «де-факто» бірегей идентификатор болып саналады, бірақ мұндай қолдану жиі толық емес болуы мүмкін.

Автордың жеке басы

1895 жылы зоологиялық номенклатураға халықаралық ережелерді енгізуге жасалған алғашқы әрекетте автор ғылыми сипаттаманың авторы деп белгіленді, ал бұрынғыдай, түрлі жануарлар топтарындағы қалыпты практика бойынша, атауды (жарияланған немесе жарияланбаған) ұсынған адам емес. Осының салдарынан, малакология сияқты кейбір салалар таксономиялық атауларына қатысты авторлықты өзгертуге мұқтаж болды, себебі олар ғылыми еңбек жарияламаған адамдарға жатқызылған болатын. Бұл жаңа ереже жеткілікті дәлдікке ие болмады, сондықтан келесі онжылдықтарда таксономиялық практика салалар мен авторлар арасында әртүрліліктерді көрсетті. 1974 жылы ICZN комиссиясының мүшесі Кодекстің екінші басылымында (1961 жылдан бері қолданыста) одан да нақты түсіндіру беруге мәжбүр болды. Онда авторды «атауды және онымен байланысты талаптарды жариялаған, немесе атау мен сипаттаманы анық көрсеткен» тұлға деп анықтау ұсынылды.

Кейбір таксономистердің қазіргі көзқарасы бойынша, таксономиялық атаудың авторлығы бастапқы сипаттаманың мәтіндік ғылыми мазмұнын жазған адаммен шектеледі. Суреттің авторы, тіпті егер сурет атауды беру үшін жалғыз негіз болса да, атаудың тең авторларының бірі ретінде танылмайды. Егер жазба мәтіннің нақты авторы түпнұсқа басылымда тікелей көрсетілмесе, ол атаудың авторы емес (бірақ жұмыстың авторы болады). Мүмкін, мәтінді басқа адам жазған болуы мүмкін. Кейбір авторлар жарияланбаған көздерден мәтін бөліктерін көшіріп алып, оларды көрсетпеген. 50.1.1-бапта осындай барлық адамдар атау авторлығынан шығарылады, егер олар жұмыста атауды беруге жауапты тұлғалар ретінде нақты аталмаса. Көптеген таксономистер де 50.1.1-бапты қабылдайды, онда мәтін үзінділері алынған бұрын жарияланған дереккөздің авторы атаудың авторы ретінде танылмайды. Кейбір жағдайларда сипаттама авторы жұмыстың авторынан өзгеше болуы мүмкін. Бұл түпнұсқа басылымда жалпы мәлімдеме («Бұл жұмыстағы барлық зоологиялық сипаттамаларды Смит жазды») немесе жеке мәлімдеме («Келесі үш сипаттаманы Хименес жасады», «Бұл атау маған және Ванға тиесілі, себебі ол сипаттамаға үлес қосты») арқылы нақты көрсетілуі керек. 1800 жылдары авторлықты көрсету үшін сипаттама мәтінінің астына басқа автордың аббревиатурасын қою қалыпты стиль болды. Бұл қазіргі кезде де қабылданған; егер сипаттама басқа адамға жатқызылса, онда сол адам автор болып саналады. Егер басқа автордың аты жаңа атаудың артында ғана көрсетілсе (соның өзінде сипаттаманың астында қайталанбаса, оның сол адам жазғанын көрсету үшін), онда бұл жаңа атау үшін ғана авторлықты көрсету конвенциясы болды, бірақ сипаттама үшін емес. Мұндай атау авторлықтары 50.1-бабында қарастырылмайды және қабылданбайды. Тек сипаттама авторлығы ғана қабылданады. 1900-1920 жылдарға дейін авторлыққа қатысты бірнеше түрлі конвенциялар болды, сондықтан ерте зоологиялық әдебиетте зоологиялық атаулар үшін қазіргідей емес, басқа авторларды жиі кездестіруге болады. 50.1-бабы 1900 жылдардың ортасынан бері қабылданған модель. Ол кімнің нақты автор екенін анықтау қажеттілігін жойды және барлық оқырмандар автордың атын түпнұсқа жұмыста тексеріп, анықтай алады.

The current view among some taxonomists restricts authorship for a taxonomic name to the person who wrote the textual scientific content of the original description. The author of an image is not recognized as a co author of a name, even if the image was the only basis provided for making the name available. If a true author of a written text is not directly recognizable in the original publication, they are not the author of a name (but the author of the work is). The text could actually be written by a different person. Some authors have copied text passages from unpublished sources without acknowledging them. In Art. 50.1.1 all these persons are excluded from the authorship of a name if they were not explicitly mentioned in the work itself as being the responsible persons for making a name available. Most taxonomists also accept Art. 50.1.1 that the author of a cited previously published source, from which text passages were copied, is not acknowledged as the author of a name. In some cases, the author of the description can differ from the author of the work. This must be explicitly indicated in the original publication, either by a general statement ("all zoological descriptions in this work were written by Smith") or by an individual statement ("the following three descriptions were provided by Jiménez," "this name shall be attributed to me and Wang because she contributed to the description"). In the 1800s it was the usual style to eventually set an abbreviation of another author immediately below the text of the description to indicate authorship. This is commonly accepted today; if the description is attributed to a different person, then that person is the author. When the name of a different author was only set behind the new name in the headline (and not repeated below the description to indicate that description had been written by that person), this was a convention to indicate authorship only for the new name and not for the description. These authorships for names are not covered by Art. 50.1 and are not accepted. Only authorship for the description is accepted. Prior to 1900 1920, there were several different conventions concerning authorship which is why we frequently find other authors than today for zoological names in early zoological literature. Art. 50.1 has been an accepted model since the mid 1900s. It eliminated the need to research who the true author was and all readers could verify and determine the name of the author in the original work itself.

Ақырғы және жасырын авторлық

Кейбір басылымдарда жаңа атаулар мен номенклатуралық амалдарға жауапты автор бастапқы көзде тікелей көрсетілмейді, бірақ кейде сенімді сыртқы деректерден болжауға болады. Кодекстің 51D ұсынымында былай делінген: "Егер авторлық белгілі болса немесе сыртқы деректерден анықталса, автордың аты, егер сілтеме жасалса, бастапқы анонимділікті көрсету үшін тіктөртбұрыш жақшаларға алынуы керек".

Атауының алғашқы әріптері

Егер бірнеше автордың тегі бірдей болса, кейде әрпінің бас әрпі көрсетіледі (мысалы, "А. Агасзиз" және "Л. Агасзиз" сияқты), бірақ осы процедураға қатысты белгілі бір стандарттар жоқ, және барлық жануарлар тобы/мәліметтер базасы бұл тәжірибені қолданбайды. Бір тегі бар әр түрлі тұлғаларды ажырату үшін әрпінің бас әрпі көмектеседі деп есептелсе де, бұл әрқашан жұмыс істемейді (мысалы, "W. Smith", "C. Pfeiffer", "G. B. Sowerby" және басқа да есімдер бірнеше рет кездеседі), ал Кодексте және ICZN ресми тізімдері мен көрсеткіштерінде келтірілген мысалдарда әрпінің бас әрпі қолданылмайды.

Ақпаратты іздеудің әсері

Компьютер үшін О. Ф. Мюллер, О. Мюллер және Мюллер – әртүрлі тізбектер, тіпті О. Ф. Мюллер, О. Ф. Мюллер және ОФ Мюллер арасындағы айырмашылықтар да проблема тудыруы мүмкін. Fauna Europaea цитаталанған авторлар тізбегінің ұқсастығына сәйкес, екі таксон атауының бірдей болып қабылдануы керек пе, жоқ па, соны алдын ала анықтауға мүмкіндік беретін құрал ұсынады. TAXAMATCH-тің авторды сәйкестендіру функциясы, орфографиялық және/немесе даталық айырмашылықтары бар авторлар тізбегіне орташадан жоғары ұқсастық тағайындайды, мысалы, "Медведев және Чернов, 1969" мен "Медведев және Чернов, 1969", немесе "Шауфусс, 1877" мен "Л. В. Шауфусс, 1877", тіпті "Ошмарин, 1952" пен "Ошмарин в Скрябине және Евранова, 1952". Ал авторлық цитаталардың өте әртүрлі болуы ("Хялестес Амиот, 1847" пен "Хялестес Сигнорет, 1865" сияқты) әртүрлі жарияланымдарды көрсетеді де, олар әртүрлі таксондар болуы мүмкін. Бағдарлама ботаникада және кейде зоологияда қолданылатын стандартталған аббревиатураларды да түсінеді, мысалы, "Rchb." – Рейхенбах үшін, бірақ стандартты емес аббревиатуралар үшін ("H. & A. Ad." – H. & A. Адамс үшін, мұндағы дұрыс сілтеме "Адамс & Адамс" болар еді) сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. Стандартты емес аббревиатураларды алгоритмдік тәсілді қолданғаннан кейін, сәйкес келетін атауларды ұқсас атаулар мен авторлар топтарына жіктеу үшін қосымша қолмен тексеру қажет. Дегенмен, өте ұқсас жазылған, бірақ әртүрлі тұлғаларды білдіретін және тәуелсіз түрде бірдей таксон атауларын жазған авторлардың есімдері осы бағдарламамен толыққанды бөлінбейді. Мысалдар: "O. F. Müller 1776" пен "P. L. S. Müller 1776", "G. B. Sowerby I 1850" пен "G. B. Sowerby III 1875", "L. Pfeiffer 1856" пен "K. L. Pfeiffer 1956". Сондықтан, жоғарыда келтірілгендей белгілі проблемалық жағдайлар үшін қосымша қолмен тексеру қажет. Мұндай бағдарлама анықтай алмайтын қателердің тағы бір себебі – әдебиетте жиі дұрыс келмейтін көп бөліктен тұратын тегі бар авторлар және уақыт өте келе қабылданған авторлығы өзгерген жұмыстар. Мысалы, 1798 жылы жарияланған анонимді еңбек "Museum Boltenianum sive catalogus cimeliorum" ішіндегі тұқымдар ұзақ уақыт бойы Болтенге жатқызылды, бірақ 1956 жылы ICZN шешімімен олардың авторы Родинг екені анықталды. Пациент аты бойынша медициналық жазбаларды өзара байланыстыру кезінде де ұқсас мәселелер туындайды. Қатысты талқылау үшін жазбаларды байланыстыру туралы қараңыз.

For a computer, O. F. Müller, O. Müller, and Müller are different strings, even the differences between O. F. Müller, O. F. Müller, and OF Müller can be problematic. Fauna Europaea that provides a tool to indicate in a preliminary manner whether two variants of a taxon name should be accepted as identical or not according to the similarity of the cited author strings. The authority matching function of TAXAMATCH assigns a moderate to high similarity to author strings with minor orthographic and/or date differences, such as "Medvedev & Chernov, 1969" vs. "Medvedev & Cernov, 1969", or "Schaufuss, 1877" vs. "L. W. Schaufuss, 1877", or even "Oshmarin, 1952" vs. "Oschmarin in Skrjabin & Evranova, 1952", and a low similarity to author citations which are very different (for example "Hyalesthes Amyot, 1847" vs. "Hyalesthes Signoret, 1865") and are more likely to represent different publication instances, and therefore possibly also different taxa. The program also understands standardized abbreviations as used in botany and sometimes in zoology as well; for example, "Rchb." for Reichenbach, but may still fail for non standard abbreviations (such as "H. & A. Ad." for H. & A. Adams, where the normal citation would in fact be "Adams & Adams"). Non standard abbreviations must then be picked up by subsequent manual inspection after the use of an algorithmic approach to pre sort the names to be matched into groups of either more or less similar names and cited authorities. However, author names that are spelled very similarly but in fact represent different persons, and who independently authored identical taxon names, will not be adequately separated by this program; examples include "O. F. Müller 1776" vs. "P. L. S. Müller 1776", "G. B. Sowerby I 1850" vs. "G. B. Sowerby III 1875" and "L. Pfeiffer 1856" vs. "K. L. Pfeiffer 1956", so additional manual inspection is also required, especially for known problem cases such as those given above. A further cause of errors that would not be detected by such a program include authors with multi part surnames which are sometimes inconsistently applied in the literature, and works where the accepted attribution has changed over time. For example, genera published in the anonymously authored work "Museum Boltenianum sive catalogus cimeliorum " published in 1798 were for a long time ascribed to Bolten, but are now considered to have been authored by Röding according to a ruling by the ICZN in 1956. Analogous problems are encountered attempting to cross link medical records by patient name; for relevant discussion see record linkage.

Номен нудумның авторы

Сипаттамасы, белгісі немесе сандық мәні келтірілмеген жаңа атау – номен нудум. Номен нудумның авторлығы да, жарияланған күні де болмайды және ол қолданылатын атау емес. Егер мұндай қолданылмаған атаудың авторын көрсету қажет немесе керек болса, атаудың номенклатуралық статусы нақты көрсетілуі керек.